Samenvatting - Media en auteursrecht UGent (2e bach communicatiewetenschappen)

MEDIA- EN AUTEURSRECHT

ALGEMEEN KADER


1: MEDIARECHT

1.1: INTERNATIONAAL NIVEAU


1.1.1: RAAD VAN EURO PA
 Na WO II: nood aan organisatie gericht op bevorderen van mensenrechten & democratie
 1949  oprichting Raad van Europa door Europese landen
o Geen onderdeel vd EU
o ≠ Europese Raad of Raad vd EU !!
 Doel: bevorderen van eenheid tussen lidstaten
o Door sluiten van onderlinge verdragen
o Belangrijkste verdrag = EVRM
 Getekend door alle lidstaten
 Burgers kunnen zich beroepen op bepalingen uit EVRM bij EHRM (zie
1.1.1.2)
o Ook op andere terreinen actief: vb. cultuur
 Telt 46 lidstaten
o  meer dan de EU
o Moeten EVRM naleven
 Bestaat uit Comité van Ministers + Parlementaire Vergadering


1.1.1.1: EUROPEES VERDRAG VOOR DE RECHTEN VD MENS & DE FUNDAMENTELE
VRIJHEDEN
 Afgekondigd als Europees grondrechtenverdrag in 1950
o Effectief in werking getreden in 1953
o  Internationaal superviserend toezicht op naleving
 01/11/’98: burgers en organisaties kunnen zich als slachtoffer van schending v/e EVRM-
grondrecht richten tot het EHRM in Straatsburg
o Na uitputting vd nationale rechtsmiddelen (individueel klachtrecht)
 Door internationaal verdragrecht in Belgische rechtsorde: ook Belgische wetgevers, bestuur
en rechtscolleges moeten zich afstemmen op EVRM-grondrechten
 Belang en werking van EVRM gaandeweg pas doorgedrongen in rechtspraktijk van lidstaten
o EVRM oorspronkelijk als aanvulling op nationale rechtsbescherming vd rechten en
vrijheden
o Nu: basisnorm voor aantal mensenrechten


1.1.1.2: EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VD MENS
 EHRM = permanent rechtsorgaan vd Raad van Europa (47 rechters)
 Ziet erop toe dat EVRM en bijbehorende Protocollen nageleefd worden
 Kan zowel door staten als particulieren ingeschakeld worden
 Arresten zijn bindend



1

,1.1.2: EUROPESE UNIE
 = economisch & politiek partnerschap van landen in Europa
o Momenteel 27 landen
 EEG (Europese Economische Gemeenschap) = voorloper vd EU
o Ontstaan na WO II voor economische samenwerking (1958)
 Landen die handel drijven met elkaar, zullen van elkaar afhankelijk worden en
daardoor minder snel met elkaar in conflict raken
 BE, NL, LU, FR, DU, IT
o Later nog 22 landen toegetreden = EU (-> 2020: Brexit, dus van 28 nr 27)
 Houdt zich bezig met verschillende beleidsterreinen (vb. milieu, gezondheid, justitie, migratie,
…)
o Hierdoor kreeg EEG ook andere naam in 1993
 Focus lag niet langer op enkel economie
 Mensenrechten worden beschermd door Handvest vd grondrechten vd EU
o Recht om gevrijwaard te blijven van discriminatie
o Recht op bescherming van persoonsgegevens
o Recht op toegang tot de rechter
 Doelstellingen & waarden staan beschreven in Verdrag van Lissabon & Handvest vd
grondrechten

Belangrijkste EU-instellingen:

 Europees Parlement:
o Wetgevend orgaan
o Om de 5 jaar verkozen door stemgerechtigden in EU
o 3 hoofdtaken:
 Goedkeuren van EU-wetgeving
 Democratisch toezicht houden op alle EU-instellingen
 Vaststellen vd begroting vd EU (samen met Raad)
 Europese Raad:
o ≠ Raad van Europa !!
o EU-leiders komen samen om politieke agenda van EU te bepalen
o Vertegenwoordigt hoogste niveau van politieke samenwerking tss EU-landen
o Bepaalt algemene politieke beleidslijnen & prioriteiten
o Geen deel van wetgevende instellingen
 Dus: niet betrokken bij onderhandelen / aannemen van EU-wetten
 Raad vd Europese Unie:
o ≠ Raad van Europa !!
o Wetgevend orgaan
o Regeringen van EU-landen vaardigen 1 minister af naar de REU
 Om wetsvoorstellen te bespreken, wijzigen, goed te keuren
 Om beleid te coördineren
o Afspraken zijn bindend voor nationale regeringen
 Europese Commissie:
o Politiek onafhankelijke, uitvoerende macht vd EU
o Verantwoordelijk voor opstellen voor nieuwe Europese wetgeving
o Voert besluiten vh Europees Parlement en REU uit
o Stelt nieuwe wetgeving voor, die daarna door EP en REU goedgekeurd kan worden
 Hof van Justitie vd Europese Unie:
o Zorgt ervoor dat EU-recht in alle EU-landen op dezelfde manier toegepast &
geïnterpreteerd wordt



2

,1.1.2.1: HOF VAN JUSTITIE VD EUROPESE UNIE
 HJEU in Luxemburg ≠ EHRM in Straatsburg
 HJEU ziet er op toe dat EU-landen en -instellingen zich aan EU-wetgeving houden
o Doet uitspraak in zaken die bij het hof aanhangig zijn gemaakt
 Meestal gaat het om:
o Interpretatie van wetgeving
 EU-wetgeving moet nationaal nageleefd worden door rechtbanken
 Maar: interpretatie kan van land tot land verschillen
 Bij twijfel van nationale rechter over interpretatie, kan hij het HJEU om uitleg
vragen
o Handhaving van wetgeving
 Procedure tegen regering van lidstaat die EU-wetgeving niet toepast
 Ingeleid door EC of door andere lidstaat
 Als land regels overtreden heeft:
 Moet onmiddellijk gecorrigeerd worden / er wordt een tweede zaak
aangespannen (die kan leiden tot geldboete)
o Nietigverklaring van EU-wetgeving
 Als bepaalde EU-wetgeving in strijd is met EU-verdragen of grondrechten,
kan het HJEU verzocht worden om deze nietig te verklaren
 Kan ingeleid worden door EU-instellingen, lidstaten of particulieren die zich
benadeeld worden
o Afdwinging van maatregelen
 Volgens Verdrag van Lissabon moeten Parlement, Raad en Commissie
bepaalde beslissingen nemen in bepaalde omstandigheden
 Als ze dit niet doen: kan aangeklaagd worden bij het HJEU
 Door EU-instellingen, lidstaten of particulieren
o Sanctionering van EU-instelling
 Personen / bedrijven die schade hebben geleden als gevolg van een
handeling / nalatigheid vd EU
 Kunnen vordering tot schadevergoeding instellen


1.2: NATIONAAL NIVEAU

 Wetgeving mediarecht terug te vinden in:
o Grondwet, strafwetboek & federale wetten
 Media = bevoegdheid vd gemeenschappen
o Vlaanderen kan eigen beleid voeren, afgestemd op het Europees beleid / dat van
andere gemeenschappen
 Belangrijkste wetgeving i.v.m. media terug te vinden in mediadecreet
 Verschillende actoren in Vlaanderen die mediabeleid adviseren:
o Vlaamse regering
 Minister van Media (Cieltje Van Achter)
 Minister van Cultuur (Caroline Gennez)
  in regeerakkoord worden strategische keuzes voor regeerperiode
beschreven
 Afspraken over beleid dat regering zal voeren
o Vlaams Parlement, Vlaamse overheid, Vlaams Audiovisueel Fonds




3

, 2: AUTEURSRECHT

2.1: INTERNATIONAAL NIVEAU


2.1.1: BERNER CONVENTIE
 1886
 Doel: auteurs een minimale bescherming garanderen
 Internationalisering vh auteursrecht
o Internationaal een gemeenschappelijke herkenning vh auteursrecht afdwingen
 Op kunst en letterkundige werken
 Toetredende landen moesten bescherming van auteursrechten garanderen
 Erkenning van auteursrechten tussen toegetreden landen
 Auteur moest werk niet meer laten registreren / aanvraag doen voor eigendomsbescherming
 Ondertekend door meer dan 160 landen
o WIPO ziet toe op deze conventie (zie 2.1.4)
= belangrijkste internationale orgaan voor auteursrecht & andere intellectuele rechten
 1952: Universele Auteursrechtconventie afgekondigd in Genève
 1961: Conventie van Rome
o Erkenning verleend aan naburige rechten
 Uitvoerende kunstenaars & producenten van fonogrammen worden erkend



2.1.2: EUROPESE UNIE
 Zie 1.1.2
 Sinds 1990: Europese richtlijnen
o Doel: harmonisering vd wetgeving in lidstaten op vlak van auteursrecht & vrije verkeer
van goederen en diensten in de cultuur- en informatiesector
 Toenemend aantal zaken van HJEU m.b.t. auteursrecht
o Zorgt voor verdere harmonisering van auteursrechtelijke begrippen & uniforme
interpretatie van aantal bepalingen



2.1.3: W ERELDHANDELSORGANISATIE (W HO) & TRIPS
 TRIPS = Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights
o = internationaal verdrag
o Ondertekening van TRIPS-akkoord: voorwaarde voor toetreding tot WHO
 Betrekking op auteursrecht en andere intellectuele eigendomsrechten
 Basisregels vh auteursrecht op wereldniveau opgelegd voor toetredende landen
 TRIPS-akkoord vooral economisch van aard
o Reglementering van aspecten van AR die betrekking hebben op vrije verkeer van
cultuurgoederen & handel van nagemaakte goederen
o Effectieve internationale sancties wanneer verdragsverplichtingen niet nageleefd
worden
 WHO: kan bemiddelden bij geschillen over AR
o Tussen staten onderling / tussen staten en bedrijven




4