Overgewicht en obesitas
Definities
1. BMI
- BMI = kg/m2
- Houdt rekening met lengte
- Houdt geen rekening met: geslacht, leeftijd, etnische origine
- Zelfde BMI zal niet altijd overeenkomen met zelfde vetpercentage
• Overschatting bij hoge spiermassa <-> onderschatting bij lage spiermassa
Bijkomende risico’s:
- verhoogde buikomtrek
- slechte lichaamscondities
- specifieke rassen en etnische groepen
2. Lichaamsvetverdeling
- abdominaal = androïde = appelvormig → hoger gezondheidsrisico
- perifeer = gynoïde = peervormig → lager gezondheidsrisico
- meten middelomtrek
• Op middelpunt tussen onderste rib en crista iliaca
• Op einde normale uitademing
- correlatie BMI MAAR toch onafhankelijke voorspellende factor
- verhoogd: toegenomen risico DM2, dyslipidemie, hypertensie
Europa VS
Man: ≥ 94 cm Man: ≥ 102 cm
Vrouw: ≥ 80 cm Vrouw: ≥ 88 cm
3. Edmonton Obesity Staging System: EOSS
- BMI: zegt weinig over individuele gezondheidsrisico → EOSS
- Weergeeft ernst overgewicht rekening houdend met in welke mate het leidt tot ontwikkelen van
• Medische risicofactoren
• Lichamelijke en psychologische symptomen
• Negatieve weerslag op welzijn
• Functionele beperkingen
,Prevalentie
- progressieve toename zwaarlijvigheid, ook in landen in ontwikkeling
- progressieve toename bij kinderen en adolescenten
- globalisering met toename obesitas in groeilanden (China, India)
Etiologie
1. Secundaire vormen
- Bij minderheid pt teveel lichaamsvet in ziektebeeld
• Genetische afwijkingen
• Endocriene stoornissen
2. Erfelijke versus omgevingsfactoren
- erfelijk: groeiend aantal genen in verband gebracht
• MAAR: obesitas = polygenetisch
- omgeving: essentiele rol in toenemend lichaamsgewicht
3. Adipositas is steeds gevolg van positieve energiebalans
- positieve energiebalans = meer energie inname dan nodig voor verbruik
• Overschot → opgestapeld als vet
• Energie-opname = energieverbruik + energie-opslag
o Te veel opname of te weinig verbruik
- 24u-verbruik = ruststofwisseling + thermogenese + activiteitenstofwisseling
- ruststofwisseling
• Constante energie nodig voor functioneren lichaam in rust in basale omstandigheden
• Werking bloedsomloop, ademhaling, normale stofwisselingprocessen
• 60-65% totale energieconsumptie
• Determinanten: vet-vrije lichaamsmassa, eiwit-turnover, schilklierhormoon
- Thermogenese
• Energieverbruik in rust dat niet ruststofwisseling is
• Vertering, absorptie, metabolisme, <<< voedselopslag
• Effecten blootstelling aan koude, thermogene agentia, psychologische invloeden, stress
• 15% totale energieconsumptie
- Activiteitenstofwisseling
• Extra energieverbruik tijdens en na fysieke activiteit
• Extra energieverbruik tijdens groei, herstel, zwangerschap, lactatie
• 15-20% totale energieonsumptie maar afh van duur en intensiteit
,Gevolgen
- mentaal: depressies, angst- en persoonlijkheidsstoornissen, vertroebeld zelfbeeld
- mechanisch: orthopedisch, GI, urinair, pulmonair, cutaan
- metabool: verminderde levensverwachting door verhoogd CV risico
• Verhoogde abdominale vetopstapeling → metabool actief: inflammatoire substanties
o Vervetting lever + insulineweerstandigheid → metabool syndroom
Behandeling
1. Doelstellingen
- populatie: stabilisatie gemiddeld gewicht
- Individu: terugkeer naar stabiel lager gewicht
• Gewichtsdaling 10% na 6-12 maanden
• Substantiële reducties van gezondheidsrisico’s (ookal bij 5%)
• 40% risicoreductie DM2
• Re-evaluatie → verdere vermagering?
2. Strategieën voor gewichtscontrole
- combinatie: dieet + fysieke activiteit + gedragsveranderingen
- toevoegen farmacotherapie of bariatrische chirurgie
- aangepast aan noden en mogelijkheden individu
- lange-termijn perspectief
- preventie gewichtstoename: iedereen met BMI ≥ 25
- vermagering: BMI 25-29,9 + risicofactoren
3. Dieet
- caloriereductie: energie-inname lager dan verbruik met behoud alle essentiële nutriënten
4. Gedragstherapie
- voedingsgedrag = handelingen/gedachten rond eten en drinken zoals hoe, waar, wie, wanneer
- stap voor stap systematisch veranderen
- elementen van gedragstherapie
• Bewust worden van het te veranderen gedrag: eetverslag
• Beïnvloeden gedrag
• Bevestiging van het nieuw gedrag
, 5. Fysieke activiteit
- obesitas zelf negatieve invloed op capaciteit en tolerantie→ grotere inspanning nodig
- spontane fysieke activiteit + bijkomende regelmatige fysieke training of sport
- gunstige effecten
• Lichaamsgewicht, lichaamssamenstelling, capaciteit voor mobilisatie en verbranding
van vet, voedselinname, VC risicofactoren, gemoedstoestand
- obesitas zelf aanleiding tot fysieke deconditionering: stoornissen natuurlijke lichaamsfuncties
• Cardiale disfunctie, pulmonale disfunctie met dyspnoe, wijziging samenstelling
metabolisme van spieren, excessief zweten, huidmaceratie, urinaire stressincontinentie
bij vrouwen, GERD, veneuze stase
- vooraf grondige evaluatie
• Metabool, musculoskeletaal, urologisch, psychosociaal
- duidelijk uitleggen doelstellingen met nadruk dieet + gedrag en gunstige invloed
- raadgevingen verhogen spontane dagelijkse activiteit
- sportactiviteiten: min 3x/week matige intensiteit
• Richtpolsslag: 50-60% max hartfrequentie (220-leeftijd)
6. Farmacotherapie
- BMI ≥ 30
- BMI 27-30 met minstens 1 gewichtsgerelateerde co-morbiditeit
- chronisch gebruik!
Middel Werking Bijwerkingen
Orlistat Inhibitor intestinale lipases Daling absorptie vetoplosbare vitaminen
→ reductie vetabsorptie GI bijwerkingen
Liraglutide GLP1 agonist Nausea
Semaglutide → vertraagd meeglediging Pancreatitis
→ versterkt verzadigingsgevoel
Bupropion B:Stimulatie pro-opiomelanocortine neuronen Epilepsie, suicidaliteit
Naltrexone N: inhibitie negatieve feedback Interactie pijnstilling door morfinederivaten
→ verzadiging
7. Heelkunde
- afwegen risico chirurgie tegen risico’s persisterende morbide obesitas
- ingrepen met malabsorptie: reductie absorptieoppervlakte → R-en-Y Gastric Bypass
- ingrepen met maagvolumereductie: minder voedselinname + fractionering → Sleeve
- verandering evenwicht orexigene en anorexigene hormonen
• Wegvallen Ghreline productie (maagfundus)
• Snellere lediging → hogere GLP1 → verzadiging
Definities
1. BMI
- BMI = kg/m2
- Houdt rekening met lengte
- Houdt geen rekening met: geslacht, leeftijd, etnische origine
- Zelfde BMI zal niet altijd overeenkomen met zelfde vetpercentage
• Overschatting bij hoge spiermassa <-> onderschatting bij lage spiermassa
Bijkomende risico’s:
- verhoogde buikomtrek
- slechte lichaamscondities
- specifieke rassen en etnische groepen
2. Lichaamsvetverdeling
- abdominaal = androïde = appelvormig → hoger gezondheidsrisico
- perifeer = gynoïde = peervormig → lager gezondheidsrisico
- meten middelomtrek
• Op middelpunt tussen onderste rib en crista iliaca
• Op einde normale uitademing
- correlatie BMI MAAR toch onafhankelijke voorspellende factor
- verhoogd: toegenomen risico DM2, dyslipidemie, hypertensie
Europa VS
Man: ≥ 94 cm Man: ≥ 102 cm
Vrouw: ≥ 80 cm Vrouw: ≥ 88 cm
3. Edmonton Obesity Staging System: EOSS
- BMI: zegt weinig over individuele gezondheidsrisico → EOSS
- Weergeeft ernst overgewicht rekening houdend met in welke mate het leidt tot ontwikkelen van
• Medische risicofactoren
• Lichamelijke en psychologische symptomen
• Negatieve weerslag op welzijn
• Functionele beperkingen
,Prevalentie
- progressieve toename zwaarlijvigheid, ook in landen in ontwikkeling
- progressieve toename bij kinderen en adolescenten
- globalisering met toename obesitas in groeilanden (China, India)
Etiologie
1. Secundaire vormen
- Bij minderheid pt teveel lichaamsvet in ziektebeeld
• Genetische afwijkingen
• Endocriene stoornissen
2. Erfelijke versus omgevingsfactoren
- erfelijk: groeiend aantal genen in verband gebracht
• MAAR: obesitas = polygenetisch
- omgeving: essentiele rol in toenemend lichaamsgewicht
3. Adipositas is steeds gevolg van positieve energiebalans
- positieve energiebalans = meer energie inname dan nodig voor verbruik
• Overschot → opgestapeld als vet
• Energie-opname = energieverbruik + energie-opslag
o Te veel opname of te weinig verbruik
- 24u-verbruik = ruststofwisseling + thermogenese + activiteitenstofwisseling
- ruststofwisseling
• Constante energie nodig voor functioneren lichaam in rust in basale omstandigheden
• Werking bloedsomloop, ademhaling, normale stofwisselingprocessen
• 60-65% totale energieconsumptie
• Determinanten: vet-vrije lichaamsmassa, eiwit-turnover, schilklierhormoon
- Thermogenese
• Energieverbruik in rust dat niet ruststofwisseling is
• Vertering, absorptie, metabolisme, <<< voedselopslag
• Effecten blootstelling aan koude, thermogene agentia, psychologische invloeden, stress
• 15% totale energieconsumptie
- Activiteitenstofwisseling
• Extra energieverbruik tijdens en na fysieke activiteit
• Extra energieverbruik tijdens groei, herstel, zwangerschap, lactatie
• 15-20% totale energieonsumptie maar afh van duur en intensiteit
,Gevolgen
- mentaal: depressies, angst- en persoonlijkheidsstoornissen, vertroebeld zelfbeeld
- mechanisch: orthopedisch, GI, urinair, pulmonair, cutaan
- metabool: verminderde levensverwachting door verhoogd CV risico
• Verhoogde abdominale vetopstapeling → metabool actief: inflammatoire substanties
o Vervetting lever + insulineweerstandigheid → metabool syndroom
Behandeling
1. Doelstellingen
- populatie: stabilisatie gemiddeld gewicht
- Individu: terugkeer naar stabiel lager gewicht
• Gewichtsdaling 10% na 6-12 maanden
• Substantiële reducties van gezondheidsrisico’s (ookal bij 5%)
• 40% risicoreductie DM2
• Re-evaluatie → verdere vermagering?
2. Strategieën voor gewichtscontrole
- combinatie: dieet + fysieke activiteit + gedragsveranderingen
- toevoegen farmacotherapie of bariatrische chirurgie
- aangepast aan noden en mogelijkheden individu
- lange-termijn perspectief
- preventie gewichtstoename: iedereen met BMI ≥ 25
- vermagering: BMI 25-29,9 + risicofactoren
3. Dieet
- caloriereductie: energie-inname lager dan verbruik met behoud alle essentiële nutriënten
4. Gedragstherapie
- voedingsgedrag = handelingen/gedachten rond eten en drinken zoals hoe, waar, wie, wanneer
- stap voor stap systematisch veranderen
- elementen van gedragstherapie
• Bewust worden van het te veranderen gedrag: eetverslag
• Beïnvloeden gedrag
• Bevestiging van het nieuw gedrag
, 5. Fysieke activiteit
- obesitas zelf negatieve invloed op capaciteit en tolerantie→ grotere inspanning nodig
- spontane fysieke activiteit + bijkomende regelmatige fysieke training of sport
- gunstige effecten
• Lichaamsgewicht, lichaamssamenstelling, capaciteit voor mobilisatie en verbranding
van vet, voedselinname, VC risicofactoren, gemoedstoestand
- obesitas zelf aanleiding tot fysieke deconditionering: stoornissen natuurlijke lichaamsfuncties
• Cardiale disfunctie, pulmonale disfunctie met dyspnoe, wijziging samenstelling
metabolisme van spieren, excessief zweten, huidmaceratie, urinaire stressincontinentie
bij vrouwen, GERD, veneuze stase
- vooraf grondige evaluatie
• Metabool, musculoskeletaal, urologisch, psychosociaal
- duidelijk uitleggen doelstellingen met nadruk dieet + gedrag en gunstige invloed
- raadgevingen verhogen spontane dagelijkse activiteit
- sportactiviteiten: min 3x/week matige intensiteit
• Richtpolsslag: 50-60% max hartfrequentie (220-leeftijd)
6. Farmacotherapie
- BMI ≥ 30
- BMI 27-30 met minstens 1 gewichtsgerelateerde co-morbiditeit
- chronisch gebruik!
Middel Werking Bijwerkingen
Orlistat Inhibitor intestinale lipases Daling absorptie vetoplosbare vitaminen
→ reductie vetabsorptie GI bijwerkingen
Liraglutide GLP1 agonist Nausea
Semaglutide → vertraagd meeglediging Pancreatitis
→ versterkt verzadigingsgevoel
Bupropion B:Stimulatie pro-opiomelanocortine neuronen Epilepsie, suicidaliteit
Naltrexone N: inhibitie negatieve feedback Interactie pijnstilling door morfinederivaten
→ verzadiging
7. Heelkunde
- afwegen risico chirurgie tegen risico’s persisterende morbide obesitas
- ingrepen met malabsorptie: reductie absorptieoppervlakte → R-en-Y Gastric Bypass
- ingrepen met maagvolumereductie: minder voedselinname + fractionering → Sleeve
- verandering evenwicht orexigene en anorexigene hormonen
• Wegvallen Ghreline productie (maagfundus)
• Snellere lediging → hogere GLP1 → verzadiging
