SAMENVATTING EXAMEN
DECEMBER 2025 –
STRUCTURELE EN
POLITISERENDE BENADERING
LES 1 – INLEIDENDE LES: DE BOUWSTENEN
DE DRIEHOEK VAN PAYNE
Reflexive
therapeutic
Individualist Transformational
reformist
Basismodel om het maatschappelijk werk goed te begrijpen
Heeft drie functies
o Je wordt geacht om ze alle drie uit te oefenen
De ene functie kan ook niet zonder de anderen
Geen enkele maatschappelijk werker staat in het hoekje van de driehoek
MAAR dat neemt niet weg dat je meer belang hecht aan een functie dan
aan de anderen
Reflexive therapeutic
Nadruk op:
Persoonlijke groei
Zelfontplooiing
Gesprekken en zelfreflectie
Psycho-sociale hulpverlening
Empowerment
Transformational
,= Kijken naar de maatschappelijke verhoudingen
Ongelijke verhoudingen bestrijden en opheffen
Emancipatie
Maatschappelijke verandering
Individualist-reformist
Juridische en administratieve dienstverlening en advisering
Reclassering
Aan-en inpassen aan/in de bestaande sociale orde
WAAROM STRUCTURELE, (POLITIEKE) EN POLITISERENDE BENADERING?
Sociaal werker die niet structureel werkt is geen sociaal werker
In onderstaande begrippen/wetten… staat structureel werk beschreven
Internationale definitie
Structureel werken staat in de internationale definitie van sociaal werk
“Social work is a practice-based profession and an academic discipline that
promotes social change and development, social cohesion, and the
empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human
rights, collective responsibility and respect for diversities are central to
social work. Underpinned by theories of social work, social sciences,
humanities and indigenous knowledge, social work engages people and
structures to address life challenges and enhance wellbeing.”
Mensenrechten en Belgische grondwet
De basis:
De universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM)
Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM)
Grondrechten van de Belgische grondwet (Art. 23)
Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
1. Het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid (…)
2. Het recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en
sociale, geneeskundige en juridische bijstand;
3. Het recht op een behoorlijke huisvesting;
4. Het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
5. Het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing.
2
,Model – Jan Vranken
Schuld (intern) Ongeval (extern)
MICRO Individueel schuldmodel Individueel ongevalmodel
Individu/ focus: houding, focus: individuele
gezin motivatie, eigen tegenslagen, genetische
verantwoordelijkheid verklaringen
MACRO Maatschappelijk Maatschappelijk ongevalmodel
schuldmodel of structureel of conjunctureel model
Maatschap
model
pij focus op conjunctuur,
focus op dualisering, economie, demografie,
maatschappelijke technologie
ordening
NOODZAKELIJKE VOORWAARDE: KRITISCH DENKEN EN ANALYSEREN
Zonder kritisch denken kan je niet komen tot een analyse van de
maatschappelijke problemen
en dus ook niet tot degelijke oplossingen
Dit vergt zich informeren, opzoekwerk, op de hoogte zijn/ blijven,
nadenken, discussie…
STRUCTUREEL SOCIAAL WERK
EEN WERKDEFINITIE
Structureel sociaal werk is systeemveranderend werk
dat vertrekt vanuit een doorgedreven analyse van maatschappelijke
systemen en structuren
en deze in vraag stelt vanuit een visie op de rol van het sociaal werk -en
vanuit belang van (en samen met) de doelgroep en de gehele
samenleving -om tot positieve veranderingen te komen voor de doelgroep,
en dit via diverse politieke en politiserende acties.
VERTREKKEN VANUIT HET COLLECTIEVE
Zoeken naar collectieve oplossingen en veranderingsstrategieën leidt tot
structurele veranderingen.
Let op : Niet elke vorm van collectief werken is noodzakelijkerwijze
veranderingsgericht of verbeteringsgericht.
En het is ‘work in progress’
DUS: normatieve professionaliteit
3
, = Dat een professional bewust en kritisch afweegt wat in een specifieke situatie
goed, rechtvaardig en passend is, rekening houdend met waarden, normen en
de belangen van betrokkenen.
Sociaal werk is geen louter technisch-neutrale activiteit maar heeft een
uitgesproken normatief karakter en er is een moreel compas
ONDERSCHEID: DE POLITIEK – HET POLITIEKE
De politiek Het politieke
Verwijst naar het bestaande systeem Overstijgt de concrete politiek en de
van politieke partijen, het parlement gekende instellingen
en de regering…
De taak van de politiek is het land Het politieke gaat over het publieke
‘goed besturen’ debat over onze meningsverschillen in
de vormgeving van onze samenleving
De politiek is een zaak van Politiek is niet enkel de zaak van
bestuurders. Er is een duidelijke bestuurders. Iedereen kan in die zin
taakverdeling met burgers, ‘aan politiek doen’
organisaties die anderen taken
hebben in de samenleving
Een politieke actie wordt ontwikkeld Een politieke actie is dus niet enkel
binnen dat bestaand kader. Politieke gericht op het bestaande politieke
actie is hier beleidsbeïnvloeding. kader maar gaat er buiten, en kan dit
kader ook in vraag stellen en wijzigen
DUS het politieke is veel breder
Het gaat over debat
Hoe dat wij/iedereen vindt hoe de samenleving eruit moet zien
Het gaat over wat oké en niet oké is
POLITISEREND WERKEN
Betekent dat sociaalwerkinitiatieven “een publieke rol opnemen” om individuele
noden op te schalen tot maatschappelijke kwesties.
En het democratisch meningsverschil daarrond stimuleren.
Sociaal werk gebeurd niet enkel binnen kaders
We moeten individuele noden aanpakken
MAAR al die individuele noden vormen een maatschappelijke kwestie
Het concept politisering
Allerlei praktijken die bijdragen aan het publieke meningsverschil over hoe we
onze – kleine en grote – samenleving vorm geven.
4
DECEMBER 2025 –
STRUCTURELE EN
POLITISERENDE BENADERING
LES 1 – INLEIDENDE LES: DE BOUWSTENEN
DE DRIEHOEK VAN PAYNE
Reflexive
therapeutic
Individualist Transformational
reformist
Basismodel om het maatschappelijk werk goed te begrijpen
Heeft drie functies
o Je wordt geacht om ze alle drie uit te oefenen
De ene functie kan ook niet zonder de anderen
Geen enkele maatschappelijk werker staat in het hoekje van de driehoek
MAAR dat neemt niet weg dat je meer belang hecht aan een functie dan
aan de anderen
Reflexive therapeutic
Nadruk op:
Persoonlijke groei
Zelfontplooiing
Gesprekken en zelfreflectie
Psycho-sociale hulpverlening
Empowerment
Transformational
,= Kijken naar de maatschappelijke verhoudingen
Ongelijke verhoudingen bestrijden en opheffen
Emancipatie
Maatschappelijke verandering
Individualist-reformist
Juridische en administratieve dienstverlening en advisering
Reclassering
Aan-en inpassen aan/in de bestaande sociale orde
WAAROM STRUCTURELE, (POLITIEKE) EN POLITISERENDE BENADERING?
Sociaal werker die niet structureel werkt is geen sociaal werker
In onderstaande begrippen/wetten… staat structureel werk beschreven
Internationale definitie
Structureel werken staat in de internationale definitie van sociaal werk
“Social work is a practice-based profession and an academic discipline that
promotes social change and development, social cohesion, and the
empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human
rights, collective responsibility and respect for diversities are central to
social work. Underpinned by theories of social work, social sciences,
humanities and indigenous knowledge, social work engages people and
structures to address life challenges and enhance wellbeing.”
Mensenrechten en Belgische grondwet
De basis:
De universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM)
Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM)
Grondrechten van de Belgische grondwet (Art. 23)
Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
1. Het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid (…)
2. Het recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en
sociale, geneeskundige en juridische bijstand;
3. Het recht op een behoorlijke huisvesting;
4. Het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
5. Het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing.
2
,Model – Jan Vranken
Schuld (intern) Ongeval (extern)
MICRO Individueel schuldmodel Individueel ongevalmodel
Individu/ focus: houding, focus: individuele
gezin motivatie, eigen tegenslagen, genetische
verantwoordelijkheid verklaringen
MACRO Maatschappelijk Maatschappelijk ongevalmodel
schuldmodel of structureel of conjunctureel model
Maatschap
model
pij focus op conjunctuur,
focus op dualisering, economie, demografie,
maatschappelijke technologie
ordening
NOODZAKELIJKE VOORWAARDE: KRITISCH DENKEN EN ANALYSEREN
Zonder kritisch denken kan je niet komen tot een analyse van de
maatschappelijke problemen
en dus ook niet tot degelijke oplossingen
Dit vergt zich informeren, opzoekwerk, op de hoogte zijn/ blijven,
nadenken, discussie…
STRUCTUREEL SOCIAAL WERK
EEN WERKDEFINITIE
Structureel sociaal werk is systeemveranderend werk
dat vertrekt vanuit een doorgedreven analyse van maatschappelijke
systemen en structuren
en deze in vraag stelt vanuit een visie op de rol van het sociaal werk -en
vanuit belang van (en samen met) de doelgroep en de gehele
samenleving -om tot positieve veranderingen te komen voor de doelgroep,
en dit via diverse politieke en politiserende acties.
VERTREKKEN VANUIT HET COLLECTIEVE
Zoeken naar collectieve oplossingen en veranderingsstrategieën leidt tot
structurele veranderingen.
Let op : Niet elke vorm van collectief werken is noodzakelijkerwijze
veranderingsgericht of verbeteringsgericht.
En het is ‘work in progress’
DUS: normatieve professionaliteit
3
, = Dat een professional bewust en kritisch afweegt wat in een specifieke situatie
goed, rechtvaardig en passend is, rekening houdend met waarden, normen en
de belangen van betrokkenen.
Sociaal werk is geen louter technisch-neutrale activiteit maar heeft een
uitgesproken normatief karakter en er is een moreel compas
ONDERSCHEID: DE POLITIEK – HET POLITIEKE
De politiek Het politieke
Verwijst naar het bestaande systeem Overstijgt de concrete politiek en de
van politieke partijen, het parlement gekende instellingen
en de regering…
De taak van de politiek is het land Het politieke gaat over het publieke
‘goed besturen’ debat over onze meningsverschillen in
de vormgeving van onze samenleving
De politiek is een zaak van Politiek is niet enkel de zaak van
bestuurders. Er is een duidelijke bestuurders. Iedereen kan in die zin
taakverdeling met burgers, ‘aan politiek doen’
organisaties die anderen taken
hebben in de samenleving
Een politieke actie wordt ontwikkeld Een politieke actie is dus niet enkel
binnen dat bestaand kader. Politieke gericht op het bestaande politieke
actie is hier beleidsbeïnvloeding. kader maar gaat er buiten, en kan dit
kader ook in vraag stellen en wijzigen
DUS het politieke is veel breder
Het gaat over debat
Hoe dat wij/iedereen vindt hoe de samenleving eruit moet zien
Het gaat over wat oké en niet oké is
POLITISEREND WERKEN
Betekent dat sociaalwerkinitiatieven “een publieke rol opnemen” om individuele
noden op te schalen tot maatschappelijke kwesties.
En het democratisch meningsverschil daarrond stimuleren.
Sociaal werk gebeurd niet enkel binnen kaders
We moeten individuele noden aanpakken
MAAR al die individuele noden vormen een maatschappelijke kwestie
Het concept politisering
Allerlei praktijken die bijdragen aan het publieke meningsverschil over hoe we
onze – kleine en grote – samenleving vorm geven.
4
