Inhoudsopgave
Examenvragen Ethiek ............................................................................................................. 2
Examenvragen Recht ............................................................................................................ 12
,Examenvragen Ethiek
1. Wat zijn laakbare/twijfelachtige onderzoekspraktijken (QRP)? Geef 3 voorbeelden en
verklaar waarom ze een (grote) bedreiging voor de wetenschap vormen (2025)
Deze vraag heeft betrekking tot hoofdstuk 5.
Een eerste voorbeeld is salami slicing, dit is het kunstmatig opsplitsen van één onderzoek
in meerdere kleine publicaties, zodat de auteur meer papers kan publiceren. Een voorbeeld
is 1 studie dat opgesplitst wordt in 4 papers. Dit is een bedreiging voor de wetenschap,
aangezien lezers geen toegang zullen hebben tot alle relevante informatie om de studie te
kunnen evalueren. Het gevolg hiervan is dat het systematische reviews en meta-analyses
verstoort die belangrijk kunnen zijn voor de wetenschap. De persoon in kwestie schendt
ook het principe van transparantie en wetenschappelijke communicatie.
Een tweede voorbeeld is selectieve rapportering van resultaten, waaronder p-hacking en
het niet publiceren van negatieve of niet-significante resultaten. Hierbij worden enkel die
analyses of uitkomsten gerapporteerd die statistisch significant of “interessant” zijn, terwijl
andere resultaten worden genegeerd. Dit vertekent het wetenschappelijk bewijs en
creëert een onjuist beeld van effectiviteit of causaliteit. Op lange termijn leidt dit tot
slechte reproduceerbaarheid van studies en een opstapeling van foutieve kennis in de
literatuur, wat de vooruitgang van de wetenschap belemmert.
Een derde voorbeeld is onethisch auteurschap en omvat praktijken zoals gift
authorship (iemand als auteur vermelden zonder substantiële bijdrage) en ghost
authorship (iemand die wél een belangrijke bijdrage leverde niet vermelden als auteur).
Deze praktijken zijn laakbaar omdat auteurschap in de wetenschap niet alleen erkenning
geeft, maar ook verantwoordelijkheid impliceert voor de inhoud van het onderzoek.
Wanneer auteurschap niet correct wordt toegekend, wordt het onduidelijk wie
aansprakelijk is voor de kwaliteit, betrouwbaarheid en ethische uitvoering van het
onderzoek.
, 2. Geef en bespreek de argumenten voor het al dan niet terugkoppelen van
onderzoeksresultaten. (2015)
Deze vraag heeft betrekking tot hoofdstuk 2.
Bij het terugkoppelen van onderzoeksresultaten, bestaat er een breed disclosure spectrum.
De twee uiterste argumenten:
1) Een volledig disclosure beleid: alle resultaten zouden moeten teruggekoppeld worden,
niet veel mensen zijn voorstander van dit argument.
2) Geen disclosure van onderzoeksresultaten: ook niet veel mensen zijn voorstander
hiervan.
Tussen deze twee uitersten bevinden zich de 2 meest voorkomende standpunten met als
optie: onderzoeksresulaten zouden bekendgemaakt moeten worden, als ze voldoen aan de
volgende voorwaarden:
- Respect voor welzijn deelnemer (principe van goeddoen in het principe denken
model): psychisch-fysieke gezondheid van de deelnemer: bv. gezinsplanning
- Respect voor autonomie deelnemer (principe van autonomie): recht om te weten: gaat
het om ‘mijn’ data vs. plicht onderzoeker?
- Op basis van wederkerigheid (principe van rechtvaardigheid):
o Ten eerste geeft de deelnemer data, dan is er een sterke verantwoordelijkheid
van de onderzoeker om resultaten te delen. Dit argument is gebaseerd op
wederkerigheid: de deelnemers geven hun data, dus jij geeft resultaten terug.
o Er is een gedeeltelijk vertrouwen van de deelnemers: het is de morele
verplichting van onderzoeker tot bijkomende zorg (bv. validiteit en veiligheid)
- Om het publieke begrip van het onderzoek te vergroten:
o Mensen worden bewust van de complexiteit van je onderzoek
o Meer betrokkenheid en groter vertrouwen van publiek: dit was vooral het geval
bij de vaccinatiestudies rond COVID
- Er is een vervagende grens tussen klinische zorg en onderzoek maar dit is niet per se
negatief
Examenvragen Ethiek ............................................................................................................. 2
Examenvragen Recht ............................................................................................................ 12
,Examenvragen Ethiek
1. Wat zijn laakbare/twijfelachtige onderzoekspraktijken (QRP)? Geef 3 voorbeelden en
verklaar waarom ze een (grote) bedreiging voor de wetenschap vormen (2025)
Deze vraag heeft betrekking tot hoofdstuk 5.
Een eerste voorbeeld is salami slicing, dit is het kunstmatig opsplitsen van één onderzoek
in meerdere kleine publicaties, zodat de auteur meer papers kan publiceren. Een voorbeeld
is 1 studie dat opgesplitst wordt in 4 papers. Dit is een bedreiging voor de wetenschap,
aangezien lezers geen toegang zullen hebben tot alle relevante informatie om de studie te
kunnen evalueren. Het gevolg hiervan is dat het systematische reviews en meta-analyses
verstoort die belangrijk kunnen zijn voor de wetenschap. De persoon in kwestie schendt
ook het principe van transparantie en wetenschappelijke communicatie.
Een tweede voorbeeld is selectieve rapportering van resultaten, waaronder p-hacking en
het niet publiceren van negatieve of niet-significante resultaten. Hierbij worden enkel die
analyses of uitkomsten gerapporteerd die statistisch significant of “interessant” zijn, terwijl
andere resultaten worden genegeerd. Dit vertekent het wetenschappelijk bewijs en
creëert een onjuist beeld van effectiviteit of causaliteit. Op lange termijn leidt dit tot
slechte reproduceerbaarheid van studies en een opstapeling van foutieve kennis in de
literatuur, wat de vooruitgang van de wetenschap belemmert.
Een derde voorbeeld is onethisch auteurschap en omvat praktijken zoals gift
authorship (iemand als auteur vermelden zonder substantiële bijdrage) en ghost
authorship (iemand die wél een belangrijke bijdrage leverde niet vermelden als auteur).
Deze praktijken zijn laakbaar omdat auteurschap in de wetenschap niet alleen erkenning
geeft, maar ook verantwoordelijkheid impliceert voor de inhoud van het onderzoek.
Wanneer auteurschap niet correct wordt toegekend, wordt het onduidelijk wie
aansprakelijk is voor de kwaliteit, betrouwbaarheid en ethische uitvoering van het
onderzoek.
, 2. Geef en bespreek de argumenten voor het al dan niet terugkoppelen van
onderzoeksresultaten. (2015)
Deze vraag heeft betrekking tot hoofdstuk 2.
Bij het terugkoppelen van onderzoeksresultaten, bestaat er een breed disclosure spectrum.
De twee uiterste argumenten:
1) Een volledig disclosure beleid: alle resultaten zouden moeten teruggekoppeld worden,
niet veel mensen zijn voorstander van dit argument.
2) Geen disclosure van onderzoeksresultaten: ook niet veel mensen zijn voorstander
hiervan.
Tussen deze twee uitersten bevinden zich de 2 meest voorkomende standpunten met als
optie: onderzoeksresulaten zouden bekendgemaakt moeten worden, als ze voldoen aan de
volgende voorwaarden:
- Respect voor welzijn deelnemer (principe van goeddoen in het principe denken
model): psychisch-fysieke gezondheid van de deelnemer: bv. gezinsplanning
- Respect voor autonomie deelnemer (principe van autonomie): recht om te weten: gaat
het om ‘mijn’ data vs. plicht onderzoeker?
- Op basis van wederkerigheid (principe van rechtvaardigheid):
o Ten eerste geeft de deelnemer data, dan is er een sterke verantwoordelijkheid
van de onderzoeker om resultaten te delen. Dit argument is gebaseerd op
wederkerigheid: de deelnemers geven hun data, dus jij geeft resultaten terug.
o Er is een gedeeltelijk vertrouwen van de deelnemers: het is de morele
verplichting van onderzoeker tot bijkomende zorg (bv. validiteit en veiligheid)
- Om het publieke begrip van het onderzoek te vergroten:
o Mensen worden bewust van de complexiteit van je onderzoek
o Meer betrokkenheid en groter vertrouwen van publiek: dit was vooral het geval
bij de vaccinatiestudies rond COVID
- Er is een vervagende grens tussen klinische zorg en onderzoek maar dit is niet per se
negatief
