Kritisch in de samenleving
Cultuur
Cultuur is wat de mens is en doet -> alles wat niet natuur is = kunst en
beschaving.
Cultuur is een complex geheel van waarden en normen, gewoontes en kennis die
een bepaalde groep deelt = intersubjectief (geen mensen, geen natuur).
Er bestaan veel vormen van cultuur: thuiscultuur, economische cultuur,
beroepscultuur, maar ook verschillen op etniciteit, leeftijd, gender, etc.
Iedereen beschouwt eigen cultuur en die van anderen vanuit eigen
referentiekader/perspectief.
Cultuur als een ding of als een omgeving
Cultuur als ding – essentialistische Cultuur als omgeving –
visie contextualistische visie
- Beeld van een outsider (is van - Beeld van een insider
vroeger) - Is een omgeving, de context die
- Vormt de bagage van de leden die mensen vormt zonder dat ze
ze via opvoeding en onderwijs daarvan bewust zijn.
hebben meegekregen - Bevat veel verschillende
- Verschillende lagen: diepste componenten zonder vaste kern.
laag zijn diep verankerde - Mensen worden beïnvloed door hun
waarden en normen als cultuur, maar kunnen deze ook zelf
essentie van die cultuur (ui of beïnvloeden of veranderen.
ijsberg) - Culturen kunnen botsen, maar ook
- Mensen geprogrammeerd door hun zaken van elkaar overnemen en
cultuur -> bepaalt hun denken en met elkaar mengen.
doen
- Cultuur als biljartballen -> als
verschillende culturen in contact
komen, botsen ze maar zullen
elkaar niet wezenlijk veranderen
Van buitenaf lijken leden van een bepaalde groep spekend op elkaar, als insider
weet je dat er veel verschillen zijn.
Ui-model van Hofstede: cultuur waartoe je behoort bepaalt deels wie je bent. Je
referentiekader is de bril waarmee je het leven waarneemt. Om dit te analyseren
moet je kijken naar afzonderlijke elementen -> 4 cultuuruitingen op de schil van
de ui.
1. Symbolen: meest oppervlakkig, woorden, gebaren, voorwerpen waar
betekenis enkele begrepen wordt door leden van cultuur
2. Helden: personen die van belang zijn/invloed hebben ->
gedragsmodellen
3. Rituelen: collectieve activiteiten, eigenlijk overbodig maar
van belang in sociaal opzicht (verjaardag vieren)
4. Waarden: kern, grondslag, basis van cultuur + aangeleerde
cultuurcodes
1
, 5. Praktijken: alle cultuuruitingen, zichtbaar voor mensen buiten sociale
groep, maar begrijpbaar voor mensen binnen de sociale groep.
Voorbeeld: voetbalcultuur
- Symbolen: gezicht verven in kleuren voetbalploeg, T-shirts van
voetbalploeg aandoen, vlaggen in kleuren van voetbalploeg
- Helden: voetballer van de ploeg
- Rituelen: zingen van een lied als aanmoediging, meebrullen bij goal…
- Waarden: vaderlandsliefde, trots voor gemeente/provincie/stad
- Praktijken: het voetballen zelf = manier van cultuur uiten
Ijsbergmodel van McClelland: cultuur is een ijsberg met zichtbare en onzichtbare
delen.
- Aan de oppervlakte: dingen die je zit, kennis en vaardigheden, wat je
doet -> gedrag
- Onder de oppervlakte: dingen die je niet ziet, opvattingen en waarden,
wat je denkt, eigenschappen en drijfveren, wat je wilt
Combinatie ui- en ijsbergmodel
Individuen horen onvermijdelijk tot verschillende culturen of groepen.
Cultuur:
- Biedt oriëntatie: nood aan kaders
2
, - Brengt rust: in onrustige situaties grijpen mensen terug naar hun cultuur
- Is rekbaar: hoe kleiner de groep, hoe meer cultuurverschillen er naar
boven komen
Evaluatie component: wat zijn de regels en wat zijn de sancties van/door de in-
group?
-> Thuis niet met een tattoo afkomen. Niet bij wet afgekeurd, wel door de groep.
Affectieve component: cultuur ontstaat in de in-group en je past je vanuit deze
dimensie aan aan de verwachtingen van de in-group.
-> Wat je doet om bij de groep te horen
Essentialisme
Essentialisme is het idee dat dingen (zoals mensen, groepen of voorwerpen) een
vaste, onveranderlijke kern hebben die bepaalt wie of wat ze echt zijn.
Risico van essentialisme – algemeen
Ontstaan van wij-zij denken bemoeilijkt de communicatie onderling. Gedragingen
van een groep worden enkel verklaard vanuit de cultuur. Hierbij is er een risico
op veralgemening, groepen mensen over één kam scheren. Risico op het
ontstaan van gegeneraliseerde oordelen is op basis van één feit wordt een hele
cultuur gegeneraliseerd.
Risico van essentialisme – onderwijs (cultureel toerisme
Interculturele vorming/opvoeding beperken zich vaak tot het aanreiken van
kennis over andere vreemde contexten of culturen. Culturen staan hierbij vaak
voor etnische of nationale cultuur en is in mindere mate voor de cultuur van de
sociale groep.
Overdragen van kennis over elkaars levens- en zienswijze zou moeten leiden tot
minder vooroordelen, meer verdraagzaamheid en betere communicatie ->
binnen deze visie gebeurt het omgekeerde.
Contextualisme
Contextualisme betekent dat je gedrag, ideeën en waarden alleen goed kunt
begrijpen als je kikt naar de specifieke cultuur en situatie waarin ze ontstaan.
Risico van contextualisme
De term ‘’cultuur’’ wordt eigenlijk overboord gegooid, dit is niet oké want mensen
hebben behoefte aan identificatie met eigen culturele groep. Dit is
richtinggevend en begrenzend (weten wat oké en niet oké is -> referentiekader),
maar geeft ook het gevoel van ergens bij te horen en het in stand houden van
waarden, normen en gebruiken (tradities).
Cultuur is wat je hebt, maar ook wat je kan veranderen =
constructivistische/ dynamische visie
Mogelijke strategieën bij een cultuurshock
Cultuurshock = de verwarring, stress of onzekerheid die iemand kan voelen
wanneer hij/zij ineens in een nieuwe, onbekende cultuur terecht komt.
3
Cultuur
Cultuur is wat de mens is en doet -> alles wat niet natuur is = kunst en
beschaving.
Cultuur is een complex geheel van waarden en normen, gewoontes en kennis die
een bepaalde groep deelt = intersubjectief (geen mensen, geen natuur).
Er bestaan veel vormen van cultuur: thuiscultuur, economische cultuur,
beroepscultuur, maar ook verschillen op etniciteit, leeftijd, gender, etc.
Iedereen beschouwt eigen cultuur en die van anderen vanuit eigen
referentiekader/perspectief.
Cultuur als een ding of als een omgeving
Cultuur als ding – essentialistische Cultuur als omgeving –
visie contextualistische visie
- Beeld van een outsider (is van - Beeld van een insider
vroeger) - Is een omgeving, de context die
- Vormt de bagage van de leden die mensen vormt zonder dat ze
ze via opvoeding en onderwijs daarvan bewust zijn.
hebben meegekregen - Bevat veel verschillende
- Verschillende lagen: diepste componenten zonder vaste kern.
laag zijn diep verankerde - Mensen worden beïnvloed door hun
waarden en normen als cultuur, maar kunnen deze ook zelf
essentie van die cultuur (ui of beïnvloeden of veranderen.
ijsberg) - Culturen kunnen botsen, maar ook
- Mensen geprogrammeerd door hun zaken van elkaar overnemen en
cultuur -> bepaalt hun denken en met elkaar mengen.
doen
- Cultuur als biljartballen -> als
verschillende culturen in contact
komen, botsen ze maar zullen
elkaar niet wezenlijk veranderen
Van buitenaf lijken leden van een bepaalde groep spekend op elkaar, als insider
weet je dat er veel verschillen zijn.
Ui-model van Hofstede: cultuur waartoe je behoort bepaalt deels wie je bent. Je
referentiekader is de bril waarmee je het leven waarneemt. Om dit te analyseren
moet je kijken naar afzonderlijke elementen -> 4 cultuuruitingen op de schil van
de ui.
1. Symbolen: meest oppervlakkig, woorden, gebaren, voorwerpen waar
betekenis enkele begrepen wordt door leden van cultuur
2. Helden: personen die van belang zijn/invloed hebben ->
gedragsmodellen
3. Rituelen: collectieve activiteiten, eigenlijk overbodig maar
van belang in sociaal opzicht (verjaardag vieren)
4. Waarden: kern, grondslag, basis van cultuur + aangeleerde
cultuurcodes
1
, 5. Praktijken: alle cultuuruitingen, zichtbaar voor mensen buiten sociale
groep, maar begrijpbaar voor mensen binnen de sociale groep.
Voorbeeld: voetbalcultuur
- Symbolen: gezicht verven in kleuren voetbalploeg, T-shirts van
voetbalploeg aandoen, vlaggen in kleuren van voetbalploeg
- Helden: voetballer van de ploeg
- Rituelen: zingen van een lied als aanmoediging, meebrullen bij goal…
- Waarden: vaderlandsliefde, trots voor gemeente/provincie/stad
- Praktijken: het voetballen zelf = manier van cultuur uiten
Ijsbergmodel van McClelland: cultuur is een ijsberg met zichtbare en onzichtbare
delen.
- Aan de oppervlakte: dingen die je zit, kennis en vaardigheden, wat je
doet -> gedrag
- Onder de oppervlakte: dingen die je niet ziet, opvattingen en waarden,
wat je denkt, eigenschappen en drijfveren, wat je wilt
Combinatie ui- en ijsbergmodel
Individuen horen onvermijdelijk tot verschillende culturen of groepen.
Cultuur:
- Biedt oriëntatie: nood aan kaders
2
, - Brengt rust: in onrustige situaties grijpen mensen terug naar hun cultuur
- Is rekbaar: hoe kleiner de groep, hoe meer cultuurverschillen er naar
boven komen
Evaluatie component: wat zijn de regels en wat zijn de sancties van/door de in-
group?
-> Thuis niet met een tattoo afkomen. Niet bij wet afgekeurd, wel door de groep.
Affectieve component: cultuur ontstaat in de in-group en je past je vanuit deze
dimensie aan aan de verwachtingen van de in-group.
-> Wat je doet om bij de groep te horen
Essentialisme
Essentialisme is het idee dat dingen (zoals mensen, groepen of voorwerpen) een
vaste, onveranderlijke kern hebben die bepaalt wie of wat ze echt zijn.
Risico van essentialisme – algemeen
Ontstaan van wij-zij denken bemoeilijkt de communicatie onderling. Gedragingen
van een groep worden enkel verklaard vanuit de cultuur. Hierbij is er een risico
op veralgemening, groepen mensen over één kam scheren. Risico op het
ontstaan van gegeneraliseerde oordelen is op basis van één feit wordt een hele
cultuur gegeneraliseerd.
Risico van essentialisme – onderwijs (cultureel toerisme
Interculturele vorming/opvoeding beperken zich vaak tot het aanreiken van
kennis over andere vreemde contexten of culturen. Culturen staan hierbij vaak
voor etnische of nationale cultuur en is in mindere mate voor de cultuur van de
sociale groep.
Overdragen van kennis over elkaars levens- en zienswijze zou moeten leiden tot
minder vooroordelen, meer verdraagzaamheid en betere communicatie ->
binnen deze visie gebeurt het omgekeerde.
Contextualisme
Contextualisme betekent dat je gedrag, ideeën en waarden alleen goed kunt
begrijpen als je kikt naar de specifieke cultuur en situatie waarin ze ontstaan.
Risico van contextualisme
De term ‘’cultuur’’ wordt eigenlijk overboord gegooid, dit is niet oké want mensen
hebben behoefte aan identificatie met eigen culturele groep. Dit is
richtinggevend en begrenzend (weten wat oké en niet oké is -> referentiekader),
maar geeft ook het gevoel van ergens bij te horen en het in stand houden van
waarden, normen en gebruiken (tradities).
Cultuur is wat je hebt, maar ook wat je kan veranderen =
constructivistische/ dynamische visie
Mogelijke strategieën bij een cultuurshock
Cultuurshock = de verwarring, stress of onzekerheid die iemand kan voelen
wanneer hij/zij ineens in een nieuwe, onbekende cultuur terecht komt.
3
