Specialisatie les 4: denken
Introductie
In het dagelijks leven: wordt het woord denken in vele betekenissen gebruikt:
“Ik denk dat jij een optimist bent” weten
“Daar had je eerder moeten aan denken” plannen
“Wat denk je er van?” oordelen
“Dat geeft te denken” bezorgd zijn
“Dat doet me denken aan iets” beeld oproepen
“Je mag er niet aan denken” voorstellen
“Ik denk er niet aan” weigeren
“Je bent in gedachten verzonken” dromen
Van Dale: het verstand gebruiken, zijn gewaarwordingen ordenen, een oordeel vormen
Cognitieve psychologie: denken is het cognitieve proces dat betrokken is bij het vormen
van nieuwe mentale representaties door beschikbare informatie te manipuleren en op
een zinvolle manier te ordenen
een mentale representatie = een code of symbool voor opslag van kennis van de
buitenwereld in de hersenen
Wat zijn de bouwstenen van denken?
Overzicht:
Concepten
Voorstellingsvermogens en cognitieve plattegronden
Schema’s en scripts
Denken en de hersenen
Intuïtie
Concepten
• Concepten = mentale representaties van categorieën of ideeën, gebaseerd op ervaring
Helpen om kennis op een systematische manier te organiseren
• Conceptvorming = het vermogen om ervaringen onder te brengen in vertrouwde
mentale categorieën (= concepten)
We beschikken over concepten voor: voorwerpen, activiteiten, levende organismen,
relaties, procedures…
2 soorten: natuurlijke/artificiële
1) Natuurlijk: ontwikkeld op basis van dagelijkse ervaringen
Prototypes vs. Exemplarisch -> was lang een discussie
, We maken een soort gemiddelde, we hebben ergens in ons cognitief systeem van
alle concepten die we kennen een gemiddelde representatie: een prototype van
opgeslagen, veel voorwerpen liggen daar dichtbij bv: stoelen wijken niet heel erg af
van het prototype dat je in je hoofd hebt zitten
Maar als je naar een museum gaat en je ziet een bijzondere stoel, dan is de kans
groot dat je die als een exemplaar gaat onthouden
Voorbeeld prototypes: er wordt een gemiddelde gemaakt van alle stoelen die je ooit
gezien hebt om van zelf een beeld te krijgen van een stoel zonder je daarover moet
nadenken
Voorbeeld exemplarisch: je houdt van alles een exemplaar bij, van alle ervaringen
die je met bepaalde voorwerpen ooit gehad hebt
2) Artificieel: gedefinieerd door combinatie van regels en kenmerken: iets wat we
nooit gezien hebben
Bv: oneindigheid, wiskundige begrippen
• Conceptuele hiërarchieën
• Cultuur: cultureel gebonden
bv: de ervaringen dat mensen hebben + wat wij verstaan onder een begrip dat
cultureel verbonden is (denk aan avondeten) als je daaraan denkt gaan wij daar een
heel ander beeld van hebben dan Eskimo’s die koppelen daar een heel ander beeld
aan
de verschillende ervaringen van verschillende culturen zorgt voor de verschillen in
concepten en bouwstenen van het denken
Concepten: conceptuele hiërarchieën
Van algemeen naar specifiek
We hebben het concept dier
dat helemaal van boven staat
in de hiërarchie en dan
naarmate je dieper in de
hiërarchie gaat: naar beneden
gaat worden de concepten
specifieker en hierna worden
de concepten nog specifieker…
Je kunt op ieder
niveau eigenschappen
toekennen aan de concepten
Naarmate die eigenschappen specifieker worden voor kleinere categorieën van
concepten: tot je na een tijd tot exemplarisch niveau terecht komt
Als het semantisch geheugen beschadig geraakt: dat eerste de lage niveaus erop
achteruitgaan en ons geheugen bij beschadiging ‘oprolt’ -> als het erger wordt elke keer een
niveau omhoog dat kwijt geraakt
, Voorstellingsvermogen en cognitieve plattegronden
• Denken in woorden & denken in “sensorische” beelden
De woordenschat die je hebt en de concepten die je kunt benoemen en de
rijkheid die je daarin hebt
We kunnen ook in beelden denken:
• Cognitieve plattegronden = mentale representatie van een fysieke ruimte
Wij kunnen een kaart opbouwen van de wereld rondom ons
Het kan helpen om een wiskundige oplossing eerst mentaal voor te stellen
Voorbeeld:
“Maarten Bel vroeg mensen om uit hun hoofd een wereldkaart te tekenen. Op vliegvelden,
via internet, op straat en in de bus verzamelde hij reacties uit onder andere Brazilië,
Thailand en het Midden-Oosten.”
Onderzoeker: is naar de luchthaven gegaan waar dat heel veel internationale
reizigers waren, hij vroeg hen kun je de wereldkaart tekenen, plattegrond maken van
hoe dat in u hoofd de wereld eruit ziet
Afbeelding 1: iemand die van Latijns Amerika kwam
Afbeelding 2: iemand die in Australië woonde
conclusie: dat je effectief dingen letterlijk visueel kunt voorstellen, maar er zijn heel veel
gradaties in de mate dat inbeeldingsvermogen of visueel pasmatische vaardigheden kunnen
helpen in ons denken
We kunnen woordelijk en visueel denken
Introductie
In het dagelijks leven: wordt het woord denken in vele betekenissen gebruikt:
“Ik denk dat jij een optimist bent” weten
“Daar had je eerder moeten aan denken” plannen
“Wat denk je er van?” oordelen
“Dat geeft te denken” bezorgd zijn
“Dat doet me denken aan iets” beeld oproepen
“Je mag er niet aan denken” voorstellen
“Ik denk er niet aan” weigeren
“Je bent in gedachten verzonken” dromen
Van Dale: het verstand gebruiken, zijn gewaarwordingen ordenen, een oordeel vormen
Cognitieve psychologie: denken is het cognitieve proces dat betrokken is bij het vormen
van nieuwe mentale representaties door beschikbare informatie te manipuleren en op
een zinvolle manier te ordenen
een mentale representatie = een code of symbool voor opslag van kennis van de
buitenwereld in de hersenen
Wat zijn de bouwstenen van denken?
Overzicht:
Concepten
Voorstellingsvermogens en cognitieve plattegronden
Schema’s en scripts
Denken en de hersenen
Intuïtie
Concepten
• Concepten = mentale representaties van categorieën of ideeën, gebaseerd op ervaring
Helpen om kennis op een systematische manier te organiseren
• Conceptvorming = het vermogen om ervaringen onder te brengen in vertrouwde
mentale categorieën (= concepten)
We beschikken over concepten voor: voorwerpen, activiteiten, levende organismen,
relaties, procedures…
2 soorten: natuurlijke/artificiële
1) Natuurlijk: ontwikkeld op basis van dagelijkse ervaringen
Prototypes vs. Exemplarisch -> was lang een discussie
, We maken een soort gemiddelde, we hebben ergens in ons cognitief systeem van
alle concepten die we kennen een gemiddelde representatie: een prototype van
opgeslagen, veel voorwerpen liggen daar dichtbij bv: stoelen wijken niet heel erg af
van het prototype dat je in je hoofd hebt zitten
Maar als je naar een museum gaat en je ziet een bijzondere stoel, dan is de kans
groot dat je die als een exemplaar gaat onthouden
Voorbeeld prototypes: er wordt een gemiddelde gemaakt van alle stoelen die je ooit
gezien hebt om van zelf een beeld te krijgen van een stoel zonder je daarover moet
nadenken
Voorbeeld exemplarisch: je houdt van alles een exemplaar bij, van alle ervaringen
die je met bepaalde voorwerpen ooit gehad hebt
2) Artificieel: gedefinieerd door combinatie van regels en kenmerken: iets wat we
nooit gezien hebben
Bv: oneindigheid, wiskundige begrippen
• Conceptuele hiërarchieën
• Cultuur: cultureel gebonden
bv: de ervaringen dat mensen hebben + wat wij verstaan onder een begrip dat
cultureel verbonden is (denk aan avondeten) als je daaraan denkt gaan wij daar een
heel ander beeld van hebben dan Eskimo’s die koppelen daar een heel ander beeld
aan
de verschillende ervaringen van verschillende culturen zorgt voor de verschillen in
concepten en bouwstenen van het denken
Concepten: conceptuele hiërarchieën
Van algemeen naar specifiek
We hebben het concept dier
dat helemaal van boven staat
in de hiërarchie en dan
naarmate je dieper in de
hiërarchie gaat: naar beneden
gaat worden de concepten
specifieker en hierna worden
de concepten nog specifieker…
Je kunt op ieder
niveau eigenschappen
toekennen aan de concepten
Naarmate die eigenschappen specifieker worden voor kleinere categorieën van
concepten: tot je na een tijd tot exemplarisch niveau terecht komt
Als het semantisch geheugen beschadig geraakt: dat eerste de lage niveaus erop
achteruitgaan en ons geheugen bij beschadiging ‘oprolt’ -> als het erger wordt elke keer een
niveau omhoog dat kwijt geraakt
, Voorstellingsvermogen en cognitieve plattegronden
• Denken in woorden & denken in “sensorische” beelden
De woordenschat die je hebt en de concepten die je kunt benoemen en de
rijkheid die je daarin hebt
We kunnen ook in beelden denken:
• Cognitieve plattegronden = mentale representatie van een fysieke ruimte
Wij kunnen een kaart opbouwen van de wereld rondom ons
Het kan helpen om een wiskundige oplossing eerst mentaal voor te stellen
Voorbeeld:
“Maarten Bel vroeg mensen om uit hun hoofd een wereldkaart te tekenen. Op vliegvelden,
via internet, op straat en in de bus verzamelde hij reacties uit onder andere Brazilië,
Thailand en het Midden-Oosten.”
Onderzoeker: is naar de luchthaven gegaan waar dat heel veel internationale
reizigers waren, hij vroeg hen kun je de wereldkaart tekenen, plattegrond maken van
hoe dat in u hoofd de wereld eruit ziet
Afbeelding 1: iemand die van Latijns Amerika kwam
Afbeelding 2: iemand die in Australië woonde
conclusie: dat je effectief dingen letterlijk visueel kunt voorstellen, maar er zijn heel veel
gradaties in de mate dat inbeeldingsvermogen of visueel pasmatische vaardigheden kunnen
helpen in ons denken
We kunnen woordelijk en visueel denken
