1
Bestuursrecht
Gebruikt boek: Algemeen bestuursrecht, Grondslagen en beginselen van I. Opdebeek, S. De
Somer en L. Todts
Inhoudsopgave
DEEL I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen.......................3
Definitie van het bestuursrecht......................................................................................3
Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht.............................................................4
Kenmerken van het bestuursrecht..................................................................................4
Bronnen van het bestuursrecht......................................................................................5
Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht......................................................5
Formele bronnen van het bestuursrecht.....................................................................6
DEEL II: Besluitvormingsinstrumentarium........................................................8
Publiekrechtelijke weg: eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR)...........................8
Begrip.......................................................................................................................... 8
Belang......................................................................................................................... 9
Privileges bekleed aan de EBR....................................................................................9
Typologieën van EBR’s.............................................................................................. 10
Bekendmaking en kennisgeving van EBR’s...............................................................13
Termijnregeling van EBR’s........................................................................................13
Werking in de tijd van de EBR’s.................................................................................13
Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.................................................................15
Begrip........................................................................................................................ 15
Bestuurlijke vs strafrechtelijke sanctie......................................................................16
Naar een meer ‘gewapend’ bestuursrecht?...............................................................17
Privaatrechtelijke weg: de overeenkomst met het bestuur...........................................17
De tweewegenleer.................................................................................................... 17
Mogelijke indelingen van de overeenkomsten van het bestuur.................................18
Algemene beginselen van twee typische overheidsopdrachten................................19
Algemene beginselen inzake gunning van overheidsopdrachten..............................20
Rechtsbescherming bij de gunning van aanbestedingsovereenkomsten..................21
Uitvoering van overheidsopdrachten.........................................................................21
Leer van de afsplitsbare handeling...............................................................................22
Deel III: Mensen en middelen........................................................................22
Het rechtsregime van het overheidspersoneel.............................................................22
Het begrip ambtenaar............................................................................................... 22
Diversiteit in rechtstoestand.....................................................................................23
Verschillen tussen de statutairen en contractuelen...................................................23
Diversiteit van rechtspositieregelingen.....................................................................23
Krachtlijnen van alle ambtenarenstatuten.................................................................24
Rechtsregime van de goederen in het bestuursrecht...................................................28
Toepassingsgebied van het domeingoederenrecht...................................................29
,2
Statuut van de goederen van het openbaar domein.................................................29
Statuut van de goederen van het privaat domein.....................................................30
Gebruik van goederen van het openbaar domein.....................................................30
Instrumenten van het bestuur ten aanzien van goederen van particulieren.............31
DEEL IV: Bestuursorganisatie en het begrip bestuur......................................32
Bestuursorganisatie...................................................................................................... 32
Centralisatie.............................................................................................................. 32
Verzelfstandiging...................................................................................................... 33
Bestuurlijk toezicht....................................................................................................... 35
Door wie gebeurt bestuurlijk toezicht?......................................................................35
Soorten bestuurlijke toezicht.....................................................................................35
Het begrip bestuur........................................................................................................ 36
Administratieve overheid.......................................................................................... 37
De Vlaamse bestuursbegrippen................................................................................39
Openbare dienst........................................................................................................ 39
De gemeentelijke organisatie en werking.....................................................................39
De territoriaal gedecentraliseerde besturen..............................................................39
Bestuursorganen en hun bevoegdheden...................................................................41
De ambtelijke organisatie.......................................................................................... 45
Lokale besturen, ideale schaalgrootte?.....................................................................45
Bestuurlijke handhaving bij gemeentes.....................................................................45
Deel V: preventieve rechtsbescherming........................................................48
Het legaliteits of wettigheidsbeginsel...........................................................................48
De beginselen van behoorlijk bestuur...........................................................................50
Algemeen.................................................................................................................. 50
Het zorgvuldigheidsbeginsel.....................................................................................51
De hoorplicht............................................................................................................. 52
Het onpartijdigheidsbeginsel.....................................................................................53
Het motiveringsbeginsel............................................................................................ 54
Redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel.................................................................55
Gelijkheids en non-discriminatiebeginsel..................................................................56
Het rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel.........................................................57
De redelijke termijneis.............................................................................................. 57
Beginselen van behoorlijk burgerschap........................................................................58
Beginselen van de openbare dienst..............................................................................58
De formele motivering van bestuurshandelingen.........................................................59
Onderscheid materiële vs formele motiveringsplicht................................................59
De Wet Motivering Bestuurshandelingen..................................................................60
Oefeningen omtrent de motivering...........................................................................63
Openbaarheid van bestuurs(documenten)....................................................................64
Algemeen kader, begrippen en oogmerk..................................................................64
Regelgeving inzake openbaarheid van bestuur.........................................................64
Actieve openbaarheid van bestuur............................................................................66
De passieve openbaarheid van bestuur....................................................................67
Uitzonderingen op de openbaarheid..........................................................................68
,3
Overzicht van de uitzonderingen in de Wet Openbaarheid bestuur en het
Bestuursdecreet........................................................................................................ 69
De procedure tot openbaarheid................................................................................71
Hergebruik van overheidsinformatie.........................................................................71
Participatie en inspraak................................................................................................ 72
Taalgebruik in bestuurszaken.......................................................................................72
Deel VI: curatieve rechtsbescherming...........................................................72
Interne klachtenbehandeling........................................................................................72
Bestuurlijke beroepen................................................................................................... 73
Begrip en onderscheid met jurisdictioneel beroep....................................................73
Indeling van de bestuurlijke beroepen......................................................................75
Georganiseerde bestuurlijke beroepen......................................................................76
Niet-georganiseerd bestuurlijk beroep......................................................................77
De jurisdictionele beroepen..........................................................................................77
Algemeen.................................................................................................................. 77
Rechtsmachtsverdeling............................................................................................. 78
Rechtsbescherming door de gewone rechter............................................................79
Rechtsbescherming door de Raad van State.............................................................80
Rechtsbescherming door andere bestuurslijke rechtscolleges..................................84
Alternatieve conflictoplossing met de overheid............................................................84
Voorbeeld vragen.........................................................................................84
DEEL I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en
bronnen
Definitie van het bestuursrecht
Onderscheid privaat vs publiek recht
o Privaat recht – tussen privé personen
o Publiekrecht
Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
Tussen overheden onderling
Tussen overheid en private personen
(overheid en bestuur worden als synoniemen gebruikt)
o Bestuursrecht vs staatsrecht
Staatsrecht – betreft de organisatie en werking van de staat en zijn
instellingen en het regelt de grondwettelijke verhoudingen tussen
staatsmachten
Bestuursrecht - focust op de uitoefening van het bestuur (de
uitvoerende macht en administraties) en het regelt hoe de overheid
, 4
beslissingen neemt die rechtstreeks inwerken op burgers of
organisaties.
Definitie
o Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn
bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de
rechterlijke macht behoren
o Kan twee invalshoeken hebben:
Uitgaande van de machten organiek oogpunt
Uitgaande van de functies functioneel oogpunt
o Organisaties die onder door het bestuursrecht worden geregeld
NMBS – OCMW’s – FOD justitie – De lijn – SoGent
o Bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’, het betreft ook:
Reglementaire bevoegdheden van de koning, van gemeenten
Geschillenbeslechting door besturen
Bestuurlijke handhaving van wetgevende en rechterlijke macht
o Wie is de uitvoerende macht?
Zie Art. 37 Gw.
Later in deze samenvatting meer hierover
Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht
o Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
o Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel.
Bijzonder bestuursrecht
o Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht
(vaak zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en
werking)
o Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, fiscaalrecht
Kenmerken van het bestuursrecht
Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
o Bestuursrecht is er gekomen omdat er meer en meer uitzonderingen ten
voordele van het bestuur werden geïntroduceerd in het privaatrecht
Bijzondere voorrechten zoals de EBR
Bijzondere verplichtingen zoals de motiveringsplicht, procedure
omtrent overheidsopdrachten
o Nuancering van de uitzonderingspositie
Veel wisselwerking met het privaatrecht (privatisering van het
bestuursrecht)
Bestuursrecht
Gebruikt boek: Algemeen bestuursrecht, Grondslagen en beginselen van I. Opdebeek, S. De
Somer en L. Todts
Inhoudsopgave
DEEL I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen.......................3
Definitie van het bestuursrecht......................................................................................3
Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht.............................................................4
Kenmerken van het bestuursrecht..................................................................................4
Bronnen van het bestuursrecht......................................................................................5
Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht......................................................5
Formele bronnen van het bestuursrecht.....................................................................6
DEEL II: Besluitvormingsinstrumentarium........................................................8
Publiekrechtelijke weg: eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR)...........................8
Begrip.......................................................................................................................... 8
Belang......................................................................................................................... 9
Privileges bekleed aan de EBR....................................................................................9
Typologieën van EBR’s.............................................................................................. 10
Bekendmaking en kennisgeving van EBR’s...............................................................13
Termijnregeling van EBR’s........................................................................................13
Werking in de tijd van de EBR’s.................................................................................13
Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.................................................................15
Begrip........................................................................................................................ 15
Bestuurlijke vs strafrechtelijke sanctie......................................................................16
Naar een meer ‘gewapend’ bestuursrecht?...............................................................17
Privaatrechtelijke weg: de overeenkomst met het bestuur...........................................17
De tweewegenleer.................................................................................................... 17
Mogelijke indelingen van de overeenkomsten van het bestuur.................................18
Algemene beginselen van twee typische overheidsopdrachten................................19
Algemene beginselen inzake gunning van overheidsopdrachten..............................20
Rechtsbescherming bij de gunning van aanbestedingsovereenkomsten..................21
Uitvoering van overheidsopdrachten.........................................................................21
Leer van de afsplitsbare handeling...............................................................................22
Deel III: Mensen en middelen........................................................................22
Het rechtsregime van het overheidspersoneel.............................................................22
Het begrip ambtenaar............................................................................................... 22
Diversiteit in rechtstoestand.....................................................................................23
Verschillen tussen de statutairen en contractuelen...................................................23
Diversiteit van rechtspositieregelingen.....................................................................23
Krachtlijnen van alle ambtenarenstatuten.................................................................24
Rechtsregime van de goederen in het bestuursrecht...................................................28
Toepassingsgebied van het domeingoederenrecht...................................................29
,2
Statuut van de goederen van het openbaar domein.................................................29
Statuut van de goederen van het privaat domein.....................................................30
Gebruik van goederen van het openbaar domein.....................................................30
Instrumenten van het bestuur ten aanzien van goederen van particulieren.............31
DEEL IV: Bestuursorganisatie en het begrip bestuur......................................32
Bestuursorganisatie...................................................................................................... 32
Centralisatie.............................................................................................................. 32
Verzelfstandiging...................................................................................................... 33
Bestuurlijk toezicht....................................................................................................... 35
Door wie gebeurt bestuurlijk toezicht?......................................................................35
Soorten bestuurlijke toezicht.....................................................................................35
Het begrip bestuur........................................................................................................ 36
Administratieve overheid.......................................................................................... 37
De Vlaamse bestuursbegrippen................................................................................39
Openbare dienst........................................................................................................ 39
De gemeentelijke organisatie en werking.....................................................................39
De territoriaal gedecentraliseerde besturen..............................................................39
Bestuursorganen en hun bevoegdheden...................................................................41
De ambtelijke organisatie.......................................................................................... 45
Lokale besturen, ideale schaalgrootte?.....................................................................45
Bestuurlijke handhaving bij gemeentes.....................................................................45
Deel V: preventieve rechtsbescherming........................................................48
Het legaliteits of wettigheidsbeginsel...........................................................................48
De beginselen van behoorlijk bestuur...........................................................................50
Algemeen.................................................................................................................. 50
Het zorgvuldigheidsbeginsel.....................................................................................51
De hoorplicht............................................................................................................. 52
Het onpartijdigheidsbeginsel.....................................................................................53
Het motiveringsbeginsel............................................................................................ 54
Redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel.................................................................55
Gelijkheids en non-discriminatiebeginsel..................................................................56
Het rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel.........................................................57
De redelijke termijneis.............................................................................................. 57
Beginselen van behoorlijk burgerschap........................................................................58
Beginselen van de openbare dienst..............................................................................58
De formele motivering van bestuurshandelingen.........................................................59
Onderscheid materiële vs formele motiveringsplicht................................................59
De Wet Motivering Bestuurshandelingen..................................................................60
Oefeningen omtrent de motivering...........................................................................63
Openbaarheid van bestuurs(documenten)....................................................................64
Algemeen kader, begrippen en oogmerk..................................................................64
Regelgeving inzake openbaarheid van bestuur.........................................................64
Actieve openbaarheid van bestuur............................................................................66
De passieve openbaarheid van bestuur....................................................................67
Uitzonderingen op de openbaarheid..........................................................................68
,3
Overzicht van de uitzonderingen in de Wet Openbaarheid bestuur en het
Bestuursdecreet........................................................................................................ 69
De procedure tot openbaarheid................................................................................71
Hergebruik van overheidsinformatie.........................................................................71
Participatie en inspraak................................................................................................ 72
Taalgebruik in bestuurszaken.......................................................................................72
Deel VI: curatieve rechtsbescherming...........................................................72
Interne klachtenbehandeling........................................................................................72
Bestuurlijke beroepen................................................................................................... 73
Begrip en onderscheid met jurisdictioneel beroep....................................................73
Indeling van de bestuurlijke beroepen......................................................................75
Georganiseerde bestuurlijke beroepen......................................................................76
Niet-georganiseerd bestuurlijk beroep......................................................................77
De jurisdictionele beroepen..........................................................................................77
Algemeen.................................................................................................................. 77
Rechtsmachtsverdeling............................................................................................. 78
Rechtsbescherming door de gewone rechter............................................................79
Rechtsbescherming door de Raad van State.............................................................80
Rechtsbescherming door andere bestuurslijke rechtscolleges..................................84
Alternatieve conflictoplossing met de overheid............................................................84
Voorbeeld vragen.........................................................................................84
DEEL I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en
bronnen
Definitie van het bestuursrecht
Onderscheid privaat vs publiek recht
o Privaat recht – tussen privé personen
o Publiekrecht
Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
Tussen overheden onderling
Tussen overheid en private personen
(overheid en bestuur worden als synoniemen gebruikt)
o Bestuursrecht vs staatsrecht
Staatsrecht – betreft de organisatie en werking van de staat en zijn
instellingen en het regelt de grondwettelijke verhoudingen tussen
staatsmachten
Bestuursrecht - focust op de uitoefening van het bestuur (de
uitvoerende macht en administraties) en het regelt hoe de overheid
, 4
beslissingen neemt die rechtstreeks inwerken op burgers of
organisaties.
Definitie
o Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn
bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de
rechterlijke macht behoren
o Kan twee invalshoeken hebben:
Uitgaande van de machten organiek oogpunt
Uitgaande van de functies functioneel oogpunt
o Organisaties die onder door het bestuursrecht worden geregeld
NMBS – OCMW’s – FOD justitie – De lijn – SoGent
o Bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’, het betreft ook:
Reglementaire bevoegdheden van de koning, van gemeenten
Geschillenbeslechting door besturen
Bestuurlijke handhaving van wetgevende en rechterlijke macht
o Wie is de uitvoerende macht?
Zie Art. 37 Gw.
Later in deze samenvatting meer hierover
Indeling: algemeen vs. bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht
o Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
o Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel.
Bijzonder bestuursrecht
o Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht
(vaak zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en
werking)
o Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, fiscaalrecht
Kenmerken van het bestuursrecht
Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
o Bestuursrecht is er gekomen omdat er meer en meer uitzonderingen ten
voordele van het bestuur werden geïntroduceerd in het privaatrecht
Bijzondere voorrechten zoals de EBR
Bijzondere verplichtingen zoals de motiveringsplicht, procedure
omtrent overheidsopdrachten
o Nuancering van de uitzonderingspositie
Veel wisselwerking met het privaatrecht (privatisering van het
bestuursrecht)
