Hoofdstuk 1: Inleiding en emotionele ontwikkeling ...................................................................6
1.1. Inleiding ........................................................................................................................6
1.2. Adolescentie: een beschrijving.......................................................................................6
1.3. Puberteit en adolescentie ..............................................................................................7
1.3.1. Begin en einde van de adolescentie; verschillen per cultuur en sekse .......................7
1.4. Beeldvorming: een moeilijke leeftijd? .............................................................................8
1.5. Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt ............................................................. 13
1.5.1. Karakteristieke ontwikkelingsperiode met specifieke ontwikkelingstaken ................ 13
1.5.2. Continue en discontinue momenten ...................................................................... 15
1.5.3. Ontwikkelingspsychopathologie: stoornissen in de ontwikkeling ............................. 16
1.5.4. Hoe beïnvloedt iemand zijn omgeving? .................................................................. 16
1.5.5. Erfelijke invloeden in de ontwikkeling ..................................................................... 17
Hoofdstuk 6: Cognitieve ontwikkeling in de adolescentie ........................................................ 19
6.1. Inleiding ...................................................................................................................... 19
6.2. Benaderingen van cognitieve ontwikkeling.................................................................... 19
6.3. De constructivistische benadering ............................................................................... 19
6.3.1. Adaptatie .............................................................................................................. 21
6.3.2. Cognitieve structuren ............................................................................................ 21
6.3.3. Ontwikkelingsfasen ............................................................................................... 22
6.3.4. Het wetenschappelijk denken ............................................................................... 23
6.4. De informatieverwerkingsbenadering ........................................................................... 26
6.4.1. Executieve functies ............................................................................................... 26
6.4.2. Langetermijngeheugen .......................................................................................... 27
6.4.3. Cognitieve strategieën: een voorbeeld ................................................................... 27
6.4.4. Metacognitie......................................................................................................... 28
6.4.5. Sociale informatieverwerking ................................................................................ 28
6.4.6. Samenvatting........................................................................................................ 29
6.5. De psychometrische benadering .................................................................................. 29
6.5.1. De intelligentietest ................................................................................................ 30
6.5.2. Stereotype over scores op een intelligentietest: sekse en cultuur ............................ 31
6.5.3. De ontwikkeling van intelligentie ............................................................................ 32
6.5.4. De veranderlijkheid van intelligentie....................................................................... 33
6.6. Besluit ........................................................................................................................ 33
Hoofdstuk 7: Emotionele ontwikkeling in de adolescentie (PVDA 151 -167) .............................. 34
7.1. Inleiding ...................................................................................................................... 34
7.2. Wat is ‘emotie’? ........................................................................................................... 34
1
, 7.3. Waarom ervaren we emotie? ........................................................................................ 34
7.4. Emotionele ontwikkeling voor de adolescentie ............................................................. 35
7.5. Emotionele ontwikkeling in de adolescentie ................................................................. 37
7.6. Socialisatie van emotie in de adolescentie ................................................................... 38
7.7. Emotionele problematiek in de adolescentie ................................................................ 38
7.8. Emotie-interventie in de adolescentie .......................................................................... 39
Hoofdstuk 8: Ontwikkeling van het zelf en de identiteit ............................................................ 41
8.1. Inleiding ...................................................................................................................... 41
8.1.1. Wie ben ik ............................................................................................................. 41
8.1.2. Begripsbepaling .................................................................................................... 41
8.2. Theorieën over de ontwikkeling van het zelf en identiteit ................................................ 42
8.2.1. Theorieën over ontwikkeling van het zelf................................................................. 42
8.2.2. De ego-ontwikkelingstheorie van Loevinger ............................................................ 44
8.2.3. De identiteitstheorie van Erikson ........................................................................... 45
8.2.4. De identiteitsbepaling van Marcia .......................................................................... 46
8.2.5. Kritiek op het identiteitstatusparadigma van Marcia ............................................... 47
8.2.6. Andere theorieën/perspectieven op identiteitsontwikkeling .................................... 48
8.3. De ontwikkeling van het zelf ......................................................................................... 49
8.3.1. Persoon-contexteffecten ....................................................................................... 50
8.3.2. Minder gunstige ontwikkeling................................................................................. 51
8.4. Ontwikkeling van identiteitsvorming ............................................................................. 51
8.4.1. Identiteitsvorming bij het ouder worden ................................................................. 51
8.4.2. Persoon-contexteffecten ....................................................................................... 51
8.4.3. Minder gunstige ontwikkeling................................................................................. 52
8.5. Besluit ........................................................................................................................ 52
Hoofdstuk 9: autonomie-ontwikkeling in de adolescentie ....................................................... 54
9.1. Inleiding ...................................................................................................................... 54
9.2. Het paraplubegrip autonomie: onafhankelijkheid versus vrijwillig functioneren .............. 54
9.2.1. Autonomie als onafhankelijkheid of separatie ........................................................ 54
9.2.2. Autonomie als vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ................................... 56
9.2.3. De twee definities van autonomie vergeleken ......................................................... 57
9.3. Ontwikkeling van autonomie ........................................................................................ 59
9.3.1. Ontwikkeling van separatie of loskomen van de ouders .......................................... 59
9.3.2. Ontwikkeling van vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ................................ 60
9.4. Autonomie als bron van welbevinden en basis voor latere ontwikkeling ......................... 61
9.4.1. Gevolgen van separatie en het ontwikkelen van onafhankelijkheid .......................... 61
2
, 9.4.2. Gevolgen van vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ..................................... 62
9.5. Contexten die bijdragen tot de ontwikkeling van autonomie of net die ontwikkeling
hinderen ............................................................................................................................ 63
9.5.1. Opvoedingsprocessen vanuit het separatie-individuatieperspectief
(onafhankelijkheid) ......................................................................................................... 63
9.5.2. Opvoedingsprocessen vanuit het vrijwillig of zelfdeterminatieperspectief ............... 64
9.5.3. Invloeden van buiten het gezin ............................................................................... 65
9.5.4. Kan de jongere ook zelf werken aan autonomie? ..................................................... 66
9.6. Autonomie in verschillende culturen ............................................................................ 66
9.6.1. Autonomie als onafhankelijkheid of separatie ........................................................ 66
9.6.2. Autonomie als vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ................................... 66
9.7. Besluit ........................................................................................................................ 67
Hoofdstuk 11: De rol van leeftijdsgenoten (psychosociale ontwikkeling; boek PVDA 243 – 262) 68
11.1. Inleiding .................................................................................................................... 68
Leeftijdgenoten? ................................................................................................................ 69
11.2.1. Evolutionaire verklaring ....................................................................................... 70
11.2.2. Fysiologische veranderingen in de adolescentie ................................................... 70
11.2.3. Sociaal-structurele veranderingen in de adolescentie........................................... 70
11.2.4. Sociaal-cognitieve veranderingen in de adolescentie ............................................ 70
11.3. Theorieën over de rol van leeftijdsgenoten .................................................................. 70
11.3.2. Sociale-vergelijkingstheorie ................................................................................. 71
11.3.3. Sociale-ontwikkelingstheorie............................................................................... 71
11.3.4. Sociaal-cognitieve leertheorie ............................................................................. 72
11.3.5. Theorie van het interpersoonlijk perspectief ......................................................... 72
11.3.6. Sociale-informatieverwerkingstheorie (SIP) .......................................................... 72
11.3.7. Sociale-verbondenheidtheorie ............................................................................ 73
11.4. Mechanismen onderliggend aan de rol van leeftijdsgenoten ........................................ 73
11.4.1. Sociale signalen in de hersenen ........................................................................... 73
11.4.2. Sociale afwijzing en agressie ............................................................................... 73
11.5. Relaties met leeftijdsgenoten ..................................................................................... 73
11.5.1. Positieve relaties met leeftijdsgenoten ................................................................. 77
11.5.2. Negatieve relaties met leeftijdsgenoten ............................................................... 77
11.6. Gelijkenis tussen peers .............................................................................................. 78
11.6.1. Invloed-verenigbaarheidmodel ............................................................................ 78
11.6.2. Invloed, selectie en gelegenheid .......................................................................... 79
11.7. Selectie- en beïnvloedingsprocessen van leeftijdsgenoten .......................................... 79
3
, 11.7.1. Leeftijdsgenoten en schoolgedrag ....................................................................... 79
11.7.2. Leeftijdsgenoten en externaliserende problemen ................................................. 79
11.7.3. Leeftijdsgenoten en internaliserende problemen .................................................. 80
11.7.4. Leeftijdsgenoten en middelengebruik .................................................................. 81
11.7.5. Leeftijdsgenoten en positieve uitkomsten ............................................................ 81
11.8. Leeftijdsgenoten en sociale normen ........................................................................... 81
11.10. Sociale media: de rol van digitale leeftijdgenoten ...................................................... 81
11.11. Besluit..................................................................................................................... 82
Hoofdstuk 14: Psychische problemen en stoornissen in de levensloop (PVDA 303-326) ........... 83
14.1. Inleiding .................................................................................................................... 83
14.2. Ontwikkelingstaken kenmerkend voor de adolescentie ............................................... 83
14.3. Psychische problemen – normale ontwikkeling ........................................................... 83
14.3.1. Angst in normale ontwikkeling ............................................................................. 83
14.3.2. Verdriet in normale ontwikkeling .......................................................................... 84
14.3.3. Boosheid in de normale ontwikkeling ................................................................... 85
14.3.3. Lichamelijke klachten in normale ontwikkeling ..................................................... 85
14.4. Problemen en stoornissen in de levensloop ................................................................ 85
14.5. Angststoornissen....................................................................................................... 88
14.5.1. Paniekstoornis .................................................................................................... 89
14.5.2. Specifieke fobie .................................................................................................. 89
14.5.3. Sociale angststoornis .......................................................................................... 89
14.5.4. Gegeneraliseerde angststoornis .......................................................................... 90
14.6. Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen ..................................................... 90
14.7. Trauma- en stressor-gerelateerde stoornissen ............................................................ 91
14.8. Stemmingsstoornissen .............................................................................................. 91
14.8.1. Depressieve stoornis ........................................................................................... 92
14.8.2. Persisterende depressieve stoornis (dysthymie) ................................................... 96
14.9. Bipolaire stemmingsstoornissen ................................................................................ 97
14.10 Voedings-en eetstoornissen ...................................................................................... 98
14.10.1. Anorexia nervosa ............................................................................................... 98
14.10.2. Boulimia nervosa .............................................................................................. 98
14.11. Disruptieve gedragsstoornissen ............................................................................... 99
14.11.1. Oppositioneel-opstandige stoornis .................................................................... 99
14.11.2. De normoverschrijdend-gedragstoornis ........................................................... 100
14.2. Persoonlijkheidsstoornis.......................................................................................... 100
14.12.1. Antisociale persoonlijkheidsstoornis ............................................................... 100
4
, 14.12.2. Borderline Persoonlijkheidsstoornissen (BPS) .................................................. 102
14.3. Besluit .................................................................................................................... 103
5
, Hoofdstuk 1: Inleiding en emotionele ontwikkeling
1.1. Inleiding
Veel wachtrijen in de jeugdzorg.
Seks, drugs, & violence
- Jongeren gebruiken steeds minder condooms of de anticonceptiepil als
voorbehoedsmiddel
- Blijkt uit bevraging over seksualiteit bij 20.000 Vlaamse jongeren, 11 – 18 jaar
- Bijna een kwart van hen heeft seksueel grensoverschrijdend gedrag ondervonden
Jeu de foulard: stikspelletjes -> om kick in de hersenen te krijgen
Depressie, angst, burnout
- Burn-out = zodanig verstikt in de job
- Negatieve berichtgeving over jongeren. Welk beeld van jongeren wordt er opgehangen
door de media?
- Hoeveel procent van de jongeren komt in contact met de Jeugdhulp?
- Beeldvorming over jongeren- > bv.: beeldvorming van jongeren in de media
1.2. Adolescentie: een beschrijving
Ontwikkelingspsychologie over adolescentie: 10 à 23 jaar? (leeftijdsaanduidingen zijn slechte
begrenzingen maar als het toch moet om praktische redenen dan is dit de adolescentieleeftijd)
- Vroege adolescentie (10 – 13 jaar): ontwikkeling op biologisch vlak
- Midden adolescentie (14 – 18 jaar): meer de blik naar binnen, relaties met vrienden
belangrijk, identiteit ontwikkelen
- Late adolescentie (19 tot 23 jaar): stap naar de arbeidsmarkt, verder gestudeerd
Leeftijdsaanduidingen zijn slechts benaderingen!
Leeftijd: waterdicht criterium voor definitie van adolescentie
= vaak enige maatstaf voor status in maatschappij! (verantwoordelijken zijn gekoppeld
aan leeftijden)
o Pol. (stemrecht) = 18 jaar
o Rechtssysteem = 18 jaar
o Films = 16 jaar
o Seksueel = 14/16 jaar
Twee tendenzen:
- Verlagen van leeftijdsgrens in het begin
- Verhogen van leeftijdsgrens op het einde
➔ Moffit (1993): Maturity gap! Leidt tot probleemgedrag
➔ Arnett (2007): 20 à 25 jaar
o emerging adulthood = jongeren in westerse geïndustrialiseerde landen gaan
steeds langer naar school en gaan daardoor later gaan werken. Ze blijven langer
6
1.1. Inleiding ........................................................................................................................6
1.2. Adolescentie: een beschrijving.......................................................................................6
1.3. Puberteit en adolescentie ..............................................................................................7
1.3.1. Begin en einde van de adolescentie; verschillen per cultuur en sekse .......................7
1.4. Beeldvorming: een moeilijke leeftijd? .............................................................................8
1.5. Een ontwikkelingspsychologisch uitgangspunt ............................................................. 13
1.5.1. Karakteristieke ontwikkelingsperiode met specifieke ontwikkelingstaken ................ 13
1.5.2. Continue en discontinue momenten ...................................................................... 15
1.5.3. Ontwikkelingspsychopathologie: stoornissen in de ontwikkeling ............................. 16
1.5.4. Hoe beïnvloedt iemand zijn omgeving? .................................................................. 16
1.5.5. Erfelijke invloeden in de ontwikkeling ..................................................................... 17
Hoofdstuk 6: Cognitieve ontwikkeling in de adolescentie ........................................................ 19
6.1. Inleiding ...................................................................................................................... 19
6.2. Benaderingen van cognitieve ontwikkeling.................................................................... 19
6.3. De constructivistische benadering ............................................................................... 19
6.3.1. Adaptatie .............................................................................................................. 21
6.3.2. Cognitieve structuren ............................................................................................ 21
6.3.3. Ontwikkelingsfasen ............................................................................................... 22
6.3.4. Het wetenschappelijk denken ............................................................................... 23
6.4. De informatieverwerkingsbenadering ........................................................................... 26
6.4.1. Executieve functies ............................................................................................... 26
6.4.2. Langetermijngeheugen .......................................................................................... 27
6.4.3. Cognitieve strategieën: een voorbeeld ................................................................... 27
6.4.4. Metacognitie......................................................................................................... 28
6.4.5. Sociale informatieverwerking ................................................................................ 28
6.4.6. Samenvatting........................................................................................................ 29
6.5. De psychometrische benadering .................................................................................. 29
6.5.1. De intelligentietest ................................................................................................ 30
6.5.2. Stereotype over scores op een intelligentietest: sekse en cultuur ............................ 31
6.5.3. De ontwikkeling van intelligentie ............................................................................ 32
6.5.4. De veranderlijkheid van intelligentie....................................................................... 33
6.6. Besluit ........................................................................................................................ 33
Hoofdstuk 7: Emotionele ontwikkeling in de adolescentie (PVDA 151 -167) .............................. 34
7.1. Inleiding ...................................................................................................................... 34
7.2. Wat is ‘emotie’? ........................................................................................................... 34
1
, 7.3. Waarom ervaren we emotie? ........................................................................................ 34
7.4. Emotionele ontwikkeling voor de adolescentie ............................................................. 35
7.5. Emotionele ontwikkeling in de adolescentie ................................................................. 37
7.6. Socialisatie van emotie in de adolescentie ................................................................... 38
7.7. Emotionele problematiek in de adolescentie ................................................................ 38
7.8. Emotie-interventie in de adolescentie .......................................................................... 39
Hoofdstuk 8: Ontwikkeling van het zelf en de identiteit ............................................................ 41
8.1. Inleiding ...................................................................................................................... 41
8.1.1. Wie ben ik ............................................................................................................. 41
8.1.2. Begripsbepaling .................................................................................................... 41
8.2. Theorieën over de ontwikkeling van het zelf en identiteit ................................................ 42
8.2.1. Theorieën over ontwikkeling van het zelf................................................................. 42
8.2.2. De ego-ontwikkelingstheorie van Loevinger ............................................................ 44
8.2.3. De identiteitstheorie van Erikson ........................................................................... 45
8.2.4. De identiteitsbepaling van Marcia .......................................................................... 46
8.2.5. Kritiek op het identiteitstatusparadigma van Marcia ............................................... 47
8.2.6. Andere theorieën/perspectieven op identiteitsontwikkeling .................................... 48
8.3. De ontwikkeling van het zelf ......................................................................................... 49
8.3.1. Persoon-contexteffecten ....................................................................................... 50
8.3.2. Minder gunstige ontwikkeling................................................................................. 51
8.4. Ontwikkeling van identiteitsvorming ............................................................................. 51
8.4.1. Identiteitsvorming bij het ouder worden ................................................................. 51
8.4.2. Persoon-contexteffecten ....................................................................................... 51
8.4.3. Minder gunstige ontwikkeling................................................................................. 52
8.5. Besluit ........................................................................................................................ 52
Hoofdstuk 9: autonomie-ontwikkeling in de adolescentie ....................................................... 54
9.1. Inleiding ...................................................................................................................... 54
9.2. Het paraplubegrip autonomie: onafhankelijkheid versus vrijwillig functioneren .............. 54
9.2.1. Autonomie als onafhankelijkheid of separatie ........................................................ 54
9.2.2. Autonomie als vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ................................... 56
9.2.3. De twee definities van autonomie vergeleken ......................................................... 57
9.3. Ontwikkeling van autonomie ........................................................................................ 59
9.3.1. Ontwikkeling van separatie of loskomen van de ouders .......................................... 59
9.3.2. Ontwikkeling van vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ................................ 60
9.4. Autonomie als bron van welbevinden en basis voor latere ontwikkeling ......................... 61
9.4.1. Gevolgen van separatie en het ontwikkelen van onafhankelijkheid .......................... 61
2
, 9.4.2. Gevolgen van vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ..................................... 62
9.5. Contexten die bijdragen tot de ontwikkeling van autonomie of net die ontwikkeling
hinderen ............................................................................................................................ 63
9.5.1. Opvoedingsprocessen vanuit het separatie-individuatieperspectief
(onafhankelijkheid) ......................................................................................................... 63
9.5.2. Opvoedingsprocessen vanuit het vrijwillig of zelfdeterminatieperspectief ............... 64
9.5.3. Invloeden van buiten het gezin ............................................................................... 65
9.5.4. Kan de jongere ook zelf werken aan autonomie? ..................................................... 66
9.6. Autonomie in verschillende culturen ............................................................................ 66
9.6.1. Autonomie als onafhankelijkheid of separatie ........................................................ 66
9.6.2. Autonomie als vrijwillig of zelfgedetermineerd functioneren ................................... 66
9.7. Besluit ........................................................................................................................ 67
Hoofdstuk 11: De rol van leeftijdsgenoten (psychosociale ontwikkeling; boek PVDA 243 – 262) 68
11.1. Inleiding .................................................................................................................... 68
Leeftijdgenoten? ................................................................................................................ 69
11.2.1. Evolutionaire verklaring ....................................................................................... 70
11.2.2. Fysiologische veranderingen in de adolescentie ................................................... 70
11.2.3. Sociaal-structurele veranderingen in de adolescentie........................................... 70
11.2.4. Sociaal-cognitieve veranderingen in de adolescentie ............................................ 70
11.3. Theorieën over de rol van leeftijdsgenoten .................................................................. 70
11.3.2. Sociale-vergelijkingstheorie ................................................................................. 71
11.3.3. Sociale-ontwikkelingstheorie............................................................................... 71
11.3.4. Sociaal-cognitieve leertheorie ............................................................................. 72
11.3.5. Theorie van het interpersoonlijk perspectief ......................................................... 72
11.3.6. Sociale-informatieverwerkingstheorie (SIP) .......................................................... 72
11.3.7. Sociale-verbondenheidtheorie ............................................................................ 73
11.4. Mechanismen onderliggend aan de rol van leeftijdsgenoten ........................................ 73
11.4.1. Sociale signalen in de hersenen ........................................................................... 73
11.4.2. Sociale afwijzing en agressie ............................................................................... 73
11.5. Relaties met leeftijdsgenoten ..................................................................................... 73
11.5.1. Positieve relaties met leeftijdsgenoten ................................................................. 77
11.5.2. Negatieve relaties met leeftijdsgenoten ............................................................... 77
11.6. Gelijkenis tussen peers .............................................................................................. 78
11.6.1. Invloed-verenigbaarheidmodel ............................................................................ 78
11.6.2. Invloed, selectie en gelegenheid .......................................................................... 79
11.7. Selectie- en beïnvloedingsprocessen van leeftijdsgenoten .......................................... 79
3
, 11.7.1. Leeftijdsgenoten en schoolgedrag ....................................................................... 79
11.7.2. Leeftijdsgenoten en externaliserende problemen ................................................. 79
11.7.3. Leeftijdsgenoten en internaliserende problemen .................................................. 80
11.7.4. Leeftijdsgenoten en middelengebruik .................................................................. 81
11.7.5. Leeftijdsgenoten en positieve uitkomsten ............................................................ 81
11.8. Leeftijdsgenoten en sociale normen ........................................................................... 81
11.10. Sociale media: de rol van digitale leeftijdgenoten ...................................................... 81
11.11. Besluit..................................................................................................................... 82
Hoofdstuk 14: Psychische problemen en stoornissen in de levensloop (PVDA 303-326) ........... 83
14.1. Inleiding .................................................................................................................... 83
14.2. Ontwikkelingstaken kenmerkend voor de adolescentie ............................................... 83
14.3. Psychische problemen – normale ontwikkeling ........................................................... 83
14.3.1. Angst in normale ontwikkeling ............................................................................. 83
14.3.2. Verdriet in normale ontwikkeling .......................................................................... 84
14.3.3. Boosheid in de normale ontwikkeling ................................................................... 85
14.3.3. Lichamelijke klachten in normale ontwikkeling ..................................................... 85
14.4. Problemen en stoornissen in de levensloop ................................................................ 85
14.5. Angststoornissen....................................................................................................... 88
14.5.1. Paniekstoornis .................................................................................................... 89
14.5.2. Specifieke fobie .................................................................................................. 89
14.5.3. Sociale angststoornis .......................................................................................... 89
14.5.4. Gegeneraliseerde angststoornis .......................................................................... 90
14.6. Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen ..................................................... 90
14.7. Trauma- en stressor-gerelateerde stoornissen ............................................................ 91
14.8. Stemmingsstoornissen .............................................................................................. 91
14.8.1. Depressieve stoornis ........................................................................................... 92
14.8.2. Persisterende depressieve stoornis (dysthymie) ................................................... 96
14.9. Bipolaire stemmingsstoornissen ................................................................................ 97
14.10 Voedings-en eetstoornissen ...................................................................................... 98
14.10.1. Anorexia nervosa ............................................................................................... 98
14.10.2. Boulimia nervosa .............................................................................................. 98
14.11. Disruptieve gedragsstoornissen ............................................................................... 99
14.11.1. Oppositioneel-opstandige stoornis .................................................................... 99
14.11.2. De normoverschrijdend-gedragstoornis ........................................................... 100
14.2. Persoonlijkheidsstoornis.......................................................................................... 100
14.12.1. Antisociale persoonlijkheidsstoornis ............................................................... 100
4
, 14.12.2. Borderline Persoonlijkheidsstoornissen (BPS) .................................................. 102
14.3. Besluit .................................................................................................................... 103
5
, Hoofdstuk 1: Inleiding en emotionele ontwikkeling
1.1. Inleiding
Veel wachtrijen in de jeugdzorg.
Seks, drugs, & violence
- Jongeren gebruiken steeds minder condooms of de anticonceptiepil als
voorbehoedsmiddel
- Blijkt uit bevraging over seksualiteit bij 20.000 Vlaamse jongeren, 11 – 18 jaar
- Bijna een kwart van hen heeft seksueel grensoverschrijdend gedrag ondervonden
Jeu de foulard: stikspelletjes -> om kick in de hersenen te krijgen
Depressie, angst, burnout
- Burn-out = zodanig verstikt in de job
- Negatieve berichtgeving over jongeren. Welk beeld van jongeren wordt er opgehangen
door de media?
- Hoeveel procent van de jongeren komt in contact met de Jeugdhulp?
- Beeldvorming over jongeren- > bv.: beeldvorming van jongeren in de media
1.2. Adolescentie: een beschrijving
Ontwikkelingspsychologie over adolescentie: 10 à 23 jaar? (leeftijdsaanduidingen zijn slechte
begrenzingen maar als het toch moet om praktische redenen dan is dit de adolescentieleeftijd)
- Vroege adolescentie (10 – 13 jaar): ontwikkeling op biologisch vlak
- Midden adolescentie (14 – 18 jaar): meer de blik naar binnen, relaties met vrienden
belangrijk, identiteit ontwikkelen
- Late adolescentie (19 tot 23 jaar): stap naar de arbeidsmarkt, verder gestudeerd
Leeftijdsaanduidingen zijn slechts benaderingen!
Leeftijd: waterdicht criterium voor definitie van adolescentie
= vaak enige maatstaf voor status in maatschappij! (verantwoordelijken zijn gekoppeld
aan leeftijden)
o Pol. (stemrecht) = 18 jaar
o Rechtssysteem = 18 jaar
o Films = 16 jaar
o Seksueel = 14/16 jaar
Twee tendenzen:
- Verlagen van leeftijdsgrens in het begin
- Verhogen van leeftijdsgrens op het einde
➔ Moffit (1993): Maturity gap! Leidt tot probleemgedrag
➔ Arnett (2007): 20 à 25 jaar
o emerging adulthood = jongeren in westerse geïndustrialiseerde landen gaan
steeds langer naar school en gaan daardoor later gaan werken. Ze blijven langer
6
