Voeding
HC1: micronutriënten
Nutriënten
o Vetten – eiwitten – koolhydraten (macronutriënten) → energie en essentiële voedingsstoffen
o Alcohol → energie, geen essentiële voedingsstof
o Vitaminen – mineralen → geen energie, maar wel essentiële voedingsstoffen
Voedingsnormen
o Voedingsnormen: aanbevelingen over nutriënt-inname (gaat over macro- en micronutriënten) die
je nodig hebt om gezond te zijn
• Gemiddelde behoefte: niveau van inneming dat bij een normale verdeling van de behoefte
toereikend is voor de helft van de populatie
• Aanbevolen hoeveelheid: niveau van inneming dat toereikend is voor vrijwel de gehele
populatie (97,5%)
Gemiddelde behoefte + 2 SD (behoefte)
• Adequate inneming: laagste niveau van inneming toereikend voor vrijwel gehele populatie
Als gemiddelde behoefte niet bekend is
• Aanvaardbare bovengrens: niveau van inneming waarboven de kans bestaat dat ongewenste
effecten optreden
Gebaseerd op hoogste niveau van inname waarvoor bij de mens geen ongewenste
effecten zijn geconstateerd
OF laagste niveau waarbij de mens ongewenste effecten zijn geconstateerd
+ Hantering onzekerheidsfactoren (er wordt met marges gewerkt)
Waarom voedingsnormen?
o Waarom voedingsnormen?
• Voedingsvoorlichting (Voedingscentrum)
• Evaluatie inname Nederlandse bevolking (RIVM)
• Zorgprofessionals voor individueel advies gezonde voeding
• Voor informatie over productsamenstelling op etiketten van voedingsmiddelen
1
,Laatste herziening voedingsnormen
o Laatste herziening voedingsnormen voor micronutriënten:
• 2018 – volwassenen
• 2021 – zwangere vrouwen
Factoren die de behoefte beïnvloeden
o Factoren die de behoefte beïnvloeden:
• Biobeschikbaarheid: fractie van de inneming van een voedingsstof die beschikbaar is voor
normale fysiologische functies of voor opslag
Beinvloed door o.a.:
- Efficiënte vertering
- Methode voedselbereiding
- Structuur, chemische vorm: heem vs non-heem ijzer
- Matrix (bv. in groente of in olie → waarin zit het verpakt?)
- Andere voedingsmiddelen die tegelijkertijd worden geconsumeerd (bv. fytaat remt
absorptie van sommige mineralen)
• Bioconversie: mate waarin precursor wordt omgezet in werkzame voedingsstof
Bv. de mate waarin beta-caroteen wordt omgezet in retinol (vitamine A) → 1 𝜇g retinol
wordt geleverd door:
- 6 𝜇g beta-caroteen uit gemengde voeding
- OF 3,3 𝜇g beta-caroteen uit olie
• Leefstijl en omgevingsfactoren
Vitamines
o Vitamines: complexe organische moleculen
• Specifieke functies
• Essentieel in kleine hoeveelheden
• Leveren geen energie
Nodig voor het vrijmaken van de energie uit macronutriënten
Betrokken bij veel lichaamsprocessen
• Indeling vitamines: vetoplosbare vitamines en wateroplosbare vitamines
Wateroplosbare vitamines
o Wateroplosbare vitamines:
• Vitamine C en B vitamines
• Overschot veelal verloren via urine
• Beperkte lichaamsvoorraden
• Sommige wateroplosbare vitamines kunnen toxisch zijn bij een zeer hoge inneming (bv.
zenuwschade bij vitamine B6)
2
, Foliumzuur
o Bronnen van foliumzuur:
• Voeding:
Fruit
Groente
Brood
• Supplements
o Gemiddelde inname uit voeding (NL):
• Man: 286 𝜇g/dag
• Vrouw: 239 𝜇g/dag
o Foliumzuur aanbevelingen:
• Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid 14 j+: 300 𝜇g/dag
• Zwangere/vrouwen die borstvoeding geven: 400 𝜇g/dag
• Vrouwen met een kinderwens: supplement 400 𝜇g/dag
• Aanvaardbare bovengrens: 1000 𝜇g/dag (geldt alleen voor synthetische foliumzuur)
Maskeren B12 deficiëntie → neurologische schade
Foliumzuur deficiëntie
o Megaloblastische anemie (vergrootte rode bloedcellen)
o Spina bifida (‘open ruggetje’)
Biobeschikbaarheid van folaat
o Biobeschikbaarheid van folaat: fractie van de inneming van een voedingsstof die beschikbaar is
voor normale fysiologische functies of voor opslag
• Folaat uit de voeding: ~ 50-70%
• Foliumzuur: 100%
Folaat en vitamine B12 activatie
o In een bord spinazie komt foliumzuur natuurlijk voor als
polyglutamaat
o In de darm worden de glutamaatgroepen afgesplitst en
wordt er een methylgroep toegevoegd
o Folaat wordt vervolgens opgenomen en naar de cel
geleid, maar is nog steeds inactief → heeft B12 nodig om
geactiveerd te worden
B12 heeft ook de methylgroep nodig van folaat om
zelf geactiveerd te worden
3
, Vetoplosbare vitamines
o Vetoplosbare vitamines:
• Vitamine A, D, E, K
• Onoplosbaar is waterige maagsappen
• Gal is nodig voor vertering en absorptie
• Opgeslagen in het lichaam (voornamelijk lever en vetweefsel)
• Deficiënties ontwikkelen langzaam
• Accumulatie en toxiciteit bij te hoge inname
Vitamine D metabolisme
o Functies:
• Botgroei (met vitamine A, calcium,
fosfor, magnesium, fluoride)
• Immuunsysteem
o Bron van vitamine D:
• De zon (via de huid: vitamine 𝐷3 )
• Dieet
Vitamine 𝐷2 : planten
Vitamine 𝐷3 : dieren
Vitamine D uit voeding
o Vitamine D uit voeding: ons gewoonlijke dieet draagt niet genoeg bij aan de vitamine D inname
(naast voeding nemen we dus ook vitamine D van de zon op)
• In enkele voedingsmiddelen:
Gefortificeerde producten in Nederland: halvarine, margarine en bak- en braadproducten
(deze worden verrijkt met vitamine D)
Vette vis
Vlees, volle melkproducten
- Vet in de voeding is nodig voor absorptie
Vitamine D: voedingsnormen
4
HC1: micronutriënten
Nutriënten
o Vetten – eiwitten – koolhydraten (macronutriënten) → energie en essentiële voedingsstoffen
o Alcohol → energie, geen essentiële voedingsstof
o Vitaminen – mineralen → geen energie, maar wel essentiële voedingsstoffen
Voedingsnormen
o Voedingsnormen: aanbevelingen over nutriënt-inname (gaat over macro- en micronutriënten) die
je nodig hebt om gezond te zijn
• Gemiddelde behoefte: niveau van inneming dat bij een normale verdeling van de behoefte
toereikend is voor de helft van de populatie
• Aanbevolen hoeveelheid: niveau van inneming dat toereikend is voor vrijwel de gehele
populatie (97,5%)
Gemiddelde behoefte + 2 SD (behoefte)
• Adequate inneming: laagste niveau van inneming toereikend voor vrijwel gehele populatie
Als gemiddelde behoefte niet bekend is
• Aanvaardbare bovengrens: niveau van inneming waarboven de kans bestaat dat ongewenste
effecten optreden
Gebaseerd op hoogste niveau van inname waarvoor bij de mens geen ongewenste
effecten zijn geconstateerd
OF laagste niveau waarbij de mens ongewenste effecten zijn geconstateerd
+ Hantering onzekerheidsfactoren (er wordt met marges gewerkt)
Waarom voedingsnormen?
o Waarom voedingsnormen?
• Voedingsvoorlichting (Voedingscentrum)
• Evaluatie inname Nederlandse bevolking (RIVM)
• Zorgprofessionals voor individueel advies gezonde voeding
• Voor informatie over productsamenstelling op etiketten van voedingsmiddelen
1
,Laatste herziening voedingsnormen
o Laatste herziening voedingsnormen voor micronutriënten:
• 2018 – volwassenen
• 2021 – zwangere vrouwen
Factoren die de behoefte beïnvloeden
o Factoren die de behoefte beïnvloeden:
• Biobeschikbaarheid: fractie van de inneming van een voedingsstof die beschikbaar is voor
normale fysiologische functies of voor opslag
Beinvloed door o.a.:
- Efficiënte vertering
- Methode voedselbereiding
- Structuur, chemische vorm: heem vs non-heem ijzer
- Matrix (bv. in groente of in olie → waarin zit het verpakt?)
- Andere voedingsmiddelen die tegelijkertijd worden geconsumeerd (bv. fytaat remt
absorptie van sommige mineralen)
• Bioconversie: mate waarin precursor wordt omgezet in werkzame voedingsstof
Bv. de mate waarin beta-caroteen wordt omgezet in retinol (vitamine A) → 1 𝜇g retinol
wordt geleverd door:
- 6 𝜇g beta-caroteen uit gemengde voeding
- OF 3,3 𝜇g beta-caroteen uit olie
• Leefstijl en omgevingsfactoren
Vitamines
o Vitamines: complexe organische moleculen
• Specifieke functies
• Essentieel in kleine hoeveelheden
• Leveren geen energie
Nodig voor het vrijmaken van de energie uit macronutriënten
Betrokken bij veel lichaamsprocessen
• Indeling vitamines: vetoplosbare vitamines en wateroplosbare vitamines
Wateroplosbare vitamines
o Wateroplosbare vitamines:
• Vitamine C en B vitamines
• Overschot veelal verloren via urine
• Beperkte lichaamsvoorraden
• Sommige wateroplosbare vitamines kunnen toxisch zijn bij een zeer hoge inneming (bv.
zenuwschade bij vitamine B6)
2
, Foliumzuur
o Bronnen van foliumzuur:
• Voeding:
Fruit
Groente
Brood
• Supplements
o Gemiddelde inname uit voeding (NL):
• Man: 286 𝜇g/dag
• Vrouw: 239 𝜇g/dag
o Foliumzuur aanbevelingen:
• Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid 14 j+: 300 𝜇g/dag
• Zwangere/vrouwen die borstvoeding geven: 400 𝜇g/dag
• Vrouwen met een kinderwens: supplement 400 𝜇g/dag
• Aanvaardbare bovengrens: 1000 𝜇g/dag (geldt alleen voor synthetische foliumzuur)
Maskeren B12 deficiëntie → neurologische schade
Foliumzuur deficiëntie
o Megaloblastische anemie (vergrootte rode bloedcellen)
o Spina bifida (‘open ruggetje’)
Biobeschikbaarheid van folaat
o Biobeschikbaarheid van folaat: fractie van de inneming van een voedingsstof die beschikbaar is
voor normale fysiologische functies of voor opslag
• Folaat uit de voeding: ~ 50-70%
• Foliumzuur: 100%
Folaat en vitamine B12 activatie
o In een bord spinazie komt foliumzuur natuurlijk voor als
polyglutamaat
o In de darm worden de glutamaatgroepen afgesplitst en
wordt er een methylgroep toegevoegd
o Folaat wordt vervolgens opgenomen en naar de cel
geleid, maar is nog steeds inactief → heeft B12 nodig om
geactiveerd te worden
B12 heeft ook de methylgroep nodig van folaat om
zelf geactiveerd te worden
3
, Vetoplosbare vitamines
o Vetoplosbare vitamines:
• Vitamine A, D, E, K
• Onoplosbaar is waterige maagsappen
• Gal is nodig voor vertering en absorptie
• Opgeslagen in het lichaam (voornamelijk lever en vetweefsel)
• Deficiënties ontwikkelen langzaam
• Accumulatie en toxiciteit bij te hoge inname
Vitamine D metabolisme
o Functies:
• Botgroei (met vitamine A, calcium,
fosfor, magnesium, fluoride)
• Immuunsysteem
o Bron van vitamine D:
• De zon (via de huid: vitamine 𝐷3 )
• Dieet
Vitamine 𝐷2 : planten
Vitamine 𝐷3 : dieren
Vitamine D uit voeding
o Vitamine D uit voeding: ons gewoonlijke dieet draagt niet genoeg bij aan de vitamine D inname
(naast voeding nemen we dus ook vitamine D van de zon op)
• In enkele voedingsmiddelen:
Gefortificeerde producten in Nederland: halvarine, margarine en bak- en braadproducten
(deze worden verrijkt met vitamine D)
Vette vis
Vlees, volle melkproducten
- Vet in de voeding is nodig voor absorptie
Vitamine D: voedingsnormen
4
