Samenvatting geschiedenis 2de graad examencommissie

Geschiedenis 2de graad.
De 7 periodes van het courante westerse historisch
referentiekader.

 De prehistorie (vanaf eerste mens)
 Het oude nabije oosten (Ca. 3300 v.C)  ontstaan eerste schrift
 Klassieke oudheid (ca. 800v.C)  ontstaan van Griekse poleis
 Middeleeuwen (476)  val West-Romeinse Rijk
 Vroeg moderne tijd (1492)  de ontdekking van Amerika
 Moderne tijd (ca. 1750) begin industrialisatie
 Moderne tijd (1789)  Franse revolutie
 Hedendaagse tijd (1945)  einde 2de wereldoorlog

3500 v.C 800 v.C 500 1450 1750 1945 Nu


. . . . .
Oosten
Oude Nabije




Klassieke
Prehistorie




Middeleeuwen
Oudheid




Hedendaagse Tijd
Vroegmoderne




Moderne Tijd
Tijd




1

, Rekenen met eeuwen:
EEUW: 401 – 500 = 5e eeuw
1601 – 1700 = 17e eeuw

JAAR: 1643 = 16 + 1 = 17e eeuw
1200 = 12 + 0 = 12e eeuw
Beperkingen Westerse
periodisering:

Ruimte  Eurocentrisch, dus
vooral toepassing West-Europa.
Andere delen van wereld: China,
Afrika,.. vonden andere
gebeurtenissen plaats die daar
veel belangrijker zijn.

Tijd  Periode veranderd
symbolisch bij belangrijke veranderingen, maar niet iedereen merkt dat
verschil.

Maatschappelijk domein  Meestal is periodisering vanuit politiek-
militaire gebeurtenissen, niet vanuit sociaal, economisch of cultureel
perspectief.

Bv: Industriële revolutie was Ca. 1750, maar de sociale gevolgen waren
veel later.

De principes van periodisering zijn:

• Afbakening op basis van een selectie van kenmerken en van
gebeurtenissen.

• Afbakening met een symbolische begin- en einddatum.

Westerse en niet-westerse periodisering:
Westerse periodisering

 In het Westen verdelen we de geschiedenis in 7 periodes
(prehistorie, oude nabije oosten, klassieke oudheid, middeleeuwen,
vroegmoderne tijd, moderne tijd, hedendaagse tijd).

 Dit doen we meestal op basis van grote gebeurtenissen, zoals:

o Val van het West-Romeinse Rijk (476) → begin middeleeuwen.

o Val van Constantinopel (1453) of ontdekking van Amerika
(1492) → begin vroegmoderne tijd.

2

, o Franse Revolutie (1789) → begin moderne tijd.

 Er worden symbolische data gebruikt (niet altijd exact het moment
waarop alles veranderde).

 De nadruk ligt vaak op politiek en economie: bv. rijken die vallen,
nieuwe samenlevingen, industrialisatie.

Chinese periodisering

 In China wordt de geschiedenis vooral verdeeld volgens dynastieën
(families die lang regeerden, bv. Qin-dynastie of Ming-dynastie).

 Belangrijke kenmerken zijn politieke stabiliteit, cultuur, filosofie
(Confucius), technologie.

 Symbolische data: bv. 221 v.Chr. (Qin → eerste eenmaking China).

 Hier ligt de nadruk dus op dynastieën en cultuur, minder op
economie of industrie.

Islamitische periodisering

 In de islamitische wereld draait de periodisering rond Mohammed en
de kalifaten.

 Belangrijk: de Hedjra (622) = begin islamitische jaartelling.

 Ook hier gaat het vooral om religieuze en politieke gebeurtenissen,
niet om industrialisatie of moderniteit.

Indiase periodisering

 In India kijken ze vaak naar dynastieën (Maurya, Gupta) en religie
(opkomst hindoeïsme, boeddhisme, islam).

 Symbolische data: bv. 321 v.Chr. (Maurya-rijk) of 12e eeuw (islam in
India).

 Hier dus vooral focus op religie en dynastieën, niet op economische
veranderingen.
Gelijkenissen

 Elke cultuur kiest belangrijke gebeurtenissen om een periode te
beginnen of te eindigen (bv. val van een rijk, nieuwe religie).

 Er zijn altijd symbolische data die als startpunt dienen (bv. Hedjra in
islam, 1453 in Westen).

Verschillen

 Westen: nadruk op politiek en economie (vallen van rijken,
ontdekkingen, industrialisatie).

3

,  China en India: nadruk op dynastieën en religie.

 Islamitisch: nadruk op religie en politieke machtswissels (kalifaten).

Conclusie: De manier waarop we de geschiedenis indelen, hangt af van
welke gebeurtenissen of kenmerken een cultuur het belangrijkst vindt.
Scharnierpunten:

De Middeleeuwen

1. Val van het West-Romeinse Rijk

 Tijd: 476 na Chr.

 Ruimte: West-Europa (Rome, Italië)

 Domein: Politiek (einde centraal gezag, start feodaliteit)

2. Kerstening van Europa

 Tijd: ca. 5e – 10e eeuw

 Ruimte: Geheel Europa (vooral West- en Noord-Europa)

 Domein: Cultureel / Sociaal (verspreiding christendom, Kerk als
machtsfactor)

3. Karolingische renaissance

 Tijd: 8e – 9e eeuw (hoogtepunt onder Karel de Grote, ca. 800)

 Ruimte: Het Frankische Rijk (West-Europa)

 Domein: Cultureel (onderwijs, kunst, literatuur)

4. Het Grote Schisma

 Tijd: 1054

 Ruimte: West-Europa (Rome) & Oost-Europa (Constantinopel)

 Domein: Cultureel / Religieus (splitsing christendom in katholiek en
orthodox)

5. Kruistochten

 Tijd: 1096 – 1271

 Ruimte: Europa ↔ Midden-Oosten (Jeruzalem, Levant)

 Domein: Politiek / Sociaal / Cultureel (religieuze oorlogen, handel,
contacten)

6. Opkomst van steden en handel
4