FORMEEL STRAFRECHT
OPZET & ALGEMENE BEGINSELEN
1A: ALGEMENE BEGINSELEN
DEFINITIE
BREDE ZIN
ONDERSCHEID MAKEN TUSSEN MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT! (HEEFT TE MAKEN
OP WIE DE REGELS GERICHT ZIJN, INHOUD EN SANCTIES.
• Strafrechtproces = geheel van regels die zeggen op welke manier OV mag
optreden op individu. Zeggen niet wat mag en niet mag (= materieel SR) maar
gaat tussen OV en burger. Wat mag OV doen en welke regels moet OV volgen?
Moet efficiënt zijn, maar er zijn bepaalde grenzen die niet overschreden mogen
worden.
⇨ Formeel strafrecht: regels gericht tot de overheid
INHOUD VAN DEZE REGELS
• Materieel strafrecht: vanzelfsprekende inhoud, bescherming van fundamentele waarden
⇨ Vb. schuldig verzuim: als iemand in nood is moet je gewoon hulpverlenen = makkelijke
inhoud.
⇨ Vanzelfsprekend: zaken die het rechtsgevoel juridisch vertolken .
• Formeel strafrecht: minder vanzelfsprekend (bepaalde spelregels). Beschermende waarden liggen op
een ander vlak en zijn meer aan evolutie onderhevig.
⇨ vb. verjaring = moeilijkere inhoud. Bestaan om de rechtszekerheid te bevorderen, na een
zeker tijd definitief zijn, je kan niet eindeloos alles in vraag proberen stellen.
1
, â Vaak onderling afwegen van verschillende belangen.
SANCTIONERING VAN SCHENDING VAN DEZE REGELS
• Materieel strafrecht: bestraffing. De wet zegt het zelf, als je diefstal pleegt zegt
de strafwet heel duidelijk wat de sanctie is. → Algemeen principe
• Formeel strafrecht: niet steeds sanctie, sanctie staat ook niet steeds vast. Soms
verval strafvordering, soms bewijsuitsluiting, soms strafvermindering, maar de wet
zegt dit niet concreet.
⇨ Vb. je kan pas huiszoeking doen met bevel rechter, stel dat politie terwijl
de onderzoeksrechter het vergeet te tekenen, niemand die het opvalt. Men
voert huiszoeking uit, zaak voor de rechter, een advocaat leest het dossier
en ziet dat het huiszoekingsbevel niet getekend is. De wet zegt op dat
moment niet wat de sanctie is, er staat enkel in dat politie een bevel moet
hebben. Als de wetgever geen sanctie geeft moet de rechter hierover
beslissen, ze moeten op grond van algemene rechtsbeginselen een sanctie
geven en dit is niet altijd evident. → Processuele sanctie. De straf is niet op
voorhand bepaald.
Formeel strafrecht: Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging (aanhangig maken
bij de rechter) en berechting (onderzoek ten gronde → bij strafrechter) van personen
verdacht van een misdrijf
• Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
• Bepaalt rechtspositie betrokken personen
• + organisatie & werking rechtcolleges
• + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
BRONNEN
GRONDWET 1830
• Fundamentele rechten
• Bepalingen inzake rechterlijke macht
• Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv.)
• Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
VERZAMELWETGEVING (= aanpassingen in wetboek van strafvordering)
• Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
• 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
• Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
NIEUW WETBOEK VAN STRAFPROCESRECHT IN HET VOORUITZICHT?
• Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
• Regeerakkoord BDW (2025)
2
, - “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie
die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen formuleerden, wordt het
strafprocesrecht hervormd op voorstel van de regering. Deze hervorming
moet de strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er
wordt tevens een oplossing geboden voor de door het Grondwettelijk Hof
ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de verdediging
al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt van een
opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
- Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter
en het openbaar ministerie, zonder daarbij het principe van rechterlijk
toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende
onderzoeksmethoden te verlaten.”
IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK?
• Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
- Concordantie
- Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
• Art. 78 N.Sw.
- “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen
strafniveau bepalen”
- Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat
hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet
dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of
8 is gesteld".
- Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat
hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat,
moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1,
2 of 3 is gesteld".
- § 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke
bepalingen die voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel
van een gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing
worden gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van
niveau 2, bepaald door artikel 36.“
• Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)
INDELING MISDRIJVEN HUIDIG SW.
Wettelijke driedelige indeling
• Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
MISDAAD
• Criminele straf
3
, • Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
• Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!opdeciemen!)
⇨ Vb: moord
WANBEDRIJF
• Correctionele straf
• Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
• Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
• Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
⇨ Vb: diefstal
OVERTREDING
• Politiestraf
• Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
• Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
⇨ Vb: vernielen van eigendom
4
OPZET & ALGEMENE BEGINSELEN
1A: ALGEMENE BEGINSELEN
DEFINITIE
BREDE ZIN
ONDERSCHEID MAKEN TUSSEN MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT! (HEEFT TE MAKEN
OP WIE DE REGELS GERICHT ZIJN, INHOUD EN SANCTIES.
• Strafrechtproces = geheel van regels die zeggen op welke manier OV mag
optreden op individu. Zeggen niet wat mag en niet mag (= materieel SR) maar
gaat tussen OV en burger. Wat mag OV doen en welke regels moet OV volgen?
Moet efficiënt zijn, maar er zijn bepaalde grenzen die niet overschreden mogen
worden.
⇨ Formeel strafrecht: regels gericht tot de overheid
INHOUD VAN DEZE REGELS
• Materieel strafrecht: vanzelfsprekende inhoud, bescherming van fundamentele waarden
⇨ Vb. schuldig verzuim: als iemand in nood is moet je gewoon hulpverlenen = makkelijke
inhoud.
⇨ Vanzelfsprekend: zaken die het rechtsgevoel juridisch vertolken .
• Formeel strafrecht: minder vanzelfsprekend (bepaalde spelregels). Beschermende waarden liggen op
een ander vlak en zijn meer aan evolutie onderhevig.
⇨ vb. verjaring = moeilijkere inhoud. Bestaan om de rechtszekerheid te bevorderen, na een
zeker tijd definitief zijn, je kan niet eindeloos alles in vraag proberen stellen.
1
, â Vaak onderling afwegen van verschillende belangen.
SANCTIONERING VAN SCHENDING VAN DEZE REGELS
• Materieel strafrecht: bestraffing. De wet zegt het zelf, als je diefstal pleegt zegt
de strafwet heel duidelijk wat de sanctie is. → Algemeen principe
• Formeel strafrecht: niet steeds sanctie, sanctie staat ook niet steeds vast. Soms
verval strafvordering, soms bewijsuitsluiting, soms strafvermindering, maar de wet
zegt dit niet concreet.
⇨ Vb. je kan pas huiszoeking doen met bevel rechter, stel dat politie terwijl
de onderzoeksrechter het vergeet te tekenen, niemand die het opvalt. Men
voert huiszoeking uit, zaak voor de rechter, een advocaat leest het dossier
en ziet dat het huiszoekingsbevel niet getekend is. De wet zegt op dat
moment niet wat de sanctie is, er staat enkel in dat politie een bevel moet
hebben. Als de wetgever geen sanctie geeft moet de rechter hierover
beslissen, ze moeten op grond van algemene rechtsbeginselen een sanctie
geven en dit is niet altijd evident. → Processuele sanctie. De straf is niet op
voorhand bepaald.
Formeel strafrecht: Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging (aanhangig maken
bij de rechter) en berechting (onderzoek ten gronde → bij strafrechter) van personen
verdacht van een misdrijf
• Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
• Bepaalt rechtspositie betrokken personen
• + organisatie & werking rechtcolleges
• + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
BRONNEN
GRONDWET 1830
• Fundamentele rechten
• Bepalingen inzake rechterlijke macht
• Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv.)
• Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
VERZAMELWETGEVING (= aanpassingen in wetboek van strafvordering)
• Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
• 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024
• Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
NIEUW WETBOEK VAN STRAFPROCESRECHT IN HET VOORUITZICHT?
• Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
• Regeerakkoord BDW (2025)
2
, - “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar ministerie
die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen formuleerden, wordt het
strafprocesrecht hervormd op voorstel van de regering. Deze hervorming
moet de strafprocedure moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er
wordt tevens een oplossing geboden voor de door het Grondwettelijk Hof
ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de verdediging
al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt van een
opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
- Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de onderzoeksrechter
en het openbaar ministerie, zonder daarbij het principe van rechterlijk
toezicht op het gebruik van dwangmaatregelen en ingrijpende
onderzoeksmethoden te verlaten.”
IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK?
• Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
- Concordantie
- Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
• Art. 78 N.Sw.
- “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die geen
strafniveau bepalen”
- Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat
hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat, moet
dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4, 5, 6, 7 of
8 is gesteld".
- Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "wanbedrijven", zonder dat
hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat,
moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 1,
2 of 3 is gesteld".
- § 8. Behoudens indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke
bepalingen die voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel
van een gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing
worden gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van
niveau 2, bepaald door artikel 36.“
• Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)
INDELING MISDRIJVEN HUIDIG SW.
Wettelijke driedelige indeling
• Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
MISDAAD
• Criminele straf
3
, • Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min. 5 jaar)
• Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!opdeciemen!)
⇨ Vb: moord
WANBEDRIJF
• Correctionele straf
• Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
• Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
• Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!)
⇨ Vb: diefstal
OVERTREDING
• Politiestraf
• Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 1 – 7 dagen
• Geldboete: 1 – 25 euro (!opdeciemen!)
⇨ Vb: vernielen van eigendom
4
