Hst 7: Wat doen anderen?
1 CONFORMISME, OF HOE EEN MEERDERHEID ONS GEDRAG KAN
BEÏNVLOEDEN
We zouden kunnen stellen dat de studie van sociale beïnvloeding eigenlijk samenvalt met de
sociale psychologie.
- Sociale beïnvloeding = de verandering in oordelen, opinies of attitudes als gevolg van
een confrontatie met oordelen, opinies en attitudes van andere, die al dan niet
beargumenteerd worden.
1.1 VAN SOCIALE BEÏNVLOEDING TOT INNERLIJKE ACCEPTATIE
Een belangrijke brons van informatie over hoe je te gedragen, is het gedrag van anderen.
- Informationele sociale invloed = wanneer we ons gedrag in niet-vertrouwde situaties
afstellen op wat andere doen.
We vertrouwen erop dat het gedrag van anderen nuttig of gepast is. Het autokinetische effect is
een perceptuele illusie die optreedt wanneer een klein stabiel lichtpunt te zien is in een volledig
verduisterde ruimte. De illusie bestaat erin dat je de indruk krijgt dat dit lichtpunt beweegt.
In Sherifs experiment werd aan de proefpersonen niet meegedeeld dat het
geprojecteerde lichtpunt stabiel was. De proefpersonen moesten een schatting maken van
het traject van het lichtpunt. De helft van de proefpersonen maakte die schattingen eerst
tijdens 100 proefbeurten in een alleen situatie. De antwoorden gaven ze luidop aan de
proefleider. De drie daaropvolgende dagen maakte de proefpersonen dezelfde schatting,
telkens waar voor 100 opeenvolgende aanbiedingen, maar dan in groepjes van twee of drie
proefpersonen. De andere helft van de proefpersonen maakte de schatting eerst in de niet-
alleen situatie en pas de laatste dag in de alleen situatie.
➔ In de eerste conditie vormde de proefpersonen de eerste beurten een ankerpunt. Dit
ankerpunt verschild sterk van proefpersoon tot proefpersoon. In de groepsfase groeide
de persoonlijke normen algauw naar elkaar toe en werden ze vervangen door een
groepsnorm. De groepsnorm bleef relatief stabiel tijdens de verdere proefbeurten.
➔ In de tweede conditie werden eerst groepsnormen gevormd, die in de alleen situatie ook
als persoonlijke norm gehandhaafd werden.
De proefpersonen gebruikte elkaars schattingen als informatiebron.
- Innerlijke acceptatie = wanneer mensen ervan uitgaan dat het oordeel van de groep als
geheel het ‘juiste’ oordeel is.
- Openlijke volgzaamheid = wanneer de proefpersoon van mening bleef dat hun eigen
schattingen accurater waren, maar ze enkel hun luidop gegeven antwoorden aanpassen
aan de groep.
Psychologie: Wat doen anderen? 1
, De onderzoekers deelden de inwoners van 509 gezinnen in, in vier groepen. Ze verduurden
brieven aan de vier groepen met een verschillende boodschap.
-De inwoners uit de eerste drie groepen ontvingen een boodschap waarin het
belang van energiebesparing werd bepleit
o In de eerste groep werd de nadruk gelegd op milieu behoud.
o In de tweede groep stond het belang voor de samenleving centraal.
o In de derde groep wezen ze op de lagere kosten bij energiebesparing.
- Aan de vierde groep werd een brief gestuurd met de bedoeling om
informationeel conformisme te bevorderen: de deelnemers kregen te lezen dat
de deelnemers van hun buren aan energiebesparing deed.
➔ De onderzoekers vonden dat het energieverbruik in die laatste groep significant sterker
daalde dan in de overige groepen.
1.2 VAN SOCIALE BEÏNVLOEDING NAAR ONGEWENSTE INTERPRETATIES
Informationele sociale invloed kan leiden tot ongewenste interpretaties.
Bijvoorbeeld: de psychogene groepsziekte, waarbij dezelfde ziektesymptomen optreden bij een
groep mensen zonder dat er een fysieke oorzaak voor gevonden kan worden.
Meestal begint de besmetting met een persoon die fysieke symptomen vertoont, vaak ten
gevolgen ven een stresssituatie. De ziekte en zijn omgeving schrijven de symptomen toe aan
een verkeerde oorzaak, die ook anderen kan hebben beïnvloed. Wanneer die andere uit de
omgeving zich dan ook ziek gaan voelen, verspreidt de ‘besmetting’ zich en wordt de
vermeende verklaring geloofwaardiger.
1.3 VAN SOCIALE BEÏNVLOEDING NAAR OPENLIJKE VOLGZAAMHEID
In een relatief ongestructureerde situatie, wordt een persoonlijk referentiekader gevormd, maar
dat kan onder invloed van andere snel een gemeenschappelijk referentiekader tot stand
brengen.
We conformeren ons vaak omdat we geaccepteerd willen worden door andere, omdat
we ons niet belachelijk willen maken of uitgesloten willen worden.
De proefpersonen in de experimenten van Asch moesten een visuele discriminatietaak
uitvoeren, waarbij ze in elk van de 18 proefbeurten de lengte van en doellijnstuk moesten
vergelijken met de lengte van drie andere geprojecteerde lijnstukken A, B en C. Ze moesten
luidop antwoorden welk lijnstuk dezelfde lengte had als het doellijnstuk. In elk van de
proefbeurten was maar één antwoord juist. Soms was de lengte bij de twee foute
antwoorden korter, soms langer en soms maar één lijnstuk langer en een ander korter dan
het doellijnstuk. De lengte van het doellijnstuk en de andere drie lijnstukken varieerde. Een
groep van acht zogezegde proefpersonen voerden de taak uit en ze gaven hun antwoord in
een vaste volgorde. Wat de ‘echte’ proefpersoon niet wist, was dat de zeven anderen
pseudoproefpersonen waren. De enige ‘echte’ proefpersoon antwoordde telkens als zesde
van de acht.
Psychologie: Wat doen anderen? 2
1 CONFORMISME, OF HOE EEN MEERDERHEID ONS GEDRAG KAN
BEÏNVLOEDEN
We zouden kunnen stellen dat de studie van sociale beïnvloeding eigenlijk samenvalt met de
sociale psychologie.
- Sociale beïnvloeding = de verandering in oordelen, opinies of attitudes als gevolg van
een confrontatie met oordelen, opinies en attitudes van andere, die al dan niet
beargumenteerd worden.
1.1 VAN SOCIALE BEÏNVLOEDING TOT INNERLIJKE ACCEPTATIE
Een belangrijke brons van informatie over hoe je te gedragen, is het gedrag van anderen.
- Informationele sociale invloed = wanneer we ons gedrag in niet-vertrouwde situaties
afstellen op wat andere doen.
We vertrouwen erop dat het gedrag van anderen nuttig of gepast is. Het autokinetische effect is
een perceptuele illusie die optreedt wanneer een klein stabiel lichtpunt te zien is in een volledig
verduisterde ruimte. De illusie bestaat erin dat je de indruk krijgt dat dit lichtpunt beweegt.
In Sherifs experiment werd aan de proefpersonen niet meegedeeld dat het
geprojecteerde lichtpunt stabiel was. De proefpersonen moesten een schatting maken van
het traject van het lichtpunt. De helft van de proefpersonen maakte die schattingen eerst
tijdens 100 proefbeurten in een alleen situatie. De antwoorden gaven ze luidop aan de
proefleider. De drie daaropvolgende dagen maakte de proefpersonen dezelfde schatting,
telkens waar voor 100 opeenvolgende aanbiedingen, maar dan in groepjes van twee of drie
proefpersonen. De andere helft van de proefpersonen maakte de schatting eerst in de niet-
alleen situatie en pas de laatste dag in de alleen situatie.
➔ In de eerste conditie vormde de proefpersonen de eerste beurten een ankerpunt. Dit
ankerpunt verschild sterk van proefpersoon tot proefpersoon. In de groepsfase groeide
de persoonlijke normen algauw naar elkaar toe en werden ze vervangen door een
groepsnorm. De groepsnorm bleef relatief stabiel tijdens de verdere proefbeurten.
➔ In de tweede conditie werden eerst groepsnormen gevormd, die in de alleen situatie ook
als persoonlijke norm gehandhaafd werden.
De proefpersonen gebruikte elkaars schattingen als informatiebron.
- Innerlijke acceptatie = wanneer mensen ervan uitgaan dat het oordeel van de groep als
geheel het ‘juiste’ oordeel is.
- Openlijke volgzaamheid = wanneer de proefpersoon van mening bleef dat hun eigen
schattingen accurater waren, maar ze enkel hun luidop gegeven antwoorden aanpassen
aan de groep.
Psychologie: Wat doen anderen? 1
, De onderzoekers deelden de inwoners van 509 gezinnen in, in vier groepen. Ze verduurden
brieven aan de vier groepen met een verschillende boodschap.
-De inwoners uit de eerste drie groepen ontvingen een boodschap waarin het
belang van energiebesparing werd bepleit
o In de eerste groep werd de nadruk gelegd op milieu behoud.
o In de tweede groep stond het belang voor de samenleving centraal.
o In de derde groep wezen ze op de lagere kosten bij energiebesparing.
- Aan de vierde groep werd een brief gestuurd met de bedoeling om
informationeel conformisme te bevorderen: de deelnemers kregen te lezen dat
de deelnemers van hun buren aan energiebesparing deed.
➔ De onderzoekers vonden dat het energieverbruik in die laatste groep significant sterker
daalde dan in de overige groepen.
1.2 VAN SOCIALE BEÏNVLOEDING NAAR ONGEWENSTE INTERPRETATIES
Informationele sociale invloed kan leiden tot ongewenste interpretaties.
Bijvoorbeeld: de psychogene groepsziekte, waarbij dezelfde ziektesymptomen optreden bij een
groep mensen zonder dat er een fysieke oorzaak voor gevonden kan worden.
Meestal begint de besmetting met een persoon die fysieke symptomen vertoont, vaak ten
gevolgen ven een stresssituatie. De ziekte en zijn omgeving schrijven de symptomen toe aan
een verkeerde oorzaak, die ook anderen kan hebben beïnvloed. Wanneer die andere uit de
omgeving zich dan ook ziek gaan voelen, verspreidt de ‘besmetting’ zich en wordt de
vermeende verklaring geloofwaardiger.
1.3 VAN SOCIALE BEÏNVLOEDING NAAR OPENLIJKE VOLGZAAMHEID
In een relatief ongestructureerde situatie, wordt een persoonlijk referentiekader gevormd, maar
dat kan onder invloed van andere snel een gemeenschappelijk referentiekader tot stand
brengen.
We conformeren ons vaak omdat we geaccepteerd willen worden door andere, omdat
we ons niet belachelijk willen maken of uitgesloten willen worden.
De proefpersonen in de experimenten van Asch moesten een visuele discriminatietaak
uitvoeren, waarbij ze in elk van de 18 proefbeurten de lengte van en doellijnstuk moesten
vergelijken met de lengte van drie andere geprojecteerde lijnstukken A, B en C. Ze moesten
luidop antwoorden welk lijnstuk dezelfde lengte had als het doellijnstuk. In elk van de
proefbeurten was maar één antwoord juist. Soms was de lengte bij de twee foute
antwoorden korter, soms langer en soms maar één lijnstuk langer en een ander korter dan
het doellijnstuk. De lengte van het doellijnstuk en de andere drie lijnstukken varieerde. Een
groep van acht zogezegde proefpersonen voerden de taak uit en ze gaven hun antwoord in
een vaste volgorde. Wat de ‘echte’ proefpersoon niet wist, was dat de zeven anderen
pseudoproefpersonen waren. De enige ‘echte’ proefpersoon antwoordde telkens als zesde
van de acht.
Psychologie: Wat doen anderen? 2
