Verplichte arresten Burgerlijk Recht 3
2019/2020
Rijksuniversiteit Groningen
,Inhoud
Hoorcollege 1: Aansprakelijkheid...........................................................................................................4
Zwiepende tak (HR 09-12-1994, NJ 1996/403)...................................................................................4
Jetblast l (HR 28-05-2004, NJ 2005/105).............................................................................................5
Skeeler (HR 25-11-2005, ECLI:NL:HR:2005:AU4042)...........................................................................6
Der Bildtpollen Aanwas/Miedema (HR 07-04-2006, ECLI:NL:HR:2006:AU6934)................................8
Hoorcollege 2: Aansprakelijkheid...........................................................................................................9
Vleesmeester/Alog (HR 24-09-2004, NJ 2008/587)............................................................................9
Noot C.C. van Dam Vie d’Or (HR 13-10-2006, NJ 2008/528)...............................................................9
Gevaarzetting wegens onveilig voetbalveld in Curaçaose gevangenis (HR 28-06-2013,
ECLI:NL:HR:2013:47).........................................................................................................................11
Aansprakelijkheid notaris (HR 03-04-2015, ECLI:NL:HR:2015:831)...................................................12
Aansprakelijkheid advocaat (HR 18-09-2015, ECLI:NL:HR:2015:2745).............................................13
Tjong Tjin Tai (HR 14-07-2017, ECLI:NL:HR:2017:1355)....................................................................14
Hoorcollege 3: Aansprakelijkheid.........................................................................................................15
Groot Kievitsdal (HR 09-11-2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7557)...........................................................15
Koeman c.s./Sijm Agro (HR 18-06-2010, ECLI:NL:HR:2010:BL9596).................................................17
Postbezorger (HR 11-11-2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5215)................................................................18
De Rooyse Wissel/Hagens (HR 11-11-2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5223)............................................19
Waterscooter (HR 04-10-2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3751)...............................................................20
Spoorwerker (HR 14-07-2017, ECLI:NL:HR:2017:1345)....................................................................21
Hoorcollege 4: Aansprakelijkheid.........................................................................................................22
Hoogheemraadschap Amstel Gooi en Vecht/Gemeente de Ronde Venen (HR 17-12-2010,
ECLI:NL:HR:2010:BN6236)................................................................................................................22
Loretta (HR 01-04-2011, ECLI:NL:HR:2011:BP1475)..........................................................................24
Aansprakelijkheid overheidslichaam als wegbeheerder? Spleet tussen weg en verharde berm (HR
04-04-2014, ECLI:NL:HR:2014:831)...................................................................................................25
Hangmat II Dieren (HR 29-01-2016, ECLI:NL:HR:2016:162)..............................................................26
Stroomkabels (HR 07-10-2016, ECLI:NL:HR:2016:2283)...................................................................28
Brand in loods (HR 24-11-2017, ECLI:NL:HR:2017:3016)..................................................................29
Hoorcollege 5: Aansprakelijkheid.........................................................................................................30
Onrechtmatige overheidsdaad, vluchtelingenstatus (HR 13-04-2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ8751). . .30
Art. 6:165 BW (HR 29-01-2016, ECLI:NL:HR:2016:147).....................................................................31
Schietpartij Alphen a/d Rijn (Hof Den Haag 27-03-2018, ECLI:NL:GHDHA:2018:541).......................32
Hoorcollege 6: Schadevergoeding........................................................................................................33
Ahold/Staat (HR 14-01-2005, ECLI:NL:HR:2005:AR0220)..................................................................33
, Doerga/Ymere (HR 18-06-2010, ECLI:NL:HR:2010:BM0893)............................................................34
Reaal/Athlon (HR 26-10-2012, ECLI:NL:HR:2012:BX0357)................................................................35
Verzoeker/New India, ‘total loss’ verklaarde auto (HR 10-02-2017, ECLI:NL:HR:2017:208).............36
Hofstad/Rixtel (HR 09-06-2017, ECLI:NL:HR:2017:1053)..................................................................37
Kapitalisatie/peildatum (HR 30 augustus 2019, ECLI:NL:HR:2019:1291)..........................................38
Leidingschade/abstracte schadebegroting (HR 21 februari 2020, ECLI:NL:HR:2020:315)................39
Hoorcollege 7: Schadevergoeding........................................................................................................40
Eiser/De Goudse (molenaarszoon) (HR 17-02-2017, ECLI:NL:HR:2017:273).....................................40
Wrongful Birth (HR 21-02-1997, NJ 1999, 145)................................................................................41
Baby Kelly (wrongful life) (HR 18-03-2005, ECLI:NL:HR:2005:AR5213).............................................42
Hoorcollege 8: Schadevergoeding........................................................................................................44
Erven A./B. en C. (HR 23-11-2012, ECLI:NL:HR:2012:BX7264)..........................................................45
Deloitte Belastingadviseurs/H&H Beheer (HR 21-12-2012, ECLI:NL:HR:2012:BX7491)....................46
Diefstal en groepsaansprakelijkheid (HR 02-10-2015, ECLI:NL:HR:2015:2914)................................48
Baby Esther (HR 23-12-2016, ECLI:NL:HR:2016:2987)......................................................................49
Keukenbrand (HR 14-07-2017, ECLI:NL:HR:2017:1353)....................................................................50
Omkeringsregel bij productaansprakelijkheid (HR 10 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:27)...............51
Hoorcollege 9: Schadevergoeding........................................................................................................53
Chan-a-Hung/Maalste (HR 04-05-2001, ECLI:NL:HR:2001:AB1426)..................................................53
Nationale Nederlanden Schadeverzekering/S. en L. (HR 14-12-2012, ECLI:NL:HR:BX8349).............55
Achmea/Menzis (HR 10-07-2015, ECLI:NL:HR:2015:1873)...............................................................57
Waterscooter (HR 04-10-2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3751)...............................................................58
TenneT Tso BV en Saranne BV/ABB BV en ABB Ltd (HR 08-07-2016, ECLI:NL:HR:2016:1483)..........59
Staat/Vrolijk (HR 27-10-2017, ECLI:NL:HR:2017:2789).....................................................................60
Hoorcollege 10: De invloed van Europa op het aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht........61
Koolhaas/Rockwool (HR 22-10-1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2994)......................................................61
Achmea/DAF (HR 13-01-2017, ECLI:NL:HR:2017:32)........................................................................62
Boston Scientific (HvJ 05-03-2015, zaken C-503/13 & C-504/13, ECLI:EU:C:2015:148)....................63
W. c.s./Sanofi Pasteur MSD SNC (HvJ 21-06-2017, zaak C-621/15, ECLI:EU:C:2017:484).................64
Stichting /Exploitatie Nederlandse Staatsloterij / Stichting Loterijverlies.nl (HR 30-01-2015,
ECLI:NL:HR:2015:178).......................................................................................................................65
Urgenda (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006)................................................................66
Hoorcollege 11: Overige verbintenissen uit de wet..............................................................................67
Vermobo/Van Rijswijk (HR 29-01-1993, ECLI:NL:HR:1993:ZC0845)..................................................67
Lindorff BV/Nazier (HR 12-12-2016, ECLI:NL:HR:2016:236)..............................................................68
Hoorcollege 12: Wrapping it up............................................................................................................70
, Groningse aardbevingsschade (HR 19 juli 2019, ECLI:NL:HR:2019:1278).........................................70
Hoorcollege 1: Aansprakelijkheid
Zwiepende tak (HR 09-12-1994, NJ 1996/403)
Casus
Werink, Hudepohl en nog twee jongens hebben een boswandeling gemaakt. Tijdens deze wandeling
gaf Werink een schop tegen een tak, die als gevolg daarvan is ‘teruggezwiept’ en Hudepohl in het
rechteroog heeft geraakt. Het daardoor veroorzaakte letsel heeft tot verlies van het oog geleid.
Hudepohl vordert in dit geding vergoeding van de hierdoor door hem geleden schade, daartoe
stellende dat deze gedraging van Werink een onrechtmatige daad jegens Hudepohl oplevert.
Rechtsvraag
Is hier sprake van een onrechtmatige daad of een ongelukkige samenloop van omstandigheden?
Hoge Raad
Volgens de Hoge Raad doet niet reeds de enkele mogelijkheid van een ongeval, als verwezenlijking
van aan een bepaald gedrag inherent gevaar, dat gedrag onrechtmatig zijn, maar dat zodanig
gevaarscheppend gedrag slechts onrechtmatig is indien de mate van waarschijnlijkheid van een
ongeval (het oplopen van letsel door een ander) als gevolg van dat gedrag zo groot is, dat de dader
zich naar maatstaven van zorgvuldigheid van dat gedrag had moeten onthouden.
Uiteindelijk vernietigt de Hoge Raad het arrest van het hof en bekrachtigt hij het vonnis van de
rechtbank; er wordt in dit geval geen onrechtmatige daad aangenomen.
,Jetblast l (HR 28-05-2004, NJ 2005/105)
Onderwerp
Gevaarzetting; onrechtmatige daad
Casus
Mevrouw Hartmann, eiseres tot cassatie, bevond zich op 6 mei 2000 op de openbare weg naast het
luchthaventerrein van Princess Juliana International Airport. Het luchthaventerrein is van de openbare
weg gescheiden met een hek. Aan het hek hangt een bord: 'WARNING low flying and departing
aircraft blast can cause physical injury'. Mevrouw Hartmann stond naast het hek, op ongeveer 50
meter vanaf een vertrekkend vliegtuig. Bij het vertrek van het vliegtuig deed zich een zogeheten
jetblast voor. Mevrouw Hartmann werd met een grote boog door de lucht geblazen waarna zij
vervolgens neerkwam op de rotsen van Maho Beach. Mevrouw Hartmann heeft als gevolg hieraan
letsel opgelopen en zowel materiële als immateriële schade opgelopen. Hartmann vordert
schadevergoeding en legde ten grondslag dat PJIAE jegens haar een onrechtmatige daad heeft
gepleegd, aangezien zij in gebreke is gebleven met het treffen van adequate voorzorgsmaatregelen op
en om het vliegveld. Volgens Hartmann zijn de aanwezige waarschuwingsborden niet voldoende en
adequaat genoeg waardoor een onveilige omgeving is geschept.
Rechtsvraag
Is de luchthaven aansprakelijk te stellen voor het ongeval van mevrouw Hartmann?
Rechtsgang
Het Gerecht van Eerste Aanleg en het Gemeenschappelijke Hof van Justitie van de Nederlandse
Antillen en Aruba hebben de vordering afgewezen.
De Hoge Raad vernietigt het vonnis van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse
Antillen en Aruba.
De Hoge Raad stelt allereerst dat op deze casus de kelderluikcriteria van toepassing zijn. Er moet niet
alleen worden gelet op de mate van waarschijnlijkheid dat iemand niet de vereiste oplettendheid en
voorzichtigheid in acht neemt, maar ook op de kans dat uit deze niet-inachtneming ongevallen
ontstaan, de ernst die deze ongevallen kunnen hebben en de bezwaarlijkheid van de te nemen
veiligheidsmaatregelen.
Ook stelt de Hoge Raad dat iemand die de zorg voor een terrein heeft en nalaat om afdoende
veiligheidsmaatregelen te nemen, niet alleen onrechtmatig handelt jegens degenen die zich op het
terrein bevinden, maar ook jegens degenen die zich in de directe nabijheid van het terrein bevinden.
Verder stelt de Hoge Raad dat een waarschuwingsbord enkel als afdoende veiligheidsmaatregel kan
gelden, indien kan worden verwacht dat deze waarschuwing zal leiden tot handelen of nalaten
waardoor het gevaar wordt vermeden. De Hoge Raad oordeelt dat het hof niet voldoende heeft
gemotiveerd waarom het bord aan de nieuwe maatstaf voldeed. Volgens de Hoge Raad voldeed het
bord namelijk niet aan de nieuwe maatstaf en derhalve wijzen zij de zaak terug naar het hof.
Conclusie/leerstuk
In dit arrest toetste de Hoge Raad eerst aan de Kelderluik criteria in r.o. 3.4.3: "Voor het antwoord op
de vraag of een waarschuwing kan worden beschouwd als een afdoende maatregel met het oog op de
bescherming tegen een bepaalt gevaar, valt dat deze waarschuwing zal leiden tot een handelen of
nalaten waardoor dit gevaar wordt vermeden."
De stelling van het slachtoffer dient meegewogen te worden in het oordeel oftewel de waarschuwing
op zichzelf is niet voldoende, deze dient effectief te zijn.
,Skeeler (HR 25-11-2005, ECLI:NL:HR:2005:AU4042)
Feiten
In maart 1999 heeft een vrouw zich opgegeven voor een door Eurosportief georganiseerde
beginnerscursus skeeleren van vier lessen. Het ingevulde en ondertekende aanmeldingsformulier
vermeldt: "Deelname is voor eigen rekening en risico." De lessen werden namens Eurosportief
gegeven door een docent lichamelijke opvoeding in het dagonderwijs. De lessen werden gegeven op
een geasfalteerde skeelerbaan, waarop geen oneffenheden of andere onvolkomenheden aanwezig
waren. De cursusgroep bestond uit ongeveer zeventien leerlingen. Aan het begin van de les werden
door Eurosportief aan de cursisten skeelers alsmede knie- en polsbeschermers uitgereikt. Bij de eerste
les had de instructeur de leerlingen, onder wie de vrouw, verteld dat zij een helm konden pakken als
zij daar behoefte aan hadden.
Op 26 april 1999 volgde de vrouw de derde les, waarbij zij geen valhelm droeg. Op een gegeven
moment is zij achterovergevallen, kwam eerst met haar zitvlak op de grond en sloeg daarna met haar
hoofd tegen de grond. Zij is naar het ziekenhuis gebracht, waar hersenletsel werd geconstateerd. Aan
dit als gevolg van de val opgelopen letsel is zij de volgende dag overleden.
Ten tijde van het ongeval was het dragen van pols-, elleboog- en kniebeschermers verplicht voor de
cursisten, het dragen van een valhelm niet. Dit is na het ongeval wel verplicht gesteld.
Rechtsvraag
Heeft Eurosportief tekortgeschoten in de zorgplicht die van haar verwacht mocht worden doordat zij
van haar cursisten, die allen beginners waren, niet heeft verlangd dat zij een valhelm zouden dragen.
Rechtbank en Hof
De rechtbank heeft deze vraag negatief beantwoord en de vorderingen afgewezen. Het hof heeft
alsnog in het voordeel van verweerder beslist en gesteld dat Eurosportief is tekortgeschoten in de op
haar rustende zorgvuldigheidsverplichting om de cursisten minst genomen dringend te adviseren een
valhelm te dragen. Als aspect van dit vereiste dringend advies heeft te gelden dat van de cursusleider
in het kader van zijn voorbeeldfunctie jegens de cursisten kan worden gevergd dat hij zelf tijdens de
lessen een helm zou hebben gedragen, maar dat heeft hij nagelaten, wat Eurosportief moet worden
toegerekend. Aangenomen moet worden dat de vrouw een dringend advies een valhelm te dragen zou
hebben opgevolgd. Het door haar opgelopen dodelijk letsel moet dan ook worden toegerekend aan het
feit dat Eurosportief heeft nagelaten aan haar hiervoor omschreven zorgvuldigheidsverplichting te
voldoen Volgens Eurosportief houdt de vermelding in het inschrijfformulier dat deelname voor eigen
rekening en risico geschiedt een contractuele uitsluiting van aansprakelijkheid in. Die uitsluiting is
onder de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid echter
onaanvaardbaar en moet daarom buiten toepassing blijven. Daar komt nog bij dat uit dit eenzijdig door
Eurosportief opgestelde beding niet blijkt dat het ook geschreven is voor ernstige schadesoorten als
bedoeld in art. 6:108 BW
Hoge Raad
Dat de vrouw zich vrijwillig heeft blootgesteld aan het risico van een val (op het hoofd) bevrijdde
Eurosportief immers niet noodzakelijkerwijs van haar aansprakelijkheid ter zake van het niet treffen
van de met het oog op dat risico bij een skeelercursus voor beginners geboden veiligheidsmaatregelen.
Ook het verwijt dat het hof ten onrechte de feiten heeft aangevuld is ongegrond. Dat hoofdletsel bij
skeeleren minder vaak voorkomt dan ander letsel maar doorgaans veel ernstiger is dan ander letsel,
heeft het hof kennelijk en niet onbegrijpelijk afgeleid uit de als productie 9 bij memorie van grieven
door verweerder in het geding gebrachte pagina's van de website van de Stichting Consument en
Veiligheid, voor zover daarin wordt vermeld dat 9% van de ongeveer 6900 in 2001 op een afdeling
spoedeisende hulp behandelde slachtoffers van skeeler/skate-ongevallen hoofdletsel opliep, dat bij
,ruim een kwart van die gevallen het letsel over het algemeen vrij ernstig was, dat van die groep bijna
een kwart - zo'n 40 personen - in het ziekenhuis werd opgenomen, terwijl het totale aantal in het
ziekenhuis opgenomen slachtoffers van skeeler/skate-ongevallen 400 bedroeg.
Hof´s overweging met betrekking tot het beding moet zo worden begrepen dat de onduidelijkheid
slechts daarin is gelegen, dat de woorden "Deelname is voor eigen rekening en risico." de
ondertekenaar van het door Eurosportief opgestelde inschrijfformulier voor de beginnerscursus
onvoldoende inscherpen dat die tekst er ook toe strekt aansprakelijkheid uit te sluiten voor de meer
ernstige tot zeer ernstige vormen van schade die zich bij het skeeleren kunnen voordoen. Het beroep
op genoemd beding in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is.
De Hoge Raad verwerpt het beroep.
Conclusie
Eurosportief is tekortgeschoten in de zorgplicht die van haar verwacht mocht worden. Zij had een
hoge mate van zorgplicht en het dragen van een valhelm verplicht moeten stellen. Het overlijden van
de cursist was niet onvoorzienbaar, mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en de ernst van het
door haar opgelopen hoofdletsel. Een uitsluitingsbeding is onder deze omstandigheden naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar en dient buiten toepassing te blijven.
, Der Bildtpollen Aanwas/Miedema (HR 07-04-2006, ECLI:NL:HR:2006:AU6934)
Casus
Het gaat in deze zaak om een geschil tussen uienteler Miedema en dijkbeheerder Bildtpollen – die op
een nabij het teeltperceel gelegen dijk uien had gestort als voer voor schapen – over zijn
aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad voor de schade aan een oogst van zaaiuien als gevolg van
besmetting met de schimmelziekte koprot. Aan zijn vordering tot schadevergoeding heeft Miedema
ten grondslag gelegd dat Bildtpollen onrechtmatig heeft gehandeld door uienrestanten te laten liggen,
wetende dat deze een bron van koprot veroorzakende schimmel zijn. Miedema stelt dat de door
Bildtpollen gestorte uien slechts gedeeltelijk door de schapen zijn opgegeten, dat de restanten van de
uien zijn gaan rotten en dat daardoor de te velde staande uienplanten zijn besmet met koprot.
Het hof heeft overwogen dat het doen storten van uien op een dijk als waarvan hier sprake is, zonder
zorg te dragen voor verwijdering van de restanten, waardoor deze gaan wegrotten, in beginsel kan
worden aangemerkt als onzorgvuldig handelen jegens uientelers op belendende percelen. Een dergelijk
handelen vergroot immers de kans dat plantenziekten worden verspreid en het is de
verantwoordelijkheid van de stortende partij dat zij zich tevoren deugdelijk laat voorlichten over
mogelijke gevaren, verbonden aan het achterblijven van uienrestanten. Aan een en ander doen niet af
de mogelijke omstandigheden dat het voeren van uien aan schapen bij dijkbeheerders gebruikelijk is,
dat het risico van ziektes door hen niet wordt onderkend en dat bij Bildtpollen geen andere soortgelijke
gevallen van aansprakelijkstelling bekend zijn. Het hof overwoog voorts dat indien zou blijken dat het
zojuist als onrechtmatig bestempelde gedrag van Bildtpollen een risico voor het ontstaan van schade
als de onderhavige in het leven heeft geroepen, het causaal verband tussen dit gedrag en deze schade
in beginsel is gegeven en het aan Bildtpollen zou zijn om te bewijzen dat die schade ook zonder dat
gedrag zou zijn ontstaan (‘omkeringsregel’).
Hoge Raad
Door te oordelen dat het handelen van Bildtpollen in beginsel als onzorgvuldig kan worden
aangemerkt omdat een dergelijk handelen de kans op verspreiding van plantenziekten vergroot, heeft
het hof miskend dat bij de beantwoording van de vraag of sprake is van handelen in strijd met hetgeen
volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, niet alleen moet worden gelet op
de kans op schade, maar ook op de aard van de gedraging, de aard en ernst van de eventuele schade en
de bezwaarlijkheid en gebruikelijkheid van het nemen van voorzorgsmaatregelen (vgl. HR 5
november 1965, NJ 1966, 136 (Kelderluik).
Voorts is onjuist het oordeel van het hof dat het enkele vergroten van de kans op verspreiding van
plantenziekten voldoende is voor het aannemen van onrechtmatigheid. Niet reeds de enkele
mogelijkheid van schade als verwezenlijking van aan een bepaald gedrag inherent gevaar doet dat
gedrag onrechtmatig zijn. Zodanig gevaarscheppend gedrag is slechts onrechtmatig indien de mate van
waarschijnlijkheid van schade als gevolg van dat gedrag zo groot is dat de betrokkene zich naar
maatstaven van zorgvuldigheid van dat gedrag had moeten onthouden.
De in het maatschappelijk verkeer betamende zorgvuldigheid reikt niet zo ver dat op Bildtpollen ook
zonder dat zij het risico van verspreiding van koprot kende of behoorde te kennen de door het hof
vermelde verantwoordelijkheid rust.
Voor toepassing van de omkeringsregel is onder meer vereist (i) dat sprake is van schending van een
norm die ertoe strekt een specifiek gevaar ter zake van het ontstaan van schade bij een ander te
voorkomen en (ii) dat dit gevaar door de normschending in het algemeen aanmerkelijk wordt vergroot.
Het hof heeft op ontoereikende gronden aangenomen dat aan deze vereisten is voldaan.
De Hoge Raad vernietigt de arresten van het hof en verwijst het geding ter verdere behandeling en
beslissing.
2019/2020
Rijksuniversiteit Groningen
,Inhoud
Hoorcollege 1: Aansprakelijkheid...........................................................................................................4
Zwiepende tak (HR 09-12-1994, NJ 1996/403)...................................................................................4
Jetblast l (HR 28-05-2004, NJ 2005/105).............................................................................................5
Skeeler (HR 25-11-2005, ECLI:NL:HR:2005:AU4042)...........................................................................6
Der Bildtpollen Aanwas/Miedema (HR 07-04-2006, ECLI:NL:HR:2006:AU6934)................................8
Hoorcollege 2: Aansprakelijkheid...........................................................................................................9
Vleesmeester/Alog (HR 24-09-2004, NJ 2008/587)............................................................................9
Noot C.C. van Dam Vie d’Or (HR 13-10-2006, NJ 2008/528)...............................................................9
Gevaarzetting wegens onveilig voetbalveld in Curaçaose gevangenis (HR 28-06-2013,
ECLI:NL:HR:2013:47).........................................................................................................................11
Aansprakelijkheid notaris (HR 03-04-2015, ECLI:NL:HR:2015:831)...................................................12
Aansprakelijkheid advocaat (HR 18-09-2015, ECLI:NL:HR:2015:2745).............................................13
Tjong Tjin Tai (HR 14-07-2017, ECLI:NL:HR:2017:1355)....................................................................14
Hoorcollege 3: Aansprakelijkheid.........................................................................................................15
Groot Kievitsdal (HR 09-11-2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7557)...........................................................15
Koeman c.s./Sijm Agro (HR 18-06-2010, ECLI:NL:HR:2010:BL9596).................................................17
Postbezorger (HR 11-11-2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5215)................................................................18
De Rooyse Wissel/Hagens (HR 11-11-2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5223)............................................19
Waterscooter (HR 04-10-2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3751)...............................................................20
Spoorwerker (HR 14-07-2017, ECLI:NL:HR:2017:1345)....................................................................21
Hoorcollege 4: Aansprakelijkheid.........................................................................................................22
Hoogheemraadschap Amstel Gooi en Vecht/Gemeente de Ronde Venen (HR 17-12-2010,
ECLI:NL:HR:2010:BN6236)................................................................................................................22
Loretta (HR 01-04-2011, ECLI:NL:HR:2011:BP1475)..........................................................................24
Aansprakelijkheid overheidslichaam als wegbeheerder? Spleet tussen weg en verharde berm (HR
04-04-2014, ECLI:NL:HR:2014:831)...................................................................................................25
Hangmat II Dieren (HR 29-01-2016, ECLI:NL:HR:2016:162)..............................................................26
Stroomkabels (HR 07-10-2016, ECLI:NL:HR:2016:2283)...................................................................28
Brand in loods (HR 24-11-2017, ECLI:NL:HR:2017:3016)..................................................................29
Hoorcollege 5: Aansprakelijkheid.........................................................................................................30
Onrechtmatige overheidsdaad, vluchtelingenstatus (HR 13-04-2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ8751). . .30
Art. 6:165 BW (HR 29-01-2016, ECLI:NL:HR:2016:147).....................................................................31
Schietpartij Alphen a/d Rijn (Hof Den Haag 27-03-2018, ECLI:NL:GHDHA:2018:541).......................32
Hoorcollege 6: Schadevergoeding........................................................................................................33
Ahold/Staat (HR 14-01-2005, ECLI:NL:HR:2005:AR0220)..................................................................33
, Doerga/Ymere (HR 18-06-2010, ECLI:NL:HR:2010:BM0893)............................................................34
Reaal/Athlon (HR 26-10-2012, ECLI:NL:HR:2012:BX0357)................................................................35
Verzoeker/New India, ‘total loss’ verklaarde auto (HR 10-02-2017, ECLI:NL:HR:2017:208).............36
Hofstad/Rixtel (HR 09-06-2017, ECLI:NL:HR:2017:1053)..................................................................37
Kapitalisatie/peildatum (HR 30 augustus 2019, ECLI:NL:HR:2019:1291)..........................................38
Leidingschade/abstracte schadebegroting (HR 21 februari 2020, ECLI:NL:HR:2020:315)................39
Hoorcollege 7: Schadevergoeding........................................................................................................40
Eiser/De Goudse (molenaarszoon) (HR 17-02-2017, ECLI:NL:HR:2017:273).....................................40
Wrongful Birth (HR 21-02-1997, NJ 1999, 145)................................................................................41
Baby Kelly (wrongful life) (HR 18-03-2005, ECLI:NL:HR:2005:AR5213).............................................42
Hoorcollege 8: Schadevergoeding........................................................................................................44
Erven A./B. en C. (HR 23-11-2012, ECLI:NL:HR:2012:BX7264)..........................................................45
Deloitte Belastingadviseurs/H&H Beheer (HR 21-12-2012, ECLI:NL:HR:2012:BX7491)....................46
Diefstal en groepsaansprakelijkheid (HR 02-10-2015, ECLI:NL:HR:2015:2914)................................48
Baby Esther (HR 23-12-2016, ECLI:NL:HR:2016:2987)......................................................................49
Keukenbrand (HR 14-07-2017, ECLI:NL:HR:2017:1353)....................................................................50
Omkeringsregel bij productaansprakelijkheid (HR 10 januari 2020, ECLI:NL:HR:2020:27)...............51
Hoorcollege 9: Schadevergoeding........................................................................................................53
Chan-a-Hung/Maalste (HR 04-05-2001, ECLI:NL:HR:2001:AB1426)..................................................53
Nationale Nederlanden Schadeverzekering/S. en L. (HR 14-12-2012, ECLI:NL:HR:BX8349).............55
Achmea/Menzis (HR 10-07-2015, ECLI:NL:HR:2015:1873)...............................................................57
Waterscooter (HR 04-10-2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3751)...............................................................58
TenneT Tso BV en Saranne BV/ABB BV en ABB Ltd (HR 08-07-2016, ECLI:NL:HR:2016:1483)..........59
Staat/Vrolijk (HR 27-10-2017, ECLI:NL:HR:2017:2789).....................................................................60
Hoorcollege 10: De invloed van Europa op het aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht........61
Koolhaas/Rockwool (HR 22-10-1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2994)......................................................61
Achmea/DAF (HR 13-01-2017, ECLI:NL:HR:2017:32)........................................................................62
Boston Scientific (HvJ 05-03-2015, zaken C-503/13 & C-504/13, ECLI:EU:C:2015:148)....................63
W. c.s./Sanofi Pasteur MSD SNC (HvJ 21-06-2017, zaak C-621/15, ECLI:EU:C:2017:484).................64
Stichting /Exploitatie Nederlandse Staatsloterij / Stichting Loterijverlies.nl (HR 30-01-2015,
ECLI:NL:HR:2015:178).......................................................................................................................65
Urgenda (HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006)................................................................66
Hoorcollege 11: Overige verbintenissen uit de wet..............................................................................67
Vermobo/Van Rijswijk (HR 29-01-1993, ECLI:NL:HR:1993:ZC0845)..................................................67
Lindorff BV/Nazier (HR 12-12-2016, ECLI:NL:HR:2016:236)..............................................................68
Hoorcollege 12: Wrapping it up............................................................................................................70
, Groningse aardbevingsschade (HR 19 juli 2019, ECLI:NL:HR:2019:1278).........................................70
Hoorcollege 1: Aansprakelijkheid
Zwiepende tak (HR 09-12-1994, NJ 1996/403)
Casus
Werink, Hudepohl en nog twee jongens hebben een boswandeling gemaakt. Tijdens deze wandeling
gaf Werink een schop tegen een tak, die als gevolg daarvan is ‘teruggezwiept’ en Hudepohl in het
rechteroog heeft geraakt. Het daardoor veroorzaakte letsel heeft tot verlies van het oog geleid.
Hudepohl vordert in dit geding vergoeding van de hierdoor door hem geleden schade, daartoe
stellende dat deze gedraging van Werink een onrechtmatige daad jegens Hudepohl oplevert.
Rechtsvraag
Is hier sprake van een onrechtmatige daad of een ongelukkige samenloop van omstandigheden?
Hoge Raad
Volgens de Hoge Raad doet niet reeds de enkele mogelijkheid van een ongeval, als verwezenlijking
van aan een bepaald gedrag inherent gevaar, dat gedrag onrechtmatig zijn, maar dat zodanig
gevaarscheppend gedrag slechts onrechtmatig is indien de mate van waarschijnlijkheid van een
ongeval (het oplopen van letsel door een ander) als gevolg van dat gedrag zo groot is, dat de dader
zich naar maatstaven van zorgvuldigheid van dat gedrag had moeten onthouden.
Uiteindelijk vernietigt de Hoge Raad het arrest van het hof en bekrachtigt hij het vonnis van de
rechtbank; er wordt in dit geval geen onrechtmatige daad aangenomen.
,Jetblast l (HR 28-05-2004, NJ 2005/105)
Onderwerp
Gevaarzetting; onrechtmatige daad
Casus
Mevrouw Hartmann, eiseres tot cassatie, bevond zich op 6 mei 2000 op de openbare weg naast het
luchthaventerrein van Princess Juliana International Airport. Het luchthaventerrein is van de openbare
weg gescheiden met een hek. Aan het hek hangt een bord: 'WARNING low flying and departing
aircraft blast can cause physical injury'. Mevrouw Hartmann stond naast het hek, op ongeveer 50
meter vanaf een vertrekkend vliegtuig. Bij het vertrek van het vliegtuig deed zich een zogeheten
jetblast voor. Mevrouw Hartmann werd met een grote boog door de lucht geblazen waarna zij
vervolgens neerkwam op de rotsen van Maho Beach. Mevrouw Hartmann heeft als gevolg hieraan
letsel opgelopen en zowel materiële als immateriële schade opgelopen. Hartmann vordert
schadevergoeding en legde ten grondslag dat PJIAE jegens haar een onrechtmatige daad heeft
gepleegd, aangezien zij in gebreke is gebleven met het treffen van adequate voorzorgsmaatregelen op
en om het vliegveld. Volgens Hartmann zijn de aanwezige waarschuwingsborden niet voldoende en
adequaat genoeg waardoor een onveilige omgeving is geschept.
Rechtsvraag
Is de luchthaven aansprakelijk te stellen voor het ongeval van mevrouw Hartmann?
Rechtsgang
Het Gerecht van Eerste Aanleg en het Gemeenschappelijke Hof van Justitie van de Nederlandse
Antillen en Aruba hebben de vordering afgewezen.
De Hoge Raad vernietigt het vonnis van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse
Antillen en Aruba.
De Hoge Raad stelt allereerst dat op deze casus de kelderluikcriteria van toepassing zijn. Er moet niet
alleen worden gelet op de mate van waarschijnlijkheid dat iemand niet de vereiste oplettendheid en
voorzichtigheid in acht neemt, maar ook op de kans dat uit deze niet-inachtneming ongevallen
ontstaan, de ernst die deze ongevallen kunnen hebben en de bezwaarlijkheid van de te nemen
veiligheidsmaatregelen.
Ook stelt de Hoge Raad dat iemand die de zorg voor een terrein heeft en nalaat om afdoende
veiligheidsmaatregelen te nemen, niet alleen onrechtmatig handelt jegens degenen die zich op het
terrein bevinden, maar ook jegens degenen die zich in de directe nabijheid van het terrein bevinden.
Verder stelt de Hoge Raad dat een waarschuwingsbord enkel als afdoende veiligheidsmaatregel kan
gelden, indien kan worden verwacht dat deze waarschuwing zal leiden tot handelen of nalaten
waardoor het gevaar wordt vermeden. De Hoge Raad oordeelt dat het hof niet voldoende heeft
gemotiveerd waarom het bord aan de nieuwe maatstaf voldeed. Volgens de Hoge Raad voldeed het
bord namelijk niet aan de nieuwe maatstaf en derhalve wijzen zij de zaak terug naar het hof.
Conclusie/leerstuk
In dit arrest toetste de Hoge Raad eerst aan de Kelderluik criteria in r.o. 3.4.3: "Voor het antwoord op
de vraag of een waarschuwing kan worden beschouwd als een afdoende maatregel met het oog op de
bescherming tegen een bepaalt gevaar, valt dat deze waarschuwing zal leiden tot een handelen of
nalaten waardoor dit gevaar wordt vermeden."
De stelling van het slachtoffer dient meegewogen te worden in het oordeel oftewel de waarschuwing
op zichzelf is niet voldoende, deze dient effectief te zijn.
,Skeeler (HR 25-11-2005, ECLI:NL:HR:2005:AU4042)
Feiten
In maart 1999 heeft een vrouw zich opgegeven voor een door Eurosportief georganiseerde
beginnerscursus skeeleren van vier lessen. Het ingevulde en ondertekende aanmeldingsformulier
vermeldt: "Deelname is voor eigen rekening en risico." De lessen werden namens Eurosportief
gegeven door een docent lichamelijke opvoeding in het dagonderwijs. De lessen werden gegeven op
een geasfalteerde skeelerbaan, waarop geen oneffenheden of andere onvolkomenheden aanwezig
waren. De cursusgroep bestond uit ongeveer zeventien leerlingen. Aan het begin van de les werden
door Eurosportief aan de cursisten skeelers alsmede knie- en polsbeschermers uitgereikt. Bij de eerste
les had de instructeur de leerlingen, onder wie de vrouw, verteld dat zij een helm konden pakken als
zij daar behoefte aan hadden.
Op 26 april 1999 volgde de vrouw de derde les, waarbij zij geen valhelm droeg. Op een gegeven
moment is zij achterovergevallen, kwam eerst met haar zitvlak op de grond en sloeg daarna met haar
hoofd tegen de grond. Zij is naar het ziekenhuis gebracht, waar hersenletsel werd geconstateerd. Aan
dit als gevolg van de val opgelopen letsel is zij de volgende dag overleden.
Ten tijde van het ongeval was het dragen van pols-, elleboog- en kniebeschermers verplicht voor de
cursisten, het dragen van een valhelm niet. Dit is na het ongeval wel verplicht gesteld.
Rechtsvraag
Heeft Eurosportief tekortgeschoten in de zorgplicht die van haar verwacht mocht worden doordat zij
van haar cursisten, die allen beginners waren, niet heeft verlangd dat zij een valhelm zouden dragen.
Rechtbank en Hof
De rechtbank heeft deze vraag negatief beantwoord en de vorderingen afgewezen. Het hof heeft
alsnog in het voordeel van verweerder beslist en gesteld dat Eurosportief is tekortgeschoten in de op
haar rustende zorgvuldigheidsverplichting om de cursisten minst genomen dringend te adviseren een
valhelm te dragen. Als aspect van dit vereiste dringend advies heeft te gelden dat van de cursusleider
in het kader van zijn voorbeeldfunctie jegens de cursisten kan worden gevergd dat hij zelf tijdens de
lessen een helm zou hebben gedragen, maar dat heeft hij nagelaten, wat Eurosportief moet worden
toegerekend. Aangenomen moet worden dat de vrouw een dringend advies een valhelm te dragen zou
hebben opgevolgd. Het door haar opgelopen dodelijk letsel moet dan ook worden toegerekend aan het
feit dat Eurosportief heeft nagelaten aan haar hiervoor omschreven zorgvuldigheidsverplichting te
voldoen Volgens Eurosportief houdt de vermelding in het inschrijfformulier dat deelname voor eigen
rekening en risico geschiedt een contractuele uitsluiting van aansprakelijkheid in. Die uitsluiting is
onder de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid echter
onaanvaardbaar en moet daarom buiten toepassing blijven. Daar komt nog bij dat uit dit eenzijdig door
Eurosportief opgestelde beding niet blijkt dat het ook geschreven is voor ernstige schadesoorten als
bedoeld in art. 6:108 BW
Hoge Raad
Dat de vrouw zich vrijwillig heeft blootgesteld aan het risico van een val (op het hoofd) bevrijdde
Eurosportief immers niet noodzakelijkerwijs van haar aansprakelijkheid ter zake van het niet treffen
van de met het oog op dat risico bij een skeelercursus voor beginners geboden veiligheidsmaatregelen.
Ook het verwijt dat het hof ten onrechte de feiten heeft aangevuld is ongegrond. Dat hoofdletsel bij
skeeleren minder vaak voorkomt dan ander letsel maar doorgaans veel ernstiger is dan ander letsel,
heeft het hof kennelijk en niet onbegrijpelijk afgeleid uit de als productie 9 bij memorie van grieven
door verweerder in het geding gebrachte pagina's van de website van de Stichting Consument en
Veiligheid, voor zover daarin wordt vermeld dat 9% van de ongeveer 6900 in 2001 op een afdeling
spoedeisende hulp behandelde slachtoffers van skeeler/skate-ongevallen hoofdletsel opliep, dat bij
,ruim een kwart van die gevallen het letsel over het algemeen vrij ernstig was, dat van die groep bijna
een kwart - zo'n 40 personen - in het ziekenhuis werd opgenomen, terwijl het totale aantal in het
ziekenhuis opgenomen slachtoffers van skeeler/skate-ongevallen 400 bedroeg.
Hof´s overweging met betrekking tot het beding moet zo worden begrepen dat de onduidelijkheid
slechts daarin is gelegen, dat de woorden "Deelname is voor eigen rekening en risico." de
ondertekenaar van het door Eurosportief opgestelde inschrijfformulier voor de beginnerscursus
onvoldoende inscherpen dat die tekst er ook toe strekt aansprakelijkheid uit te sluiten voor de meer
ernstige tot zeer ernstige vormen van schade die zich bij het skeeleren kunnen voordoen. Het beroep
op genoemd beding in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is.
De Hoge Raad verwerpt het beroep.
Conclusie
Eurosportief is tekortgeschoten in de zorgplicht die van haar verwacht mocht worden. Zij had een
hoge mate van zorgplicht en het dragen van een valhelm verplicht moeten stellen. Het overlijden van
de cursist was niet onvoorzienbaar, mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en de ernst van het
door haar opgelopen hoofdletsel. Een uitsluitingsbeding is onder deze omstandigheden naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar en dient buiten toepassing te blijven.
, Der Bildtpollen Aanwas/Miedema (HR 07-04-2006, ECLI:NL:HR:2006:AU6934)
Casus
Het gaat in deze zaak om een geschil tussen uienteler Miedema en dijkbeheerder Bildtpollen – die op
een nabij het teeltperceel gelegen dijk uien had gestort als voer voor schapen – over zijn
aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad voor de schade aan een oogst van zaaiuien als gevolg van
besmetting met de schimmelziekte koprot. Aan zijn vordering tot schadevergoeding heeft Miedema
ten grondslag gelegd dat Bildtpollen onrechtmatig heeft gehandeld door uienrestanten te laten liggen,
wetende dat deze een bron van koprot veroorzakende schimmel zijn. Miedema stelt dat de door
Bildtpollen gestorte uien slechts gedeeltelijk door de schapen zijn opgegeten, dat de restanten van de
uien zijn gaan rotten en dat daardoor de te velde staande uienplanten zijn besmet met koprot.
Het hof heeft overwogen dat het doen storten van uien op een dijk als waarvan hier sprake is, zonder
zorg te dragen voor verwijdering van de restanten, waardoor deze gaan wegrotten, in beginsel kan
worden aangemerkt als onzorgvuldig handelen jegens uientelers op belendende percelen. Een dergelijk
handelen vergroot immers de kans dat plantenziekten worden verspreid en het is de
verantwoordelijkheid van de stortende partij dat zij zich tevoren deugdelijk laat voorlichten over
mogelijke gevaren, verbonden aan het achterblijven van uienrestanten. Aan een en ander doen niet af
de mogelijke omstandigheden dat het voeren van uien aan schapen bij dijkbeheerders gebruikelijk is,
dat het risico van ziektes door hen niet wordt onderkend en dat bij Bildtpollen geen andere soortgelijke
gevallen van aansprakelijkstelling bekend zijn. Het hof overwoog voorts dat indien zou blijken dat het
zojuist als onrechtmatig bestempelde gedrag van Bildtpollen een risico voor het ontstaan van schade
als de onderhavige in het leven heeft geroepen, het causaal verband tussen dit gedrag en deze schade
in beginsel is gegeven en het aan Bildtpollen zou zijn om te bewijzen dat die schade ook zonder dat
gedrag zou zijn ontstaan (‘omkeringsregel’).
Hoge Raad
Door te oordelen dat het handelen van Bildtpollen in beginsel als onzorgvuldig kan worden
aangemerkt omdat een dergelijk handelen de kans op verspreiding van plantenziekten vergroot, heeft
het hof miskend dat bij de beantwoording van de vraag of sprake is van handelen in strijd met hetgeen
volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, niet alleen moet worden gelet op
de kans op schade, maar ook op de aard van de gedraging, de aard en ernst van de eventuele schade en
de bezwaarlijkheid en gebruikelijkheid van het nemen van voorzorgsmaatregelen (vgl. HR 5
november 1965, NJ 1966, 136 (Kelderluik).
Voorts is onjuist het oordeel van het hof dat het enkele vergroten van de kans op verspreiding van
plantenziekten voldoende is voor het aannemen van onrechtmatigheid. Niet reeds de enkele
mogelijkheid van schade als verwezenlijking van aan een bepaald gedrag inherent gevaar doet dat
gedrag onrechtmatig zijn. Zodanig gevaarscheppend gedrag is slechts onrechtmatig indien de mate van
waarschijnlijkheid van schade als gevolg van dat gedrag zo groot is dat de betrokkene zich naar
maatstaven van zorgvuldigheid van dat gedrag had moeten onthouden.
De in het maatschappelijk verkeer betamende zorgvuldigheid reikt niet zo ver dat op Bildtpollen ook
zonder dat zij het risico van verspreiding van koprot kende of behoorde te kennen de door het hof
vermelde verantwoordelijkheid rust.
Voor toepassing van de omkeringsregel is onder meer vereist (i) dat sprake is van schending van een
norm die ertoe strekt een specifiek gevaar ter zake van het ontstaan van schade bij een ander te
voorkomen en (ii) dat dit gevaar door de normschending in het algemeen aanmerkelijk wordt vergroot.
Het hof heeft op ontoereikende gronden aangenomen dat aan deze vereisten is voldaan.
De Hoge Raad vernietigt de arresten van het hof en verwijst het geding ter verdere behandeling en
beslissing.
