Juridische Bronnen (lesnotities) (enkel 3de les ontbreekt, maar powerpoint gebruikt als aanvulling)

Juridisch bronnen Ariana Van Tongerloo

les 1: 16-09-2019

dia 6:

1. Wat is recht?
- Ulpianus: ‘waar een samenleving is, is recht’
o rechtsregels bijv. de wet vs. regels bijv. voetbalregels
o samenleving
 een groep van minstens 2 personen en waar regels gelden bijv. Antwerpen
 hebben soms informele regels bijv. leger, studentenverenigingen: doop
o verschil met een staat:
 staat = een grondgebied met minstens 2 personen en een zekere politieke
organisatie die erkend is door de internationale gemeenschap (praktijk: de
VN)
 soms ter discussie: Israël, de crim (satalietstaat, Oekraïne – Wit-Rusland),
cathalonië (volk wilt zelf onafhankelijk worden, zelfstandiger worden zoals
baskenland), Kosovo, Syrië, IS, ...
o verschil met een rechtsstaat:
 (1) scheiding der (staats)machten – Montesquieu(1793, na Franse Revolutie:
égalité, liberté et fraternité (voordien absolutisme))
 uitvoerende – wetgevende en rechterlijke macht
 vierde macht: de media
o bijv. de parachutemoord: zonder bewijs door
mediaschandaal wordt vrouw zo goed als schuldig verklaard
o bijv. de federale regering (N-VA grote verliezer: twee fouten:
confederaal model opnieuw teruginbrengen + Bart De Wever
speelde op de man (Tom Van Grieken beledigen in de pers))
 vijfde macht: de reclame (advertenties) bijv. Berlusconi: in films
boodschappen verbergen  mensen overtuigen/ hersenspoelen
 (2) fundamentele rechten en vrijheden = mensenrechten (denk terug aan
Franse Revolutie)
 grondwet? maar Israël heeft geen grondwet en in de Amerikaanse Grondwet
staan geen mensenrechten (apart te vinden)
o verband met de heersende economische opvatting
 kapitalisme (Adam Smith, ik-vorm staat centraal) vs. communisme (Karl
Marx, groep staat centraal, denkt in belang van de instelling)
 bijv. het afschaffen van erfenissen  alles naar de staat: zodat alles
verdeeld kan worden (begrotingstekort opvullen)  communistisch
perspectief
 vertaalt zich in de staat: maken de ideologie mogelijk in de staat
(bijv. mogelijkheid om rijker te worden dan een ander)
- recht en godsdienst
o theorie: secularisatie  scheiding van kerk en staat bijv. je kan niet voor de kerk
trouwen als je niet voor de staat bent getrouwd
o officieel geen impact op het staatsrecht, maar lijkt op elkaar
o maar praktijk: parket laat in eerste instantie de kerk het berechten, en later grijpen
zij in
 bijv. pedofiele priesters  procureurs verdoezelde de schandalen
o impact godsdienst op rechtsregels blijft laag
 behalve bijv. hoofddoekenverbod: godsdienstvrijheid (Antwerpen
Atheneum)  (1) onderdukking  vernietigd; (2) openbare veiligheid 

1

,Juridisch bronnen Ariana Van Tongerloo

verbod als je niet identificeerbaar bent  beperkte impact: wat toegestaan
– niet toegestaan
 bijv. eigen school oprichten (vanuit Islam)  geweigerd: maatschappelijke
integratie
- recht en moraal
o moraal : wat is goed en niet goed
o positivisme vs. natuurrecht
 positivisme: volgens de boeken
 natuurrecht  taliobeginsel: u slaat mij, ik sla u
o  strafrecht bijv. zaak SM-rechter
 strafrechter (stond niet aan de kant van de procureur, maar aan de rechten
vd crimineel) doet aan SM  wordt ontslagen nadat hij werd betrapt
(wegens mishandeling vd vrouw, kan hij geen strafrechter zijn)
 want wat het strafrecht u verbiedt, mag u ook niet doen met toestemming
o  familierecht
 bijv. Gent; man relatie met twee vrouwen  wilt met beide trouwen
 moraal: u mag maar met 1 vrouw trouwen = ethisch principe
 bijv. volle adoptie: persoon moet meerderjarig zijn en adopteert
minderjarige = ethisch
 bijv. pas ’70 vrouwen kunnen scheiden met man, want was ethisch toen
- recht en sociale zeden (later)
- soorten rechtsregels
o berechtingsregels = procesrecht
 naar welk rechtscollege, hoe indienen, termijnen,...
o erkenningsregels = inhoudelijk recht: gelding, interpretatie en verhouding
o wijzigingsregels = regels die andere regels doen veranderen
dia 7:

- doel van het recht
o rechtszekerheid:
o rechtvaardigheid: geen synoniem, wel het doel van recht
 bijv. huurcontract 4 maanden achterstallig  regel (rechters in de praktijk):
minder dan 3 maanden huurcontract ontbinden we niet
 is dat rechtvaardig?
 Aristoteles:
 verdelende vs. vergeldende rechtvaardigheid
 publiekrecht vs. privaatrecht
- recht als middel
o op niveau vd rechtsregel (=gedragsregels of normen)
o op niveau vd rechtspraak
o op niveau vd rechtshandhaving (=afdwingbaarheid)
dia 8:

- geen eenvormige definitie, wel enkele belangrijke elementen  poging tot definitie
o recht = een verzameling v rechtsregels in materiële zin en wordt gecreëerd door
mensen met als doel om hun samenleving te ordenen. Het toepassen en afdwingen
van deze rechtsregels moet bijdragen tot een vreedzame en rechtvaardige
samenleving




2

,Juridisch bronnen Ariana Van Tongerloo

dia 9:

2. Indeling van het recht
- objectief vs. subjectief recht
o objectief: recht zelf (de rechtsregel) bijv. je mag geen foto’s van zomaar iedereen
maken
o subjectief: hoe u het recht afdwingt/ uitoefent, toepassing van de regel bijv.
reageren op de overtreding: klacht indienen
 binnen de grenzen: anders rechtsmisbruik
- materieel vs. formeel recht
o materieel: inhoudelijk recht
 bijv. hoe kan je euthanasie plegen? wie mag dat beslissen?
 bijv. huurcontract: wat moet de verhuurder garanderen?
o formeel: regels over de vorm vh recht
 procesrecht: bij welke rechtbank, hoe, hoeveel dagen
- het recht  onderverdeeld in domeinen:
o (1) volgens de activiteit die de regels ordent (bijv. fiscaal recht)
 per rechtstak
o (2) volgens de techniek waarmee de regels worden geordend (bijv. strafrecht)
 privaatrecht – publiekrecht - strafrecht
o (3) volgens het niveau van totstandkoming van de regels (bijv. europees recht)
 = herkomst vd rechtsregels bijv. europees recht, internationaal recht
 bijv. solden (wel reclame hangen) – sperperiode (geen reclame hangen) 
belgische regel  europees recht: mag wel
- onderscheiden heeft zowel een didactisch als rechtstheoretisch nut
o didactisch: de manier waarop het onderwezen wordt
o rechtstheoretisch: herkomst vd regel kennen
dia 10:

- onderscheid: privaatrecht – publiekrecht
o privaatrecht: het recht vd burger
 private belangen
 relatie tussen burgers
o publiekrecht: het recht vh handelen vd overheid
 algemeen belang: bepaalt door de meerderheid
 verhouding tussen verschillende overheden onderling en de verhouding
overheid – burgers
dia 11:

- onderscheid = groot deel achterhaald
o privépersonen kunnen worden belast met overheidstaken en overheden kunnen
deelnemen aan het privaatrechtelijke rechtsverkeer
 bijv. AP = privépersoon maar overheidstaak: diploma’s uitreiken =
vermenging
 bijv. De Lijn = overheidsbedrijf/ publiek persoon  kan inkomsten krijgen uit
reclame = privétaak
o vervlechting private belangen en algemeen belang.
 bijv. Sluiting Caterpillar te Gosselies (in de buurt van Charleroi) (02/09/2016)
 gevolg: 3000 werklozen  meer criminaliteit
 Charles Michel vraagt oplossing aan baas (gaat weg door fiscale druk)
 algemeen belang – privaatbelang: vervlecht met elkaar

3

, Juridisch bronnen Ariana Van Tongerloo

o niet altijd (nog) een duidelijk onderscheid tussen privaat-en publiekrecht
 rechtstakken (bijv. sociaal zekerheidsrecht)
 rechtsinstellingen (bijv. huwelijk)
- sluitende opdeling privaat/publiekrecht onmogelijk

dia 12:

PRIVAATRECHT PUBLIEKRECHT
- Personen- en Familierecht. - Staatsrecht.
- Familiaal vermogensrecht. - Administratief recht.
- Verbintenissenrecht. (overheid maakt - Sociaal recht?
er gebruik van) - Strafrecht.
- Zakenrecht. (overheid maakt er gebruik - Strafprocesrecht.
van) - Fiscaal recht.
- Handelsrecht. - Europees recht.
- Vennootschapsrecht. (overheid maakt - Internationaal recht.
er gebruik van)
- Sociaal recht. (uitkering voor
privépersoon maar verzorgd door de
overheid)
- Burgerlijk procesrecht.
- Internationaal privaatrecht

onderlijnd zijn de moeilijkere te onderscheiden




4