Strafrechtelijk sanctierecht
1 Inleiding ........................................................................................................................................... 4
1.1 Vragen en bedenkingen ........................................................................................................... 8
1.1.1 Genade ............................................................................................................................ 8
1.1.2 Kost en inwoon gedetineerde? ........................................................................................ 9
1.1.3 Wat is probatie?............................................................................................................. 10
2 Minigeschiedenis van strafrechtelijk sanctioneren ........................................................................ 11
2.1 Traditionele voorstelling van ontwikkelingsgang van strafrecht ............................................ 11
2.1.1 Strafrecht als privaatrecht ............................................................................................. 11
2.1.2 Strafrecht wordt publiekrecht ....................................................................................... 12
2.1.3 Kenmerken strafrecht in Frankrijk tijdens Ancien Regime ............................................. 13
2.2 Ontstaan van moderne strafrecht ......................................................................................... 14
2.2.1 Strafrecht en verlichting ................................................................................................ 14
2.2.2 Positivisme, milieuschool, sociaal verweer .................................................................... 16
2.3 Ontstaan en evolutie van vrijheidsstraf en gevangeniswezen in België ................................. 16
2.4 Recentere evolutie en bedenkingen ...................................................................................... 21
3 Interne rechtspositie...................................................................................................................... 24
3.1 Ontstaansgeschiedenis Basiswet ........................................................................................... 24
3.2 Beginselen.............................................................................................................................. 25
3.3 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 29
3.3.1 Documentaire ................................................................................................................ 29
3.3.2 Loon in gevangenis ........................................................................................................ 32
3.3.3 Recht op halal eten ........................................................................................................ 34
3.3.4 Doel strafuitvoering vs doel straftoemeting: niet altijd zelfde? (p 23) ........................... 35
3.3.5 Eigen kledij in gevangenis (art 43 WIRP) ........................................................................ 35
3.3.6 Debat: bijzondere regimes voor bijzondere groepen of juist iedereen samenzetten? .. 36
3.3.7 Naaktfouillering (p 26) ................................................................................................... 37
3.3.8 Ne bis in idem bij tuchtsanctie en strafsanctie? P 26..................................................... 44
3.3.9 Tuchtsanctie ten gevolge van gevonden drugs bij 2 celgenoten op eenpersoonscel .... 45
3.3.10 Pornografisch materiaal op cel ...................................................................................... 46
4 Externe rechtspositie ..................................................................................................................... 47
4.1 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 60
4.1.1 Heeft de huidige wet de pijnpunten van VI-wet 1998 aangepakt? (p 46) ..................... 60
4.1.2 Bevoegdheden minister van Justitie (p 48) .................................................................... 61
4.1.3 Schema detentietraject ................................................................................................. 63
1
, 4.1.4 Rechtsmiddel tegen weigering UV, PV, OvSU ................................................................ 63
4.1.5 Bevoegdheden SURB (p 51) ........................................................................................... 65
4.1.6 Minimumlengte proeftijd VI overschrijdt lengte straf: legaliteitsbeginsel? (p 56) ......... 65
4.1.7 Beveiligingsperiode (p 57).............................................................................................. 67
4.1.8 Discussie: bescherming maatschappij............................................................................ 69
4.1.9 Wetgevende ingrepen ................................................................................................... 70
4.1.10 VI na 2/3e van straf bij geweld op agent in functie ........................................................ 70
4.1.11 Detentiehuizen .............................................................................................................. 71
5 Geldboete ...................................................................................................................................... 72
5.1 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 78
5.1.1 De strafrechtelijke GB’s moeten aan het inkomen van de veroordeelde gekoppeld
worden: waarom (niet)? ZIE TEKSTEN BUNDEL (JE MOET HET NIET EENS ZIJN) ............................ 78
5.1.2 GB’s moeten wel/niet worden gekoppeld aan het verkregen/door dader verwachte
voordeel => hoe moet GB zich verhouden tot VBV?...................................................................... 78
5.1.3 Minimumboetes zouden moeten afgeschaft worden.................................................... 78
5.1.4 Kan een werkstraf nuttig zijn? ....................................................................................... 79
5.1.5 Een GB is niet noodzakelijk een lichtere straf dan een gevangenisstraf ........................ 79
5.1.6 Een GB is voor vele mensen een werkstraf .................................................................... 79
5.1.7 Een GB is een slechte straf want…. ................................................................................ 79
5.1.8 Geldboete vs gevangenisstraf. Is het beter een geldboete op te leggen dan een
gevangenisstraf? ............................................................................................................................ 80
5.1.9 Bij het bepalen v/d GB moet de strafrechter (geen) rekening houden met de
schadevergoeding die de dader aan de burgerlijke partij(en) moet betalen ................................. 80
5.1.10 De GB-vervangende GVS (art 40 Sw) moet worden afgeschaft, want dat is een straf op
de armoede/klassen justitie (experts vs regering) ......................................................................... 80
5.1.11 Is het systeem van veelvoudgeldboetes een goed systeem? Boetebedrag
vermenigvuldigd met aantal slachtoffers, want vind je hiervan .................................................... 80
5.1.12 Vermogenscriminaliteitplegers straffen met geldboete? .............................................. 81
5.1.13 Is het nog logisch dat straffen persoonlijk zijn (art. 39 Sw) maar dat je ook bepaalt dat
het toch de RP is die aansprakelijk is voor de betaling (bv 67 wegverkeerswet)? ......................... 81
5.1.14 Hoe verhoudt artikel 56 (wettelijke herhaling) zich tov het non bis in idem beginsel? Is
dit bij de strafuitvoering anders dan bij de straftoemeting? ......................................................... 81
6 Verbeurdverklaring ........................................................................................................................ 82
6.1 Geschiedenis .......................................................................................................................... 82
6.2 Huidige regeling ..................................................................................................................... 83
6.3 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 88
6.3.1 Cassatie arrest 22 februari 2022 .................................................................................... 88
2
, 6.3.2 Traditionele verbeurdverklaring/middel is verplicht, is dit een goed idee+ er is geen
draagkrachtmildering. Vs VBV vermogensvoordelen is facultatief. ............................................... 89
6.3.3 Vindt u VBV van middelen bij equivalent zinvol? ........................................................... 89
6.3.4 Verbeurdverklaring vs beginsel van persoonlijke straffen ............................................. 89
6.3.5 Beperking VBV tot bepaalde criminaliteit of uitbreiden tot alle criminaliteit? .............. 89
6.3.6 Verbeurdverklaring als straf (Be) dan wel ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel als strafrechtelijke maatregel (NL) .................................................................................. 89
6.3.7 De aftrek van de kosten bij begroting van het vermogensvoordeel .............................. 89
6.3.8 Het niet langer mogelijk zijn van uitstel draagkrachtmildering................................. 89
6.3.9 De verbeurdverklaring als autonome hoofdstraf ........................................................... 90
6.3.10 Oprichting fonds justitie ................................................................................................ 90
7 Gevaarlijke ex-veroordeelden ........................................................................................................ 91
7.1 TBS ......................................................................................................................................... 91
8 Internering ..................................................................................................................................... 93
8.1 Geschiedenis .......................................................................................................................... 93
8.2 Huidige situatie ...................................................................................................................... 97
8.3 Vragen en bedenkingen ....................................................................................................... 107
8.3.1 Schending art 5 EVRM? ................................................................................................ 107
8.3.2 Oude vs nieuwe wet .................................................................................................... 107
9 Nationaliteitsafname: een straf? ................................................................................................. 108
9.1 Nationaliteitsafname ........................................................................................................... 108
9.2 Gevolgen .............................................................................................................................. 108
9.3 Doelen.................................................................................................................................. 108
9.4 Strafrechtelijke aard ............................................................................................................ 109
9.5 Legitimiteit? ......................................................................................................................... 110
9.6 Vragen en bemerkingen....................................................................................................... 110
10 Extra rechtspraak EHRM .......................................................................................................... 113
3
, 1 Inleiding
• EBI: extra beveiligde instelling
• Gevangenis in Vresse sur Semois?? => ligt in niemandsland
• Lik-op-stuk voor fietsendieven
o 250 onmiddellijke inningen => betalen aan politie
o Tegen straffeloosheid
o Vraagtekens
▪ Vermoeden van onschuld
▪ Onafhankelijke rechter
• Levenslang voor doodslag (ex)partner?
o Nu 30 jaar
o Wetgever wil aantonen dat partnergeweld niet door beugel kan door zwaarder te straffen
o Kans op recidive is klein => is dit wel nuttig dan?
• Kim de Gelder: kreeg levenslang, in loop van straf geïnterneerd door hersenscans
• Slachtoffers worden mondig
SINT NIKLAAS - Een nieuwe vzw wil opkomen voor een rechtvaardige rechtspraak ‘om te
vermijden dat slachtoffers twee keer slachtoffer worden'.
12 januari 2005: Het is nacht. De dertigjarige Davy Hendrickx steekt kartonafval in brand voor de
deur van de winkel van Nerkiz Sahin. De familie ligt boven te slapen. Nerkiz' echtgenoot en haar
twee zonen van zeven en vijftien komen om. Zijzelf en haar dochter worden met brandwonden
naar het ziekenhuis gebracht.
9 juni 2010: Het Gentse assisenhof doet uitspraak. Hendrickx komt er vanaf met drie maanden cel.
De jury vond dat hij alleen schuldig was aan onopzettelijke brandstichting. ‘ Hij zal niet geweten
hebben welke de gevolgen waren van zijn handelen', aldus de jury.
De uitspraak was voor Nerkiz, haar familie en vrienden een mokerslag. Door de beslissing kon ze
geen beroep doen op het fonds voor slachtoffers van opzettelijke gewelddaden. En
beroepsmogelijkheden tegen een assisenbeslissing zijn er zo goed als niet.
‘Mensen kunnen zich niet voorstellen wat ik heb meegemaakt', zegt Nerkiz. ‘Ik heb een tijdje
gevreesd voor mijn verstand. Er zijn momenten uit mijn leven die ik me niet eens meer kan
herinneren. Toch leg ik me niet zomaar neer bij deze onrechtvaardige uitspraak.'
Samen met een aantal vrienden heeft ze de vzw ‘Rechtvaardige Rechtspraak voor Slachtoffers'
opgericht. Niet alleen voor zichzelf, maar voor alle slachtoffers van misdrijven. ‘Om te vermijden
dat zij een tweede keer slachtoffer van het gerecht worden. Want er schort iets met het huidige
rechtssysteem.'
De bestuursleden van de vzw verwijzen naar de verantwoordelijkheid van de media en advocaten
die daders afschilderen als slachtoffer. Ze wijzen op de inconsequentie bij rechtelijke uitspraken.
‘In 2003 en 2005 werden twee brandstichters in Sint-Niklaas tot vier en vijf jaar cel veroordeeld,
hoewel ze geen dodelijke slachtoffers hadden gemaakt.'
Ze vragen zich ook af of de uitspraak in de zaak anders zou zijn geweest, als de dader een Turk en
de slachtoffers Vlamingen waren geweest.
‘Wij pleiten niet voor zwaardere straffen, maar voor gerechtigheid', zegt Marc Van Wesemael,
voorzitter van de vzw. ‘Het rechtssysteem moet evenveel begrip opbrengen voor de slachtoffers
als voor de daders', voegt Martin Uvin, een van de bestuursleden, er aan toe. ‘Er moet evenwicht
4
1 Inleiding ........................................................................................................................................... 4
1.1 Vragen en bedenkingen ........................................................................................................... 8
1.1.1 Genade ............................................................................................................................ 8
1.1.2 Kost en inwoon gedetineerde? ........................................................................................ 9
1.1.3 Wat is probatie?............................................................................................................. 10
2 Minigeschiedenis van strafrechtelijk sanctioneren ........................................................................ 11
2.1 Traditionele voorstelling van ontwikkelingsgang van strafrecht ............................................ 11
2.1.1 Strafrecht als privaatrecht ............................................................................................. 11
2.1.2 Strafrecht wordt publiekrecht ....................................................................................... 12
2.1.3 Kenmerken strafrecht in Frankrijk tijdens Ancien Regime ............................................. 13
2.2 Ontstaan van moderne strafrecht ......................................................................................... 14
2.2.1 Strafrecht en verlichting ................................................................................................ 14
2.2.2 Positivisme, milieuschool, sociaal verweer .................................................................... 16
2.3 Ontstaan en evolutie van vrijheidsstraf en gevangeniswezen in België ................................. 16
2.4 Recentere evolutie en bedenkingen ...................................................................................... 21
3 Interne rechtspositie...................................................................................................................... 24
3.1 Ontstaansgeschiedenis Basiswet ........................................................................................... 24
3.2 Beginselen.............................................................................................................................. 25
3.3 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 29
3.3.1 Documentaire ................................................................................................................ 29
3.3.2 Loon in gevangenis ........................................................................................................ 32
3.3.3 Recht op halal eten ........................................................................................................ 34
3.3.4 Doel strafuitvoering vs doel straftoemeting: niet altijd zelfde? (p 23) ........................... 35
3.3.5 Eigen kledij in gevangenis (art 43 WIRP) ........................................................................ 35
3.3.6 Debat: bijzondere regimes voor bijzondere groepen of juist iedereen samenzetten? .. 36
3.3.7 Naaktfouillering (p 26) ................................................................................................... 37
3.3.8 Ne bis in idem bij tuchtsanctie en strafsanctie? P 26..................................................... 44
3.3.9 Tuchtsanctie ten gevolge van gevonden drugs bij 2 celgenoten op eenpersoonscel .... 45
3.3.10 Pornografisch materiaal op cel ...................................................................................... 46
4 Externe rechtspositie ..................................................................................................................... 47
4.1 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 60
4.1.1 Heeft de huidige wet de pijnpunten van VI-wet 1998 aangepakt? (p 46) ..................... 60
4.1.2 Bevoegdheden minister van Justitie (p 48) .................................................................... 61
4.1.3 Schema detentietraject ................................................................................................. 63
1
, 4.1.4 Rechtsmiddel tegen weigering UV, PV, OvSU ................................................................ 63
4.1.5 Bevoegdheden SURB (p 51) ........................................................................................... 65
4.1.6 Minimumlengte proeftijd VI overschrijdt lengte straf: legaliteitsbeginsel? (p 56) ......... 65
4.1.7 Beveiligingsperiode (p 57).............................................................................................. 67
4.1.8 Discussie: bescherming maatschappij............................................................................ 69
4.1.9 Wetgevende ingrepen ................................................................................................... 70
4.1.10 VI na 2/3e van straf bij geweld op agent in functie ........................................................ 70
4.1.11 Detentiehuizen .............................................................................................................. 71
5 Geldboete ...................................................................................................................................... 72
5.1 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 78
5.1.1 De strafrechtelijke GB’s moeten aan het inkomen van de veroordeelde gekoppeld
worden: waarom (niet)? ZIE TEKSTEN BUNDEL (JE MOET HET NIET EENS ZIJN) ............................ 78
5.1.2 GB’s moeten wel/niet worden gekoppeld aan het verkregen/door dader verwachte
voordeel => hoe moet GB zich verhouden tot VBV?...................................................................... 78
5.1.3 Minimumboetes zouden moeten afgeschaft worden.................................................... 78
5.1.4 Kan een werkstraf nuttig zijn? ....................................................................................... 79
5.1.5 Een GB is niet noodzakelijk een lichtere straf dan een gevangenisstraf ........................ 79
5.1.6 Een GB is voor vele mensen een werkstraf .................................................................... 79
5.1.7 Een GB is een slechte straf want…. ................................................................................ 79
5.1.8 Geldboete vs gevangenisstraf. Is het beter een geldboete op te leggen dan een
gevangenisstraf? ............................................................................................................................ 80
5.1.9 Bij het bepalen v/d GB moet de strafrechter (geen) rekening houden met de
schadevergoeding die de dader aan de burgerlijke partij(en) moet betalen ................................. 80
5.1.10 De GB-vervangende GVS (art 40 Sw) moet worden afgeschaft, want dat is een straf op
de armoede/klassen justitie (experts vs regering) ......................................................................... 80
5.1.11 Is het systeem van veelvoudgeldboetes een goed systeem? Boetebedrag
vermenigvuldigd met aantal slachtoffers, want vind je hiervan .................................................... 80
5.1.12 Vermogenscriminaliteitplegers straffen met geldboete? .............................................. 81
5.1.13 Is het nog logisch dat straffen persoonlijk zijn (art. 39 Sw) maar dat je ook bepaalt dat
het toch de RP is die aansprakelijk is voor de betaling (bv 67 wegverkeerswet)? ......................... 81
5.1.14 Hoe verhoudt artikel 56 (wettelijke herhaling) zich tov het non bis in idem beginsel? Is
dit bij de strafuitvoering anders dan bij de straftoemeting? ......................................................... 81
6 Verbeurdverklaring ........................................................................................................................ 82
6.1 Geschiedenis .......................................................................................................................... 82
6.2 Huidige regeling ..................................................................................................................... 83
6.3 Vragen en bedenkingen ......................................................................................................... 88
6.3.1 Cassatie arrest 22 februari 2022 .................................................................................... 88
2
, 6.3.2 Traditionele verbeurdverklaring/middel is verplicht, is dit een goed idee+ er is geen
draagkrachtmildering. Vs VBV vermogensvoordelen is facultatief. ............................................... 89
6.3.3 Vindt u VBV van middelen bij equivalent zinvol? ........................................................... 89
6.3.4 Verbeurdverklaring vs beginsel van persoonlijke straffen ............................................. 89
6.3.5 Beperking VBV tot bepaalde criminaliteit of uitbreiden tot alle criminaliteit? .............. 89
6.3.6 Verbeurdverklaring als straf (Be) dan wel ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel als strafrechtelijke maatregel (NL) .................................................................................. 89
6.3.7 De aftrek van de kosten bij begroting van het vermogensvoordeel .............................. 89
6.3.8 Het niet langer mogelijk zijn van uitstel draagkrachtmildering................................. 89
6.3.9 De verbeurdverklaring als autonome hoofdstraf ........................................................... 90
6.3.10 Oprichting fonds justitie ................................................................................................ 90
7 Gevaarlijke ex-veroordeelden ........................................................................................................ 91
7.1 TBS ......................................................................................................................................... 91
8 Internering ..................................................................................................................................... 93
8.1 Geschiedenis .......................................................................................................................... 93
8.2 Huidige situatie ...................................................................................................................... 97
8.3 Vragen en bedenkingen ....................................................................................................... 107
8.3.1 Schending art 5 EVRM? ................................................................................................ 107
8.3.2 Oude vs nieuwe wet .................................................................................................... 107
9 Nationaliteitsafname: een straf? ................................................................................................. 108
9.1 Nationaliteitsafname ........................................................................................................... 108
9.2 Gevolgen .............................................................................................................................. 108
9.3 Doelen.................................................................................................................................. 108
9.4 Strafrechtelijke aard ............................................................................................................ 109
9.5 Legitimiteit? ......................................................................................................................... 110
9.6 Vragen en bemerkingen....................................................................................................... 110
10 Extra rechtspraak EHRM .......................................................................................................... 113
3
, 1 Inleiding
• EBI: extra beveiligde instelling
• Gevangenis in Vresse sur Semois?? => ligt in niemandsland
• Lik-op-stuk voor fietsendieven
o 250 onmiddellijke inningen => betalen aan politie
o Tegen straffeloosheid
o Vraagtekens
▪ Vermoeden van onschuld
▪ Onafhankelijke rechter
• Levenslang voor doodslag (ex)partner?
o Nu 30 jaar
o Wetgever wil aantonen dat partnergeweld niet door beugel kan door zwaarder te straffen
o Kans op recidive is klein => is dit wel nuttig dan?
• Kim de Gelder: kreeg levenslang, in loop van straf geïnterneerd door hersenscans
• Slachtoffers worden mondig
SINT NIKLAAS - Een nieuwe vzw wil opkomen voor een rechtvaardige rechtspraak ‘om te
vermijden dat slachtoffers twee keer slachtoffer worden'.
12 januari 2005: Het is nacht. De dertigjarige Davy Hendrickx steekt kartonafval in brand voor de
deur van de winkel van Nerkiz Sahin. De familie ligt boven te slapen. Nerkiz' echtgenoot en haar
twee zonen van zeven en vijftien komen om. Zijzelf en haar dochter worden met brandwonden
naar het ziekenhuis gebracht.
9 juni 2010: Het Gentse assisenhof doet uitspraak. Hendrickx komt er vanaf met drie maanden cel.
De jury vond dat hij alleen schuldig was aan onopzettelijke brandstichting. ‘ Hij zal niet geweten
hebben welke de gevolgen waren van zijn handelen', aldus de jury.
De uitspraak was voor Nerkiz, haar familie en vrienden een mokerslag. Door de beslissing kon ze
geen beroep doen op het fonds voor slachtoffers van opzettelijke gewelddaden. En
beroepsmogelijkheden tegen een assisenbeslissing zijn er zo goed als niet.
‘Mensen kunnen zich niet voorstellen wat ik heb meegemaakt', zegt Nerkiz. ‘Ik heb een tijdje
gevreesd voor mijn verstand. Er zijn momenten uit mijn leven die ik me niet eens meer kan
herinneren. Toch leg ik me niet zomaar neer bij deze onrechtvaardige uitspraak.'
Samen met een aantal vrienden heeft ze de vzw ‘Rechtvaardige Rechtspraak voor Slachtoffers'
opgericht. Niet alleen voor zichzelf, maar voor alle slachtoffers van misdrijven. ‘Om te vermijden
dat zij een tweede keer slachtoffer van het gerecht worden. Want er schort iets met het huidige
rechtssysteem.'
De bestuursleden van de vzw verwijzen naar de verantwoordelijkheid van de media en advocaten
die daders afschilderen als slachtoffer. Ze wijzen op de inconsequentie bij rechtelijke uitspraken.
‘In 2003 en 2005 werden twee brandstichters in Sint-Niklaas tot vier en vijf jaar cel veroordeeld,
hoewel ze geen dodelijke slachtoffers hadden gemaakt.'
Ze vragen zich ook af of de uitspraak in de zaak anders zou zijn geweest, als de dader een Turk en
de slachtoffers Vlamingen waren geweest.
‘Wij pleiten niet voor zwaardere straffen, maar voor gerechtigheid', zegt Marc Van Wesemael,
voorzitter van de vzw. ‘Het rechtssysteem moet evenveel begrip opbrengen voor de slachtoffers
als voor de daders', voegt Martin Uvin, een van de bestuursleden, er aan toe. ‘Er moet evenwicht
4
