Conceptanalyse naar het begrip ‘stigmatisering’ in de
geestelijke gezondheidszorg
Naam: Esther Bakker
Studentnummer: 1840707
Email:
Opleiding: Master Innovatie in Zorg en Welzijn
Cohort: 2022
Naam mentor: Greet Zwart
Academische vaardigheden
2022_GVE-1.M-TETH-16_JAAR_D
Inleverdatum: 09-12-22
Aantal woorden: 3000
,Samenvatting
Inleiding: Hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg uiten zich vaak onbewust
stigmatiserend naar cliënten. Stigmatiserende uitingen kunnen grote gevolgen hebben voor
het herstel van een cliënt. Op de afdeling waar de auteur werkzaam is blijkt dat collega’s het
niet eens zijn met de herstelgerichte visie dat net is geïmplementeerd. Het team geeft aan
dat er weinig herstel is te behalen voor deze doelgroep. De conceptanalyse over het begrip
stigmatisering geeft betekenis aan stigmatiserende uitingen bij hulpverleners in de ggz. Door
het ontbreken van een eenduidige definitie is de volgende vraagstelling gedefinieerd: ‘Wat is
de eenduidige definitie van ‘stigmatisering ’ bij mensen met een psychiatrische diagnose
beschreven in de literatuur?’
Methode: De conceptanalyse is geschreven middels de 8 stappen van Walker & Avant
(2014). Er is gestart met zoeken in de grijze literatuur. Waarna de zoektermen ‘’stigma’’,
‘’psychiatry’’ en ‘’ stereotyping’’ gebruikt zijn in de databanken PubMed, CINAHL en PsycInfo.
Resultaten: Er zijn 6 artikelen geïncludeerd en gebruikt voor het definiëren van het concept.
Uit de analyse zijn de volgende attributen van het concept stigmatiseren door ggz-
hulpverleners geselecteerd: vooroordelen, diagnosticeren/labelen, uitsluiten, achterstellen,
gedrag. De geselecteerde antecedenten zijn: bang voor dreiging, als hulpverlener niet
kunnen verplaatsen in een cliënt, als hulpverleners onderling dezelfde overtuigingen hebben,
gebrek aan kennis, tijdgebrek, rolbeperkingen, gebrek aan faciliteiten en coördinatie. De
consequenties daarvan zijn: cliënten stellen moeilijker een hulpvraag, verminderd gevoel van
eigenwaarde, voortijdige beëindiging van behandeling, laag zelfbeeld en onvermogen om te
herstellen voor een cliënt.
Er zijn 4 meetinstrumenten geselecteerd die het concept in de praktijk kunnen herkennen.
Conclusie: Het onderzoek heeft geleid tot de volgende definitie: ‘Stigmatiseren door ggz-
hulpverleners bij mensen met een psychiatrische aandoening is het discrimineren,
diagnosticeren en benadelen van cliënten op basis van (voor)oordelen en aannames.
Gedragingen als uitsluiten, wantrouwen en het minder contact maken met een cliënt gebeurt
vaak onbewust.’
2
, Inhoud
Samenvatting........................................................................................................................... 2
1. Inleiding............................................................................................................................... 4
2. Methode.............................................................................................................................. 6
2.1 Zoekstrategie................................................................................................................. 6
3. Resultaten......................................................................................................................... 10
3.1 Identificeren van concept ‘stigmatisering’.....................................................................10
3.2 Vaststellen van definiërende attributten.......................................................................11
4. Beschrijving casussen.......................................................................................................13
4.1 Modelcasus.................................................................................................................. 13
4.2 Tegengestelde casus...................................................................................................13
4.4 Borderline casus.......................................................................................................... 14
5. Beschrijving van antecedenten en consequenties.............................................................15
5.1 Antecedenten............................................................................................................... 15
5.2 Consequenties............................................................................................................. 15
6. Empirische referenties.......................................................................................................16
7. Discussie........................................................................................................................... 17
8. Conclusie........................................................................................................................... 19
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 20
Bijlagen.................................................................................................................................. 24
Bijlage A schematische weergave antecedenten en consequenties..................................24
Bijlage B methodeselectie..................................................................................................26
Bijlage D verslag leerrendement........................................................................................25
Bijlage E groepeerschema.................................................................................................26
3
geestelijke gezondheidszorg
Naam: Esther Bakker
Studentnummer: 1840707
Email:
Opleiding: Master Innovatie in Zorg en Welzijn
Cohort: 2022
Naam mentor: Greet Zwart
Academische vaardigheden
2022_GVE-1.M-TETH-16_JAAR_D
Inleverdatum: 09-12-22
Aantal woorden: 3000
,Samenvatting
Inleiding: Hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg uiten zich vaak onbewust
stigmatiserend naar cliënten. Stigmatiserende uitingen kunnen grote gevolgen hebben voor
het herstel van een cliënt. Op de afdeling waar de auteur werkzaam is blijkt dat collega’s het
niet eens zijn met de herstelgerichte visie dat net is geïmplementeerd. Het team geeft aan
dat er weinig herstel is te behalen voor deze doelgroep. De conceptanalyse over het begrip
stigmatisering geeft betekenis aan stigmatiserende uitingen bij hulpverleners in de ggz. Door
het ontbreken van een eenduidige definitie is de volgende vraagstelling gedefinieerd: ‘Wat is
de eenduidige definitie van ‘stigmatisering ’ bij mensen met een psychiatrische diagnose
beschreven in de literatuur?’
Methode: De conceptanalyse is geschreven middels de 8 stappen van Walker & Avant
(2014). Er is gestart met zoeken in de grijze literatuur. Waarna de zoektermen ‘’stigma’’,
‘’psychiatry’’ en ‘’ stereotyping’’ gebruikt zijn in de databanken PubMed, CINAHL en PsycInfo.
Resultaten: Er zijn 6 artikelen geïncludeerd en gebruikt voor het definiëren van het concept.
Uit de analyse zijn de volgende attributen van het concept stigmatiseren door ggz-
hulpverleners geselecteerd: vooroordelen, diagnosticeren/labelen, uitsluiten, achterstellen,
gedrag. De geselecteerde antecedenten zijn: bang voor dreiging, als hulpverlener niet
kunnen verplaatsen in een cliënt, als hulpverleners onderling dezelfde overtuigingen hebben,
gebrek aan kennis, tijdgebrek, rolbeperkingen, gebrek aan faciliteiten en coördinatie. De
consequenties daarvan zijn: cliënten stellen moeilijker een hulpvraag, verminderd gevoel van
eigenwaarde, voortijdige beëindiging van behandeling, laag zelfbeeld en onvermogen om te
herstellen voor een cliënt.
Er zijn 4 meetinstrumenten geselecteerd die het concept in de praktijk kunnen herkennen.
Conclusie: Het onderzoek heeft geleid tot de volgende definitie: ‘Stigmatiseren door ggz-
hulpverleners bij mensen met een psychiatrische aandoening is het discrimineren,
diagnosticeren en benadelen van cliënten op basis van (voor)oordelen en aannames.
Gedragingen als uitsluiten, wantrouwen en het minder contact maken met een cliënt gebeurt
vaak onbewust.’
2
, Inhoud
Samenvatting........................................................................................................................... 2
1. Inleiding............................................................................................................................... 4
2. Methode.............................................................................................................................. 6
2.1 Zoekstrategie................................................................................................................. 6
3. Resultaten......................................................................................................................... 10
3.1 Identificeren van concept ‘stigmatisering’.....................................................................10
3.2 Vaststellen van definiërende attributten.......................................................................11
4. Beschrijving casussen.......................................................................................................13
4.1 Modelcasus.................................................................................................................. 13
4.2 Tegengestelde casus...................................................................................................13
4.4 Borderline casus.......................................................................................................... 14
5. Beschrijving van antecedenten en consequenties.............................................................15
5.1 Antecedenten............................................................................................................... 15
5.2 Consequenties............................................................................................................. 15
6. Empirische referenties.......................................................................................................16
7. Discussie........................................................................................................................... 17
8. Conclusie........................................................................................................................... 19
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 20
Bijlagen.................................................................................................................................. 24
Bijlage A schematische weergave antecedenten en consequenties..................................24
Bijlage B methodeselectie..................................................................................................26
Bijlage D verslag leerrendement........................................................................................25
Bijlage E groepeerschema.................................................................................................26
3
