Schildklier:
fysiologie & fysiopathologie
Prof dr C. De Block
3e BA BMW (UA), november 2009
Anatomie en histologie van de schildklier
• 25-40 gram
• li en re lob, verbonden door isthmus
• 20-30 miljoen follikels, afgelijnd door folliculaire epitheelcellen met in lumen:
colloïd
– synthese van T4 en T3 thv folliculair lumen
• parafolliculaire C cellen: calcitonine (medullair schildklierCA)
1
, Synthese van iodothyronines
• schildklier capteert iodium voor synthese van geïodeerde hormonen
• concentratie van iodium is 20-50x hoger in follikels dan in plasma
• dagelijkse aanbevolen hoeveelheid : 150 – 290 µg
• iodiumtekort → mentale retardatie, groeiachterstand, goiter
• iodiumcontaminatie: radiologisch contrast, Isobetadine, Amiodarone
Utiger R. N Engl J Med 2006;354:2819-2821
Synthese van iodothyronines
DIT
• stap 1: “trapping” van iodium
door follikelcellen, oiv NIS
– TSH stimuleert NIS activiteit
– competitie: perchloraat, …
MIT
• stap 2: secretie van iodium via
pendrine naar exocytotische
vesikels in het lumen
• secretie van thyroglobuline, dat
thv ruw ER vd follikelcellen
gesynthetiseerd wordt
• thyroïd peroxidase, aanwezig in
deze vesikels, oxydeert I- tot I0
• stap 3: iodering (organificatie)
van tyrosylresiduen van
thyroglobuline → MIT en DIT
– TSH stimuleert organificatie
– thiocarbamides remmen dit
Kopp PA, NEJM 2008
2
, Synthese van iodothyronines
• stap 4: “koppeling” van
iodotyrosines, gecatalyseerd
door TPO
– MIT + DIT: T3
– DIT + DIT: T4
– inhibitie door thiocarbamiden
• stap 5: endocytose van
thyroglobuline
– gestimuleerd door TSH
• stap 6: proteolyse (fago-
lysosomen) van thyroglobuline
in follikelcellen met release van
MIT, DIT, T4, T3 en rT3
• stap 7: secretie van T4 en T3 in
de circulatie
– gestimuleerd door TSH
Kopp PA, NEJM 2008
Synthese van iodothyronines
• grootste deel van MIT en DIT
wordt nooit gekoppeld, maar
gedeïodeerd oiv iodotyrosine
deiodinase
– iodium wordt gerecupereerd
voor synthese van nieuwe
tyrosinemoleculen
– 2-3x belangrijker als bron voor
iodium dan “trapping”
• pathologie: secretie van Tg in
circulatie bij thyroïditis of
schildklierkanker
Kopp PA, NEJM 2008
3
, Transport van iodothyronines
Binding TBG beïnvloeding
• TBG: 75% • ↑ TBG:
– oestrogenen / zwangerschap
• transthyretin: 10-15%
– hepatitis
• albumine: 10-15% – hypothyroïdie
– genetisch
• 0.02-0.03% T4 vrij
• 0.2-0.3% T3 vrij • ↓ TBG:
– androgenen
– corticoïden
– hyperthyroïdie, thyrotoxicose
– nefrotisch syndroom
• TBG competitie:
– salicylaten, phenytoïn, carbamazepine
Transformatie van iodothyronines
• 80% van T3 wordt bekomen na monodeïodering van T4
• Type I T4-5’-deïodinase: 35% • Type II T4-5’-deïodinase: 65%
– in lever, nieren en schildklier – in spier, hersenen, hypofyse,
– PTU gevoelig huid, en placenta
– deïodeert in volgende volgorde: – PTU ongevoelig
rT3 > T4 > T3 – deïodeert in volgende volgorde:
T4 > rT3
4
fysiologie & fysiopathologie
Prof dr C. De Block
3e BA BMW (UA), november 2009
Anatomie en histologie van de schildklier
• 25-40 gram
• li en re lob, verbonden door isthmus
• 20-30 miljoen follikels, afgelijnd door folliculaire epitheelcellen met in lumen:
colloïd
– synthese van T4 en T3 thv folliculair lumen
• parafolliculaire C cellen: calcitonine (medullair schildklierCA)
1
, Synthese van iodothyronines
• schildklier capteert iodium voor synthese van geïodeerde hormonen
• concentratie van iodium is 20-50x hoger in follikels dan in plasma
• dagelijkse aanbevolen hoeveelheid : 150 – 290 µg
• iodiumtekort → mentale retardatie, groeiachterstand, goiter
• iodiumcontaminatie: radiologisch contrast, Isobetadine, Amiodarone
Utiger R. N Engl J Med 2006;354:2819-2821
Synthese van iodothyronines
DIT
• stap 1: “trapping” van iodium
door follikelcellen, oiv NIS
– TSH stimuleert NIS activiteit
– competitie: perchloraat, …
MIT
• stap 2: secretie van iodium via
pendrine naar exocytotische
vesikels in het lumen
• secretie van thyroglobuline, dat
thv ruw ER vd follikelcellen
gesynthetiseerd wordt
• thyroïd peroxidase, aanwezig in
deze vesikels, oxydeert I- tot I0
• stap 3: iodering (organificatie)
van tyrosylresiduen van
thyroglobuline → MIT en DIT
– TSH stimuleert organificatie
– thiocarbamides remmen dit
Kopp PA, NEJM 2008
2
, Synthese van iodothyronines
• stap 4: “koppeling” van
iodotyrosines, gecatalyseerd
door TPO
– MIT + DIT: T3
– DIT + DIT: T4
– inhibitie door thiocarbamiden
• stap 5: endocytose van
thyroglobuline
– gestimuleerd door TSH
• stap 6: proteolyse (fago-
lysosomen) van thyroglobuline
in follikelcellen met release van
MIT, DIT, T4, T3 en rT3
• stap 7: secretie van T4 en T3 in
de circulatie
– gestimuleerd door TSH
Kopp PA, NEJM 2008
Synthese van iodothyronines
• grootste deel van MIT en DIT
wordt nooit gekoppeld, maar
gedeïodeerd oiv iodotyrosine
deiodinase
– iodium wordt gerecupereerd
voor synthese van nieuwe
tyrosinemoleculen
– 2-3x belangrijker als bron voor
iodium dan “trapping”
• pathologie: secretie van Tg in
circulatie bij thyroïditis of
schildklierkanker
Kopp PA, NEJM 2008
3
, Transport van iodothyronines
Binding TBG beïnvloeding
• TBG: 75% • ↑ TBG:
– oestrogenen / zwangerschap
• transthyretin: 10-15%
– hepatitis
• albumine: 10-15% – hypothyroïdie
– genetisch
• 0.02-0.03% T4 vrij
• 0.2-0.3% T3 vrij • ↓ TBG:
– androgenen
– corticoïden
– hyperthyroïdie, thyrotoxicose
– nefrotisch syndroom
• TBG competitie:
– salicylaten, phenytoïn, carbamazepine
Transformatie van iodothyronines
• 80% van T3 wordt bekomen na monodeïodering van T4
• Type I T4-5’-deïodinase: 35% • Type II T4-5’-deïodinase: 65%
– in lever, nieren en schildklier – in spier, hersenen, hypofyse,
– PTU gevoelig huid, en placenta
– deïodeert in volgende volgorde: – PTU ongevoelig
rT3 > T4 > T3 – deïodeert in volgende volgorde:
T4 > rT3
4
