HOOFDSTUK 0: Inleiding
0.1. Het doel van de economische wetenschap
Pr = preferenties
Y = inkomen
P = prijs
0.1.1. BEHOEFTE
= het aanvoelen van een tekort en het streven om dit tekort te bevredigen
(subjectief karakter)
- Primaire behoeften: levensnoodzakelijke (voedsel, kleding en huisvesting)
- Materiële en nu ook meer immateriële behoeften (onderwijs, ontspanning,
geneeskundige verzorging)
- Collectieve/ gemeenschappelijke of individuele behoeften:
Collectieve = gelijkaardig voor groot aantal personen en worden
normaal door de gemeenschap als geheel bevredigd (onderwijs, wegen,
bejaardenzorg, recreatiezones)
Individuele = subjectiever en worden bevredigd dankzij inspanningen
van personen of van hun gezin (voeding, kleding, huisvesting,
ontspanning)
0.0.2. SCHAARSE MIDDELEN
Middelen waarover consument beschikt om zijn talrijke behoeften te bevredigen
zijn maar in beperkte mate beschikbaar economische of schaarse goederen
Schaars middel = middel waarvan verlangde hoeveelheid de beschikbare
hoeveelheid zou overtreffen indien het gratis ter beschikking stond
Schaarsheid duidt dus niet op hoeveelheid goederen en diensten maar op
beperktheid van ons inkomen
0.0.3. NUTTIGHEID EN KEUZEPROBLEMEN
ð Goed of dienst komt slechts in aanmerking voor bevrediging van bepaalde
behoefte in mate dat het voor mens nuttig is
ð Nut = behoeftebevrediging
ð Economisch principe:
Gezinnen, bedrijven en overheid moet altijd keuze maken: kiezen uit
alternatieve mogelijkheden is noodzakelijk (gebruikt men beperkte middelen
voor bepaald goed dan kan men ze niet meer inzetten voor ander goed)
1
,ð Definitie economie:
De studie van het menselijk streven naar bevrediging van behoeften met
behulp van schaarse middelen
0.2. Welvaart en welzijn
Welvaart = mate waarin mensen met schaarse middelen in behoeften
kunnen voorzien
Schaarste verminderen welvaart is gestegen
Welzijn - Breder
- Gevoel van welbevinden en bevredigen van verlangens
(vriendschap, liefde, gezondheid) die geen beslag leggen op
schaarse middelen
0.3. Soorten goederen
Vrije goederen = niet-schaarse goederen (bv lucht)
Economische = schaarse goederen
goederen We onderscheiden:
- Zuiver individuele goederen
- Zuiver collectieve goederen
- Quasicollectieve goederen
En:
- Consumptiegoederen
- Investeringsgoederen
Zuiver individuele - Meeste goederen (bv fiets)
goederen - Sprake van rivaliteit onder consumenten en
producent kan consumenten uitsluiten van
gebruik (als iemand fiets koopt dan kan iemand
anders niet meer diezelfde fiets kopen)
- Worden geproduceerd door bedrijven
Zuiver collectieve - Niet-rivaliserend en niet-uitsluitbaar
goederen - Bv diensten van brandweer en politie
- Je moet niet betalen voor gebruik (wel via
belastingen)
Quasicollectieve - Individuele goederen die uit sociale of praktische
goederen overweging door overheid aangeboden worden
- Bv onderwijs en wegennet
- Rivalisering en uitsluiting mogelijk
Consumptiegoederen - Bevredigen behoeften van gezinshuishoudingen
- Verbruiksgoederen en gebruiksgoederen
Verbruiksgoederen = niet-duurzame
consumptiegoederen (bv brood)
Gebruiksgoederen = duurzame
consumptiegoederen (bv smartphone)
Investeringsgoederen - Dienen om andere goederen (consumptie- en
investeringsgoederen) te produceren gebeurt
door bedrijfshuishoudingen
- Kapitaalgoederen/ productiegoederen =
levensduur van min 1 jaar duurzaam (bv
2
, gebouwen, machines,…)
- Vlottende investeringsgoederen = worden tijdens
productieproces verwerkt of vernietigd niet
duurzaam (grondstoffen, hulpmaterialen)
0.4. Consumptie en productie
Consumptie = aanwenden van economische goederen voor niet-productieve
doeleinden
ð Besteding van inkomen
Productie Toevoegen van waarde (nuttigheid) aan economische goederen
ð Verwerven van inkomen
Productie ontstaat door samenwerking van 3 categorieën:
- Natuur: natuurlijke rijkdommen
ð Belangrijk als leverancier van grondstoffen en energie
- Arbeid: alle mogelijke arbeidsprestaties (fysieke en intellectuele)
- Kapitaal: reële kapitaalgoederen (machines, fabrieksgebouwen,
infrastructuur)
Omwegproductie = kapitaalgoederen dragen indirect bij tot
uiteindelijke behoeftebevrediging
Afgeleide (of geproduceerde) productiefactor: de samenwerking van
natuur en arbeid zorgt voor kapitaal dus is het een afgeleide
productiefactor
0.5. De ceteris-paribusclausule
“Als het overige gelijk is, onder overigens gelijke omstandigheden”
- Wordt gebruikt om effect van 1 verandering te bestuderen zonder dat
andere factoren het resultaat beïnvloeden
- = alle andere omstandigheden blijven gelijk
- Bv: “als de prijs stijgt, daalt de gevraagde hoeveelheid (ceteris paribus)
Betekent: de prijs verandert maar al de rest (inkomen, smaak van
consumenten, prijzen andere producten,…) blijft hetzelfde
0.6. Micro-, meso- en macro-economie
Micro-economie Gedrag van individuele (gezins- of bedrijfs-) huishouding
Meso-economie Bepaalde huishoudingen bv bepaalde bedrijfstak, sector of
regio
Macro-economie Alle bedrijven, gezinnen en overheidshuishoudingen
ð Economische grootheden van land worden opgeteld
(bv nationaal inkomen)
3
, HOOFDSTUK 1: Consumenten
1.1. Keuze van de optimale goederencombinatie
ð Besteding van inkomen = veel keuze uit goederen en diensten
ð Doel consument: zoveel mogelijk nut
ð Uiteindelijke keuze bepaald door:
- Economische factoren: prijzen van goederen en beschikbaar inkomen (=
budget)
- Niet-economische factoren: voorkeuren of preferenties
1.1.1. PREFERENTIES
ð Factor in bepalen van keuze
ð Subjectief en afhankelijk van eigen individuele voorkeur
ð Zijn gegeven voor economie
ð Kunnen veranderen in tijd (bv door reclame, seizoenen en ouder worden)
ð Behoeften worden bepaald door sociologische en psychologische factoren:
Sociologische factoren Psychologische factoren
- Gezinssituatie (kinderen of niet, - Persoonlijkheid (introvert of extravert,
jongen mensen, oude mensen, risicozoekend of risicomijdend)
…) - Levensstijl:
- Sociale klasse Bandwagoneffect: iedereen doet
- Religie (bv geen varkensvlees) elkaar na
- Woonplaats (platteland of stad) Snobeffect: je wil je exclusief
- Nationaliteit (bv Belgen bier, gedragen iedereen koopt iets dus
Italianen wijn) jij juist niet
- Attitude
Eerste wet van Gossen
= wet van dalend grensnut
ð Naarmate men meer beschikt over aantal eenheden van bepaald goed, daalt
het nut dat de laatste eenheid aan het totaal nut toevoegt
ð Marginale nut of grensnut = nut van laatst toegevoegde eenheid
ð Vb: je eet 3 ijsjes hebben groter nut dan 2 ijsjes maar nut 3e ijsje is
minder dan 2e ijsje
Indifferentiecurve (I-curve)
= voorstelling van voorkeuren van individuele consument (zonder rekening te
houden met prijzen van goederen en beschikbare budget)
ð Geeft alle goederencombinaties weer die voor consument hetzelfde
nut opleveren
ð Hoe verder van oorsprong, hoe meer nut het zal opleveren
4
0.1. Het doel van de economische wetenschap
Pr = preferenties
Y = inkomen
P = prijs
0.1.1. BEHOEFTE
= het aanvoelen van een tekort en het streven om dit tekort te bevredigen
(subjectief karakter)
- Primaire behoeften: levensnoodzakelijke (voedsel, kleding en huisvesting)
- Materiële en nu ook meer immateriële behoeften (onderwijs, ontspanning,
geneeskundige verzorging)
- Collectieve/ gemeenschappelijke of individuele behoeften:
Collectieve = gelijkaardig voor groot aantal personen en worden
normaal door de gemeenschap als geheel bevredigd (onderwijs, wegen,
bejaardenzorg, recreatiezones)
Individuele = subjectiever en worden bevredigd dankzij inspanningen
van personen of van hun gezin (voeding, kleding, huisvesting,
ontspanning)
0.0.2. SCHAARSE MIDDELEN
Middelen waarover consument beschikt om zijn talrijke behoeften te bevredigen
zijn maar in beperkte mate beschikbaar economische of schaarse goederen
Schaars middel = middel waarvan verlangde hoeveelheid de beschikbare
hoeveelheid zou overtreffen indien het gratis ter beschikking stond
Schaarsheid duidt dus niet op hoeveelheid goederen en diensten maar op
beperktheid van ons inkomen
0.0.3. NUTTIGHEID EN KEUZEPROBLEMEN
ð Goed of dienst komt slechts in aanmerking voor bevrediging van bepaalde
behoefte in mate dat het voor mens nuttig is
ð Nut = behoeftebevrediging
ð Economisch principe:
Gezinnen, bedrijven en overheid moet altijd keuze maken: kiezen uit
alternatieve mogelijkheden is noodzakelijk (gebruikt men beperkte middelen
voor bepaald goed dan kan men ze niet meer inzetten voor ander goed)
1
,ð Definitie economie:
De studie van het menselijk streven naar bevrediging van behoeften met
behulp van schaarse middelen
0.2. Welvaart en welzijn
Welvaart = mate waarin mensen met schaarse middelen in behoeften
kunnen voorzien
Schaarste verminderen welvaart is gestegen
Welzijn - Breder
- Gevoel van welbevinden en bevredigen van verlangens
(vriendschap, liefde, gezondheid) die geen beslag leggen op
schaarse middelen
0.3. Soorten goederen
Vrije goederen = niet-schaarse goederen (bv lucht)
Economische = schaarse goederen
goederen We onderscheiden:
- Zuiver individuele goederen
- Zuiver collectieve goederen
- Quasicollectieve goederen
En:
- Consumptiegoederen
- Investeringsgoederen
Zuiver individuele - Meeste goederen (bv fiets)
goederen - Sprake van rivaliteit onder consumenten en
producent kan consumenten uitsluiten van
gebruik (als iemand fiets koopt dan kan iemand
anders niet meer diezelfde fiets kopen)
- Worden geproduceerd door bedrijven
Zuiver collectieve - Niet-rivaliserend en niet-uitsluitbaar
goederen - Bv diensten van brandweer en politie
- Je moet niet betalen voor gebruik (wel via
belastingen)
Quasicollectieve - Individuele goederen die uit sociale of praktische
goederen overweging door overheid aangeboden worden
- Bv onderwijs en wegennet
- Rivalisering en uitsluiting mogelijk
Consumptiegoederen - Bevredigen behoeften van gezinshuishoudingen
- Verbruiksgoederen en gebruiksgoederen
Verbruiksgoederen = niet-duurzame
consumptiegoederen (bv brood)
Gebruiksgoederen = duurzame
consumptiegoederen (bv smartphone)
Investeringsgoederen - Dienen om andere goederen (consumptie- en
investeringsgoederen) te produceren gebeurt
door bedrijfshuishoudingen
- Kapitaalgoederen/ productiegoederen =
levensduur van min 1 jaar duurzaam (bv
2
, gebouwen, machines,…)
- Vlottende investeringsgoederen = worden tijdens
productieproces verwerkt of vernietigd niet
duurzaam (grondstoffen, hulpmaterialen)
0.4. Consumptie en productie
Consumptie = aanwenden van economische goederen voor niet-productieve
doeleinden
ð Besteding van inkomen
Productie Toevoegen van waarde (nuttigheid) aan economische goederen
ð Verwerven van inkomen
Productie ontstaat door samenwerking van 3 categorieën:
- Natuur: natuurlijke rijkdommen
ð Belangrijk als leverancier van grondstoffen en energie
- Arbeid: alle mogelijke arbeidsprestaties (fysieke en intellectuele)
- Kapitaal: reële kapitaalgoederen (machines, fabrieksgebouwen,
infrastructuur)
Omwegproductie = kapitaalgoederen dragen indirect bij tot
uiteindelijke behoeftebevrediging
Afgeleide (of geproduceerde) productiefactor: de samenwerking van
natuur en arbeid zorgt voor kapitaal dus is het een afgeleide
productiefactor
0.5. De ceteris-paribusclausule
“Als het overige gelijk is, onder overigens gelijke omstandigheden”
- Wordt gebruikt om effect van 1 verandering te bestuderen zonder dat
andere factoren het resultaat beïnvloeden
- = alle andere omstandigheden blijven gelijk
- Bv: “als de prijs stijgt, daalt de gevraagde hoeveelheid (ceteris paribus)
Betekent: de prijs verandert maar al de rest (inkomen, smaak van
consumenten, prijzen andere producten,…) blijft hetzelfde
0.6. Micro-, meso- en macro-economie
Micro-economie Gedrag van individuele (gezins- of bedrijfs-) huishouding
Meso-economie Bepaalde huishoudingen bv bepaalde bedrijfstak, sector of
regio
Macro-economie Alle bedrijven, gezinnen en overheidshuishoudingen
ð Economische grootheden van land worden opgeteld
(bv nationaal inkomen)
3
, HOOFDSTUK 1: Consumenten
1.1. Keuze van de optimale goederencombinatie
ð Besteding van inkomen = veel keuze uit goederen en diensten
ð Doel consument: zoveel mogelijk nut
ð Uiteindelijke keuze bepaald door:
- Economische factoren: prijzen van goederen en beschikbaar inkomen (=
budget)
- Niet-economische factoren: voorkeuren of preferenties
1.1.1. PREFERENTIES
ð Factor in bepalen van keuze
ð Subjectief en afhankelijk van eigen individuele voorkeur
ð Zijn gegeven voor economie
ð Kunnen veranderen in tijd (bv door reclame, seizoenen en ouder worden)
ð Behoeften worden bepaald door sociologische en psychologische factoren:
Sociologische factoren Psychologische factoren
- Gezinssituatie (kinderen of niet, - Persoonlijkheid (introvert of extravert,
jongen mensen, oude mensen, risicozoekend of risicomijdend)
…) - Levensstijl:
- Sociale klasse Bandwagoneffect: iedereen doet
- Religie (bv geen varkensvlees) elkaar na
- Woonplaats (platteland of stad) Snobeffect: je wil je exclusief
- Nationaliteit (bv Belgen bier, gedragen iedereen koopt iets dus
Italianen wijn) jij juist niet
- Attitude
Eerste wet van Gossen
= wet van dalend grensnut
ð Naarmate men meer beschikt over aantal eenheden van bepaald goed, daalt
het nut dat de laatste eenheid aan het totaal nut toevoegt
ð Marginale nut of grensnut = nut van laatst toegevoegde eenheid
ð Vb: je eet 3 ijsjes hebben groter nut dan 2 ijsjes maar nut 3e ijsje is
minder dan 2e ijsje
Indifferentiecurve (I-curve)
= voorstelling van voorkeuren van individuele consument (zonder rekening te
houden met prijzen van goederen en beschikbare budget)
ð Geeft alle goederencombinaties weer die voor consument hetzelfde
nut opleveren
ð Hoe verder van oorsprong, hoe meer nut het zal opleveren
4
