Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding................................................................................................................. 3
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?................................................................................... 3
1.1. Fundamenteel onderzoek............................................................................................. 4
1.2. Praktijkgericht onderzoek............................................................................................. 4
2. Soorten onderzoek.............................................................................................................. 5
2.1. Literatuur- versus empirisch onderzoek........................................................................5
2.2. Kwantitatief versus kwalitatief onderzoek....................................................................6
3. Eisen voor wetenschappelijk onderzoek............................................................................. 6
4. Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie.................................................7
Hoofdstuk 2: de onderzoekscyclus............................................................................................. 8
1. De onderzoekscyclus in fasen............................................................................................. 8
1.1. Probleemstelling en onderzoeksvragen........................................................................8
1.2. Literatuurstudie............................................................................................................ 9
1.3. Onderzoeksontwerp...................................................................................................... 9
1.4. Dataverzameling.......................................................................................................... 9
1.5. Data-analyse................................................................................................................ 9
1.6. Rapporteren.................................................................................................................. 9
1.7. De flexibele onderzoekscyclus.................................................................................... 10
2. Voorbeeldcase: onderzoek naar contactbreuk na scheiding.............................................10
2.1. Probleemstelling en onderzoeksvragen......................................................................10
2.2. Literatuurstudie.......................................................................................................... 11
2.3. Onderzoeksontwerp.................................................................................................... 11
2.4. Dataverzameling........................................................................................................ 11
2.5. Data-analyse.............................................................................................................. 11
2.6. Rapporteren................................................................................................................ 12
3. De onderzoekscyclus versus het psychodiagnostiek proces.............................................12
Hoofdstuk 3: probleemstelling en onderzoeksvragen...............................................................12
1. Onderzoeksonderwerp...................................................................................................... 12
2. Probleemstelling............................................................................................................... 13
2.1. Elementen van een probleemstelling.........................................................................13
3. Onderzoeksvragen............................................................................................................ 14
3.1. Soorten onderzoeksvragen......................................................................................... 14
3.2. Een goede onderzoeksvraag formuleren....................................................................17
Hoofdstuk 4: literatuurstudie.................................................................................................... 19
1. Wat is een literatuurstudie?.............................................................................................. 19
2. De literatuurstudie als proces: zoeken – lezen – schrijven................................................20
1
, 3. Soorten bronnen............................................................................................................... 21
4. Voorbeeldcase PXL-research............................................................................................. 21
Hoofdstuk 5: onderzoeksontwerp............................................................................................. 22
1. De keuze van de grondvorm............................................................................................. 22
1.1. Kwantitatief onderzoeksopzet.................................................................................... 23
1.2. Kwalitatief onderzoeksopzet....................................................................................... 24
1.3. ‘Mixed methods’-onderzoeksopzet............................................................................. 24
2. De keuze van de dataverzamelingsmethode....................................................................24
3. De bepaling van de onderzoekseenheden, -variabelen en de afbakening van de populatie
.............................................................................................................................................. 25
3.1. Onderzoekseenheden................................................................................................. 25
3.2. Onderzoeksvariabelen of -concepten.........................................................................25
3.3. Afbakening van de populatie...................................................................................... 25
4. De operationalisering van de variabelen..........................................................................25
Stap 1................................................................................................................................ 26
Stap 2................................................................................................................................ 26
4.1. Meten en meetfouten................................................................................................. 26
5. De keuze voor populatie- of steekproefonderzoek............................................................27
5.1. In kwantitatief onderzoek........................................................................................... 28
5.2. In kwalitatief onderzoek............................................................................................. 28
6. Eisen M.B.T. onderzoek..................................................................................................... 28
6.1. Wetenschappelijke eisen............................................................................................ 28
6.2. Praktische eisen.......................................................................................................... 30
6.3. Ethische eisen............................................................................................................ 31
Hoofdstuk 6: dataverzameling (geprobeerd tijdens de les te noteren).....................................33
1. Dataverzamelingsmethoden in kwantitatief onderzoek....................................................33
1.1. Survey........................................................................................................................ 33
1.2. Experimenten............................................................................................................. 34
1.3. De kwantitatieve observatie....................................................................................... 39
1.4. Secundaire (kwantitatieve) data................................................................................. 39
2. Dataverzamelingsmethoden in kwalitatief onderzoek......................................................39
2.1. Het interview.............................................................................................................. 39
2.2. Het focusgroepsgesprek............................................................................................. 40
2.3. De (participerende) observatie................................................................................... 42
2.4. Andere bronnen van kwalitatieve data.......................................................................42
Hoofdstuk 7: data-analyse........................................................................................................ 43
1. Kwantitatieve analysemethoden....................................................................................... 43
1.1. Beschrijvende statistiek.............................................................................................. 43
2
, 1.2. Inductieve statistiek................................................................................................... 44
1.3. Software voor het analyseren van kwantitatieve data................................................44
1.4. Het belang van ‘data-cleaning’...................................................................................44
2. Kwalitatieve analysemethoden......................................................................................... 44
2.1. Grounded theory........................................................................................................ 45
2.2. Thematische analyse.................................................................................................. 47
2.3. Discoursanalyse.......................................................................................................... 48
2.4. Inhoudsanalyse........................................................................................................... 49
2.5. Focusgroepen analyseren........................................................................................... 51
2.6. Software voor het analyseren van kwalitatieve data..................................................51
Hoofdstuk 8: rapporteren......................................................................................................... 52
1. Wie is je publiek?.............................................................................................................. 52
2. Vormen van wetenschappelijke rapportage......................................................................53
2.1. Het onderzoeksrapport............................................................................................... 53
2.2. Het (academische) boek............................................................................................. 53
2.3. Het wetenschappelijke artikel..................................................................................... 53
3. Algemene structuur van een wetenschappelijk artikel......................................................53
4. Rapporteren en ethiek...................................................................................................... 54
5. Tips voor het schrijfproces................................................................................................ 55
6. Wetenschappelijk refereren.............................................................................................. 55
7. Valorisatie en andere vormen van wetenschapscommunicatie.........................................55
7.1. Valorisatie................................................................................................................... 56
7.2. Andere vormen van wetenschapscommunicatie........................................................56
Hoofdstuk 9: AI tools in onderzoek........................................................................................... 57
1. Tips voor het gebruik van AI............................................................................................. 57
Hoofdstuk 1: inleiding
1.Wat is wetenschappelijk onderzoek?
Definitie: Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op
een systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en
analyseert, om onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een
probleemstelling, en uitspraak doen over de werkelijkheid.
Ontleding van de definitie:
Doelgericht proces: onderzoek met een doel voor ogen, bepaalde vraag, meer te weten
willen komen over iets
Systematisch: gestructureerd en gestandaardiseerd, plan van aanpak/onderzoek ontwerp
Betrouwbare en geldige gegevens: geen fake news, overeenkomen met de werkelijkheid
3
, Verzamelen en analyseren: kan op verschillende manieren gebeuren (enquête, observatie,
interview, statistiek, …)
Onderzoeksvraag beantwoorden: alles staat in functie van de onderzoeksvraag waar we
uiteindelijk een antwoord op moeten kunnen geven
Vertrekkende vanuit een probleemstelling: hieruit komt de onderzoeksvraag verder
Uitspraak over de werkelijkheid: de uitspraak kan alleen maar gebeuren op basis van
wetenschappelijk onderzoek
Binnen wetenschappelijk onderzoek kunnen we ook een paar opdelingen en onderscheiden
maken:
Fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
o Literatuur en empirisch onderzoek
Kwantitatief of kwalitatief onderzoek (alleen bij empirisch)
Zie schema Canva
1.1. Fundamenteel onderzoek
Definitie: Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke
theorievorming, ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het
menselijke gedrag in elkaar zitten (Roose & Meuleman, 2018).
Gebrek aan kennis -> kennis verwerven
Over iets waar we nog weinig over weten
Kennis over een onderwerp i.p.v. oplossing voor een probleem (er kunnen wel
probleemstellingen uit voortvloeien)
Doelpubliek: academisch
Kennisgericht
Voorbeeld: Men onderzoekt hoe het menselijk geheugen juist werkt, zoals hoe herinneringen
zich vormen, opslaan en opgehaald worden. Dit onderzoek probeert de onderliggende
cognitieve processen te begrijpen. Onbedoeld kunnen er nadien praktische toepassingen uit
voortkomen, zoals bijvoorbeeld betere leerstrategieën. Bijvoorbeeld, onderzoek naar de
effecten van herhaling en verspreid leren kan onderwijsprofessionals helpen effectieve
studiemethoden te ontwikkelen die studenten helpen informatie beter te onthouden
Fundamenteel onderzoek kan uitmonden in een nieuwe theorie (= een systematische
verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces werkt)
Vb. Pavlov’s conditioneringstheorie, de prospecttheorie van Kahneman en Tversky
1.2. Praktijkgericht onderzoek
Definitie: Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om via kennis bij te dragen aan het
oplossen van praktische (maatschappelijke) problemen (Roose & Meuleman, 2018).
Vertrekt vanuit een praktijkprobleem, via kennis een praktische oplossing/toepassing te
ontwikkelen
Samenwerking met opdrachtgever uit het werkveld
Valorisatie: het delen van onze kennis, wetenschappelijke kennis en ervaring biedt een
meerwaarde buiten de onderzoek omgeving
Doelpubliek: personen uit het werkveld
Oplossingsgericht
Voorbeeld:
4
Hoofdstuk 1: inleiding................................................................................................................. 3
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?................................................................................... 3
1.1. Fundamenteel onderzoek............................................................................................. 4
1.2. Praktijkgericht onderzoek............................................................................................. 4
2. Soorten onderzoek.............................................................................................................. 5
2.1. Literatuur- versus empirisch onderzoek........................................................................5
2.2. Kwantitatief versus kwalitatief onderzoek....................................................................6
3. Eisen voor wetenschappelijk onderzoek............................................................................. 6
4. Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie.................................................7
Hoofdstuk 2: de onderzoekscyclus............................................................................................. 8
1. De onderzoekscyclus in fasen............................................................................................. 8
1.1. Probleemstelling en onderzoeksvragen........................................................................8
1.2. Literatuurstudie............................................................................................................ 9
1.3. Onderzoeksontwerp...................................................................................................... 9
1.4. Dataverzameling.......................................................................................................... 9
1.5. Data-analyse................................................................................................................ 9
1.6. Rapporteren.................................................................................................................. 9
1.7. De flexibele onderzoekscyclus.................................................................................... 10
2. Voorbeeldcase: onderzoek naar contactbreuk na scheiding.............................................10
2.1. Probleemstelling en onderzoeksvragen......................................................................10
2.2. Literatuurstudie.......................................................................................................... 11
2.3. Onderzoeksontwerp.................................................................................................... 11
2.4. Dataverzameling........................................................................................................ 11
2.5. Data-analyse.............................................................................................................. 11
2.6. Rapporteren................................................................................................................ 12
3. De onderzoekscyclus versus het psychodiagnostiek proces.............................................12
Hoofdstuk 3: probleemstelling en onderzoeksvragen...............................................................12
1. Onderzoeksonderwerp...................................................................................................... 12
2. Probleemstelling............................................................................................................... 13
2.1. Elementen van een probleemstelling.........................................................................13
3. Onderzoeksvragen............................................................................................................ 14
3.1. Soorten onderzoeksvragen......................................................................................... 14
3.2. Een goede onderzoeksvraag formuleren....................................................................17
Hoofdstuk 4: literatuurstudie.................................................................................................... 19
1. Wat is een literatuurstudie?.............................................................................................. 19
2. De literatuurstudie als proces: zoeken – lezen – schrijven................................................20
1
, 3. Soorten bronnen............................................................................................................... 21
4. Voorbeeldcase PXL-research............................................................................................. 21
Hoofdstuk 5: onderzoeksontwerp............................................................................................. 22
1. De keuze van de grondvorm............................................................................................. 22
1.1. Kwantitatief onderzoeksopzet.................................................................................... 23
1.2. Kwalitatief onderzoeksopzet....................................................................................... 24
1.3. ‘Mixed methods’-onderzoeksopzet............................................................................. 24
2. De keuze van de dataverzamelingsmethode....................................................................24
3. De bepaling van de onderzoekseenheden, -variabelen en de afbakening van de populatie
.............................................................................................................................................. 25
3.1. Onderzoekseenheden................................................................................................. 25
3.2. Onderzoeksvariabelen of -concepten.........................................................................25
3.3. Afbakening van de populatie...................................................................................... 25
4. De operationalisering van de variabelen..........................................................................25
Stap 1................................................................................................................................ 26
Stap 2................................................................................................................................ 26
4.1. Meten en meetfouten................................................................................................. 26
5. De keuze voor populatie- of steekproefonderzoek............................................................27
5.1. In kwantitatief onderzoek........................................................................................... 28
5.2. In kwalitatief onderzoek............................................................................................. 28
6. Eisen M.B.T. onderzoek..................................................................................................... 28
6.1. Wetenschappelijke eisen............................................................................................ 28
6.2. Praktische eisen.......................................................................................................... 30
6.3. Ethische eisen............................................................................................................ 31
Hoofdstuk 6: dataverzameling (geprobeerd tijdens de les te noteren).....................................33
1. Dataverzamelingsmethoden in kwantitatief onderzoek....................................................33
1.1. Survey........................................................................................................................ 33
1.2. Experimenten............................................................................................................. 34
1.3. De kwantitatieve observatie....................................................................................... 39
1.4. Secundaire (kwantitatieve) data................................................................................. 39
2. Dataverzamelingsmethoden in kwalitatief onderzoek......................................................39
2.1. Het interview.............................................................................................................. 39
2.2. Het focusgroepsgesprek............................................................................................. 40
2.3. De (participerende) observatie................................................................................... 42
2.4. Andere bronnen van kwalitatieve data.......................................................................42
Hoofdstuk 7: data-analyse........................................................................................................ 43
1. Kwantitatieve analysemethoden....................................................................................... 43
1.1. Beschrijvende statistiek.............................................................................................. 43
2
, 1.2. Inductieve statistiek................................................................................................... 44
1.3. Software voor het analyseren van kwantitatieve data................................................44
1.4. Het belang van ‘data-cleaning’...................................................................................44
2. Kwalitatieve analysemethoden......................................................................................... 44
2.1. Grounded theory........................................................................................................ 45
2.2. Thematische analyse.................................................................................................. 47
2.3. Discoursanalyse.......................................................................................................... 48
2.4. Inhoudsanalyse........................................................................................................... 49
2.5. Focusgroepen analyseren........................................................................................... 51
2.6. Software voor het analyseren van kwalitatieve data..................................................51
Hoofdstuk 8: rapporteren......................................................................................................... 52
1. Wie is je publiek?.............................................................................................................. 52
2. Vormen van wetenschappelijke rapportage......................................................................53
2.1. Het onderzoeksrapport............................................................................................... 53
2.2. Het (academische) boek............................................................................................. 53
2.3. Het wetenschappelijke artikel..................................................................................... 53
3. Algemene structuur van een wetenschappelijk artikel......................................................53
4. Rapporteren en ethiek...................................................................................................... 54
5. Tips voor het schrijfproces................................................................................................ 55
6. Wetenschappelijk refereren.............................................................................................. 55
7. Valorisatie en andere vormen van wetenschapscommunicatie.........................................55
7.1. Valorisatie................................................................................................................... 56
7.2. Andere vormen van wetenschapscommunicatie........................................................56
Hoofdstuk 9: AI tools in onderzoek........................................................................................... 57
1. Tips voor het gebruik van AI............................................................................................. 57
Hoofdstuk 1: inleiding
1.Wat is wetenschappelijk onderzoek?
Definitie: Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op
een systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en
analyseert, om onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een
probleemstelling, en uitspraak doen over de werkelijkheid.
Ontleding van de definitie:
Doelgericht proces: onderzoek met een doel voor ogen, bepaalde vraag, meer te weten
willen komen over iets
Systematisch: gestructureerd en gestandaardiseerd, plan van aanpak/onderzoek ontwerp
Betrouwbare en geldige gegevens: geen fake news, overeenkomen met de werkelijkheid
3
, Verzamelen en analyseren: kan op verschillende manieren gebeuren (enquête, observatie,
interview, statistiek, …)
Onderzoeksvraag beantwoorden: alles staat in functie van de onderzoeksvraag waar we
uiteindelijk een antwoord op moeten kunnen geven
Vertrekkende vanuit een probleemstelling: hieruit komt de onderzoeksvraag verder
Uitspraak over de werkelijkheid: de uitspraak kan alleen maar gebeuren op basis van
wetenschappelijk onderzoek
Binnen wetenschappelijk onderzoek kunnen we ook een paar opdelingen en onderscheiden
maken:
Fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
o Literatuur en empirisch onderzoek
Kwantitatief of kwalitatief onderzoek (alleen bij empirisch)
Zie schema Canva
1.1. Fundamenteel onderzoek
Definitie: Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke
theorievorming, ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het
menselijke gedrag in elkaar zitten (Roose & Meuleman, 2018).
Gebrek aan kennis -> kennis verwerven
Over iets waar we nog weinig over weten
Kennis over een onderwerp i.p.v. oplossing voor een probleem (er kunnen wel
probleemstellingen uit voortvloeien)
Doelpubliek: academisch
Kennisgericht
Voorbeeld: Men onderzoekt hoe het menselijk geheugen juist werkt, zoals hoe herinneringen
zich vormen, opslaan en opgehaald worden. Dit onderzoek probeert de onderliggende
cognitieve processen te begrijpen. Onbedoeld kunnen er nadien praktische toepassingen uit
voortkomen, zoals bijvoorbeeld betere leerstrategieën. Bijvoorbeeld, onderzoek naar de
effecten van herhaling en verspreid leren kan onderwijsprofessionals helpen effectieve
studiemethoden te ontwikkelen die studenten helpen informatie beter te onthouden
Fundamenteel onderzoek kan uitmonden in een nieuwe theorie (= een systematische
verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces werkt)
Vb. Pavlov’s conditioneringstheorie, de prospecttheorie van Kahneman en Tversky
1.2. Praktijkgericht onderzoek
Definitie: Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om via kennis bij te dragen aan het
oplossen van praktische (maatschappelijke) problemen (Roose & Meuleman, 2018).
Vertrekt vanuit een praktijkprobleem, via kennis een praktische oplossing/toepassing te
ontwikkelen
Samenwerking met opdrachtgever uit het werkveld
Valorisatie: het delen van onze kennis, wetenschappelijke kennis en ervaring biedt een
meerwaarde buiten de onderzoek omgeving
Doelpubliek: personen uit het werkveld
Oplossingsgericht
Voorbeeld:
4
