PSYCHOPEDAGOGIEK
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING OP DE PEDAGOGIEK
KINDEREN: (GEEN) GEWONE MENSEN
INLEIDING
o Iedereen heeft wel een beeld over kinderen
o Hangt af van
§ Onze eigen ervaringen
§ Hoe we onze rol als (mede)opvoeder bekijken
DE STELLINGEN VAN ARIES
o Philippe Ariès (20e eeuw)
o Publiceerde het boek “l’enfant et la vie familiale sous l’Ancien Régime”
o Hij ontwikkelde 2 stellingen over de zogenaamde “ontdekking vh kind”
TIJDENS DE MIDDELEEUWEN WAS ER GEEN SPRAKE VAN “HET KIND” (eerste stelling)
o Tijdens de Middeleeuwen was er geen onderscheid tss kind en volwassene
o Weinig oog voor het kind
o Toch was er vooral bij baby’s dan een zeker gevoel
§ De periode vd fysieke hulpeloosheid werd erkend, maar niet diepgaand
§ Vooral als huisdier gezien à vermaak
o Wrm zag Ariès dit zo?
o Kledij en spel op schilderijen
o Er was kindermishandeling en kindermoord
o Geweld, dood en seksualiteit werden niet verborgen gehouden
o Iets oudere kinderen à arbeidskrachten
o Weinig affectie
§ Gezin was vooral een economische eenheid, waarin het uitoefenen ve beroep en de
overdracht vh erfgoed (materieel bezit) centraal stonden
§ Geen onderscheid tss privé- en openbaar leven
17E EEUW: DE ONTDEKKING VH KIND (tweede stelling)
o Vanaf de 17e eeuw wordt het kind belangrijk en krijgt stilaan een aparte plaats
o = sentiments de l’enfant
§ Het bewustzijn vh kind
o Affectief geladen à spelen, knuffelen, …
o Besef dat kinderen breekbaar zijn en beschermd moeten worden
o Ouder-kind relatie à geprivatiseerd
o Toch doken er ook typische gezinsproblemen op
, o Uitgestelde volwassenheid: zeker op economisch vlak bleven jongeren lang vd ouders
afhankelijk
o Communicatiestoornis tss de generaties
o Verborgen leed in de gezinnen (verwaarlozing, mishandeling, echtscheidingen, …)
o Er was dus echt een toenemende scheiding tss de wereld vd kinderen en volwassenen
_______________________________________________________________________________________
o Scholen evolueerden snel tot echte, gespecialiseerde onderwijs- en opvoedingsinstituten
o Hun programma (De grote opsluiting volgens Ariès)
§ Beroepsopleiding
§ Disciplinering v kinderen: orde, regelmaat, hiërarchie, …
DE ONTDEKKING VH KIND, EEN GROTE OMSLAG? KRITIEK OP ARIES!
o De Middeleeuwen waren niet zo duister als ze klassiek worden voorgesteld
o Er was wel degelijk sprake v affectie in het gezin
o Ook kindermoord is niet te veralgemenen
§ Hing vooral af vh geslacht vh kind en de sociaal-economische toestand vh gezin
_______________________________________________________________________________________
o “plotse grote omslag”
o Eerder een geleidelijke evolutie
o Beginnend bij de sociaal hoogste klasse en zo verder uitdeinend
_______________________________________________________________________________________
o Bijzonder weinig en eenzijdige bronnen-materiaal v Ariès
o Baseerde zich voornamelijk op een beschrijving en een beeldinterpretatie v amper 61
schilderijen
§ Vaak letterlijk genomen à symboliek ontging hem
_______________________________________________________________________________________
o De rol vd school te weinig onderkend
o Institutionaliseringsproces
§ = het zwaartepunt vd opvoeding verlegt zich geleidelijk vh gezin naar de school
o Verwachtingen t.o.v. de scholen
§ Opvoedingsdoelen werden uitgebreid + vertrouwen in de opvoedingsmethoden
groeide
§ Onderwijs niet alleen in functie v beroepsopleiding, maar ook middel tot
moralisering + als weg tot maatschappelijke hervorming
§ Politieke taak à burgerplichten, vaderlandsliefde
§ Existentiële opdr à toekomst vd mensheid verzekeren
à NIET DE ONTDEKKING VH KIND, MAAR WEL DE ONTDEKKING VH ONSCHULDIGE KIND
,HET PARADOX VH OPVOEDEN: GROOTBRENGEN DOOR KLEINHOUDEN
LEA DASBERG OVER KINDER- EN JEUGDLAND
o Lea Dasberg (20e eeuw)
o Publiceerde het boek ‘Grootbrengen door kleinhouden als historisch verschijnsel’
o Over de totale ommekeer in het leven kinderen (net als Ariès)
o Bovendien wijst zij op het paradoxale in de opvoeding
§ Kinderen grootbrengen (emanciperen) door hen klein te houden (bevoogden)
o 1250-1750
o Kind als een volwassene à geen aparte categorieën
o 1750-1945
o Evolutie naar kinder-en jeugland
o geïnfantiliseerd
§ Kind was klein, onschuldig, … à wekte verwondering en vertedering op
§ Kind moest een kind knn zijn
• Bevrijd van (volwassen) fysieke en mentale lasten
§ Bepaalde verschijnselen kregen nieuwe vormen
• Zoals spel en school werden zuiver kinderlijke aangelegenheden
§ Er ontstonden ook nieuwe verschijnselen
• Kinder- en jeugdliteratuur, specifieke kinderkledij, jeugdbeweging, …
§ Sprookjes werden ook herschreven
• Waren vroeger gruwelijk (moord, verkrachting, …)
• Nu al dat weggelaten + happy end
_______________________________________________________________________________________
o WO II
o Definitief scharniermoment in de geschiedenis vh kind en de jeugdige
§ Volwassen realiteit drong in al haar wreedheid opnieuw de kinderwereld binnen
§ Het jeugdland krijgt een klap à onvoorbereid en ongewapend
o Gevolg
§ Geïnfantiliseerde jeugd à gedesoriënteerde jeugd
• Vergaande pedagogische inconsistentie
o We willen het kind blijven isoleren in jeugdland, terwijl het langs
alle kanten wordt doordrongen door de volwassen wereld
HET PARADOXAAL KARAKTER VH OPVOEDEN BLOOTGELEGD!
o Aanvulling op Ariès is dus de paradoxale situatie
o Kind grootbrengen door het klein te houden
, DE MODERNE WESTERSE OMSCHRIJVING V OPVOEDEN
DE ‘SHIFT’ V SOCIALISATIE NAAR OPVOEDING
o Premoderne Westerse samenleving
o Socialisatie
§ Kind groeit op in de realiteit
o Moderne Westerse maatschappij
o Socialisatie verandert naar opvoeding
§ Kind groeit op in jeugd-en kinderland
§ Niet in de realiteit
• In buitenwerkelijke wereld voorbereid op de volwssenheid
§ Grootbrengen door kleinhouden
DE KERN VH MODERN WESTERS PEDAGOGISCH DENKEN
o Kern v dit modern Westers pedagogisch denken
o Volwassene doet pedagogisch aanbod aan kind
o Dit aanbod is een samenvatting vh beste uit onze beschaving
o Dit aanbod wordt gedaan met oog op de persoonlijke toekomst vh kind en zijn eigen
volwassenheid
o En met de verwachting dat de beschaving zich verder kan en zal ontwikkelen, mede door de
bijdrage v gevormde en ontwikkelde mensen
HET MODERN WESTERS PEDAGOGISCH PROJECT: OPVOEDEN TSS GISTEREN EN MORGEN, TSS TRADITIE EN
TOEKOMST, …
o Waarom willen wij kinderen?
o Volgens Mollenhauer
o Omdat hij wilt dat het goede in zijn leven blijft voortbestaan
§ 3 aspecten
• De wens om zichzelf in andere voort te zetten
• Uitgangspunt da de leefomstandigheden die hij het kind aanbiedt ten
minste gedeeltelijk aanvaardbaar zijn
• De overtuiging dat de geschiedenis vd mensheid moet worden voortgezet
à gerichtheid op de toekomst, maar ook een gehechtheid aan het verleden
o Opvoeden kan beschouwd worden als “het slaan ve brug tss”
o Verleden en toekomst
o Kind en beschaving
o Het afhankelijke kind en zijn volwassenheid
o Dubbel toekomstbeeld
o Wat is volwassenheid?
o Wat stellen we ons voor ve toekomstige samenleving, cultuur, beschaving?
o Opvoeden is meer dan alleen omgaan met kinderen
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING OP DE PEDAGOGIEK
KINDEREN: (GEEN) GEWONE MENSEN
INLEIDING
o Iedereen heeft wel een beeld over kinderen
o Hangt af van
§ Onze eigen ervaringen
§ Hoe we onze rol als (mede)opvoeder bekijken
DE STELLINGEN VAN ARIES
o Philippe Ariès (20e eeuw)
o Publiceerde het boek “l’enfant et la vie familiale sous l’Ancien Régime”
o Hij ontwikkelde 2 stellingen over de zogenaamde “ontdekking vh kind”
TIJDENS DE MIDDELEEUWEN WAS ER GEEN SPRAKE VAN “HET KIND” (eerste stelling)
o Tijdens de Middeleeuwen was er geen onderscheid tss kind en volwassene
o Weinig oog voor het kind
o Toch was er vooral bij baby’s dan een zeker gevoel
§ De periode vd fysieke hulpeloosheid werd erkend, maar niet diepgaand
§ Vooral als huisdier gezien à vermaak
o Wrm zag Ariès dit zo?
o Kledij en spel op schilderijen
o Er was kindermishandeling en kindermoord
o Geweld, dood en seksualiteit werden niet verborgen gehouden
o Iets oudere kinderen à arbeidskrachten
o Weinig affectie
§ Gezin was vooral een economische eenheid, waarin het uitoefenen ve beroep en de
overdracht vh erfgoed (materieel bezit) centraal stonden
§ Geen onderscheid tss privé- en openbaar leven
17E EEUW: DE ONTDEKKING VH KIND (tweede stelling)
o Vanaf de 17e eeuw wordt het kind belangrijk en krijgt stilaan een aparte plaats
o = sentiments de l’enfant
§ Het bewustzijn vh kind
o Affectief geladen à spelen, knuffelen, …
o Besef dat kinderen breekbaar zijn en beschermd moeten worden
o Ouder-kind relatie à geprivatiseerd
o Toch doken er ook typische gezinsproblemen op
, o Uitgestelde volwassenheid: zeker op economisch vlak bleven jongeren lang vd ouders
afhankelijk
o Communicatiestoornis tss de generaties
o Verborgen leed in de gezinnen (verwaarlozing, mishandeling, echtscheidingen, …)
o Er was dus echt een toenemende scheiding tss de wereld vd kinderen en volwassenen
_______________________________________________________________________________________
o Scholen evolueerden snel tot echte, gespecialiseerde onderwijs- en opvoedingsinstituten
o Hun programma (De grote opsluiting volgens Ariès)
§ Beroepsopleiding
§ Disciplinering v kinderen: orde, regelmaat, hiërarchie, …
DE ONTDEKKING VH KIND, EEN GROTE OMSLAG? KRITIEK OP ARIES!
o De Middeleeuwen waren niet zo duister als ze klassiek worden voorgesteld
o Er was wel degelijk sprake v affectie in het gezin
o Ook kindermoord is niet te veralgemenen
§ Hing vooral af vh geslacht vh kind en de sociaal-economische toestand vh gezin
_______________________________________________________________________________________
o “plotse grote omslag”
o Eerder een geleidelijke evolutie
o Beginnend bij de sociaal hoogste klasse en zo verder uitdeinend
_______________________________________________________________________________________
o Bijzonder weinig en eenzijdige bronnen-materiaal v Ariès
o Baseerde zich voornamelijk op een beschrijving en een beeldinterpretatie v amper 61
schilderijen
§ Vaak letterlijk genomen à symboliek ontging hem
_______________________________________________________________________________________
o De rol vd school te weinig onderkend
o Institutionaliseringsproces
§ = het zwaartepunt vd opvoeding verlegt zich geleidelijk vh gezin naar de school
o Verwachtingen t.o.v. de scholen
§ Opvoedingsdoelen werden uitgebreid + vertrouwen in de opvoedingsmethoden
groeide
§ Onderwijs niet alleen in functie v beroepsopleiding, maar ook middel tot
moralisering + als weg tot maatschappelijke hervorming
§ Politieke taak à burgerplichten, vaderlandsliefde
§ Existentiële opdr à toekomst vd mensheid verzekeren
à NIET DE ONTDEKKING VH KIND, MAAR WEL DE ONTDEKKING VH ONSCHULDIGE KIND
,HET PARADOX VH OPVOEDEN: GROOTBRENGEN DOOR KLEINHOUDEN
LEA DASBERG OVER KINDER- EN JEUGDLAND
o Lea Dasberg (20e eeuw)
o Publiceerde het boek ‘Grootbrengen door kleinhouden als historisch verschijnsel’
o Over de totale ommekeer in het leven kinderen (net als Ariès)
o Bovendien wijst zij op het paradoxale in de opvoeding
§ Kinderen grootbrengen (emanciperen) door hen klein te houden (bevoogden)
o 1250-1750
o Kind als een volwassene à geen aparte categorieën
o 1750-1945
o Evolutie naar kinder-en jeugland
o geïnfantiliseerd
§ Kind was klein, onschuldig, … à wekte verwondering en vertedering op
§ Kind moest een kind knn zijn
• Bevrijd van (volwassen) fysieke en mentale lasten
§ Bepaalde verschijnselen kregen nieuwe vormen
• Zoals spel en school werden zuiver kinderlijke aangelegenheden
§ Er ontstonden ook nieuwe verschijnselen
• Kinder- en jeugdliteratuur, specifieke kinderkledij, jeugdbeweging, …
§ Sprookjes werden ook herschreven
• Waren vroeger gruwelijk (moord, verkrachting, …)
• Nu al dat weggelaten + happy end
_______________________________________________________________________________________
o WO II
o Definitief scharniermoment in de geschiedenis vh kind en de jeugdige
§ Volwassen realiteit drong in al haar wreedheid opnieuw de kinderwereld binnen
§ Het jeugdland krijgt een klap à onvoorbereid en ongewapend
o Gevolg
§ Geïnfantiliseerde jeugd à gedesoriënteerde jeugd
• Vergaande pedagogische inconsistentie
o We willen het kind blijven isoleren in jeugdland, terwijl het langs
alle kanten wordt doordrongen door de volwassen wereld
HET PARADOXAAL KARAKTER VH OPVOEDEN BLOOTGELEGD!
o Aanvulling op Ariès is dus de paradoxale situatie
o Kind grootbrengen door het klein te houden
, DE MODERNE WESTERSE OMSCHRIJVING V OPVOEDEN
DE ‘SHIFT’ V SOCIALISATIE NAAR OPVOEDING
o Premoderne Westerse samenleving
o Socialisatie
§ Kind groeit op in de realiteit
o Moderne Westerse maatschappij
o Socialisatie verandert naar opvoeding
§ Kind groeit op in jeugd-en kinderland
§ Niet in de realiteit
• In buitenwerkelijke wereld voorbereid op de volwssenheid
§ Grootbrengen door kleinhouden
DE KERN VH MODERN WESTERS PEDAGOGISCH DENKEN
o Kern v dit modern Westers pedagogisch denken
o Volwassene doet pedagogisch aanbod aan kind
o Dit aanbod is een samenvatting vh beste uit onze beschaving
o Dit aanbod wordt gedaan met oog op de persoonlijke toekomst vh kind en zijn eigen
volwassenheid
o En met de verwachting dat de beschaving zich verder kan en zal ontwikkelen, mede door de
bijdrage v gevormde en ontwikkelde mensen
HET MODERN WESTERS PEDAGOGISCH PROJECT: OPVOEDEN TSS GISTEREN EN MORGEN, TSS TRADITIE EN
TOEKOMST, …
o Waarom willen wij kinderen?
o Volgens Mollenhauer
o Omdat hij wilt dat het goede in zijn leven blijft voortbestaan
§ 3 aspecten
• De wens om zichzelf in andere voort te zetten
• Uitgangspunt da de leefomstandigheden die hij het kind aanbiedt ten
minste gedeeltelijk aanvaardbaar zijn
• De overtuiging dat de geschiedenis vd mensheid moet worden voortgezet
à gerichtheid op de toekomst, maar ook een gehechtheid aan het verleden
o Opvoeden kan beschouwd worden als “het slaan ve brug tss”
o Verleden en toekomst
o Kind en beschaving
o Het afhankelijke kind en zijn volwassenheid
o Dubbel toekomstbeeld
o Wat is volwassenheid?
o Wat stellen we ons voor ve toekomstige samenleving, cultuur, beschaving?
o Opvoeden is meer dan alleen omgaan met kinderen
