Recht
Wat is recht?
Vier kernelementen:
1. Recht is een geheel van gedragsregels
Een rechtsregel is een gedragsregel
Recht regelt gedrag
Gedrag = uitwendig waarneembaar
Hierin ligt het verschil met de moraal/ehtiek en religie
Huidige tendensen in het strafrecht
Tendensen strafrecht ?
Principe
> reactief = gericht op gepleegd en gekend misdrijf
Uitzonderlijk
> proactief = gericht op gepleegd maar nog niet aan het licht gebrachte misdrijven.
Quid preventief? Daders van “een nog te plegen” misdrijf vatten
2. Opgesteld door de overheid
Wat maakt een gedragsregel een rechtsregel?
De regel is opgesteld door de overheid die hiertoe gemachtigd is.
Recht is dus door de mens gemaakt & verandert voortdurend
Evolueert mee met de tijdsgeest, cultuur, opvattingen en politieke stromingen in de
samenleving….
Bijv.
Slavernij was lange tijd legaal
Huwelijk stond lange tijd enkel open voor mensen van verschillend geslacht,
idem ouderschap
Overspel was strafbaar tot 1987
De doodstraf werd pas afgeschaft in 1996 en verbod werd in 2005
opgenomen in de grondwet
3. & afdwingbaar door de overheid: De overheid dwingt de rechtsregels af
door middel van sancties
Een sanctie is een reactie van de overheid op het niet naleven van de rechtsregel.
In principe probeert de overheid het menselijk gedrag in eerste instantie
te regelen door middel van burgerrechtelijke sancties.
Voor bepaalde gedragingen, die zo ernstig zijn, of daar waar
burgerrechtelijke sancties geen soelaas meer bieden, worden
strafrechtelijke sancties toegepast.
,Burgelijke zaak:
Burgerlijke rechtbanken <-> Strafrechtbanken
Hof van Cassatie
Burgerlijke kamer en strafrechtelijke kamer
Spreekt zich niet uit over de grond van de zaak
Maar enkel over de juridisch technische kant van een uitspraak van een rechtbank
Hof kan de bestreden uitspraak vernietigen
en verwijzen naar een andere rechter
Brengt eenheid in de rechtspraak
Ter info:
,Burgerrechtelijke sancties
Strafrechtelijke sancties
Opschorting van de uitspraak van de veroordeling
Hoofdstraf (al dan niet met uitstel onder voorwaarden)
Vrijheidsberoving: gevangenis of onder elektronisch toezicht
Geldboete
Werkstraf
Autonome probatiestraf
+ Bijkomende straf (rijverbod, ontzetting uit de burgerlijke en politieke rechten)
Maatregel van internering
Bescherming dader
Beveiliging samenleving
Modaliteit van de straf
, 4. Om de samenleving te ordenen en vitale belangen te beschermen (=doel)
Orde versus chaos (anarchie)
Conflicten / oorlog / recht van de sterkste
Rust, vrede, zekerheid
Veiligheid
(stuk) Vrijheid wordt opgegeven in ruil voor veiligheid en rechtszekerheid
Strafrecht -> misdrijf
Constitutieve elementen van een misdrijf (‘bestanddelen’)
=> essentiële voorwaarden voor strafbaarheid
=> wanneer een van deze elementen ontbreekt is er geen misdrijf gepleegd
1. Materieel element
2. Toerekeningsvatbaarheid
3. Strafwaardigheid
4. Wederrechtelijkheid
1ste constitutief element: materieel element
Strafrecht is geschreven recht
De handeling (= uiterlijk waarneembaar gedrag) die men heeft gesteld moet
als strafbaar zijn omschreven in een strafwet
> Legaliteitsbeginsel
2e constitutief element: toerekeningsvatbaarheid
Algemeen opzet – wetens en willens
De persoon die de strafbare handeling stelt moet wetens en willens handelen
Wetens –> bewust
Dader weet dat hij inbreuk op strafwet pleegt (let wel: iedereen wordt geacht de wet
te kennen!)
Willens –> uit vrije wil
Bijzonder opzet bijv. diefstal, Onachtzaamheid – onopzettelijk handelen
Niet toerekeningsvatbaar
Minderjarigen
Strafrechtelijke meerderjarigheid op 18 jaar.
> In principe - Minderjarigen kunnen geen misdrijf plegen
Voorheen Als Misdrijf Omschreven Feit (MOF), thans jeugddelict
Strafrechter is niet bevoegd, wel de jeugdrechter (jeugddelinquentiedecreet)
Geestesstoornis
Beoordeeld door gerechtelijke psychiater
Twee te beoordelen momenten
Op ogenblik van de feiten
Op ogenblik van de berechting
Wat is recht?
Vier kernelementen:
1. Recht is een geheel van gedragsregels
Een rechtsregel is een gedragsregel
Recht regelt gedrag
Gedrag = uitwendig waarneembaar
Hierin ligt het verschil met de moraal/ehtiek en religie
Huidige tendensen in het strafrecht
Tendensen strafrecht ?
Principe
> reactief = gericht op gepleegd en gekend misdrijf
Uitzonderlijk
> proactief = gericht op gepleegd maar nog niet aan het licht gebrachte misdrijven.
Quid preventief? Daders van “een nog te plegen” misdrijf vatten
2. Opgesteld door de overheid
Wat maakt een gedragsregel een rechtsregel?
De regel is opgesteld door de overheid die hiertoe gemachtigd is.
Recht is dus door de mens gemaakt & verandert voortdurend
Evolueert mee met de tijdsgeest, cultuur, opvattingen en politieke stromingen in de
samenleving….
Bijv.
Slavernij was lange tijd legaal
Huwelijk stond lange tijd enkel open voor mensen van verschillend geslacht,
idem ouderschap
Overspel was strafbaar tot 1987
De doodstraf werd pas afgeschaft in 1996 en verbod werd in 2005
opgenomen in de grondwet
3. & afdwingbaar door de overheid: De overheid dwingt de rechtsregels af
door middel van sancties
Een sanctie is een reactie van de overheid op het niet naleven van de rechtsregel.
In principe probeert de overheid het menselijk gedrag in eerste instantie
te regelen door middel van burgerrechtelijke sancties.
Voor bepaalde gedragingen, die zo ernstig zijn, of daar waar
burgerrechtelijke sancties geen soelaas meer bieden, worden
strafrechtelijke sancties toegepast.
,Burgelijke zaak:
Burgerlijke rechtbanken <-> Strafrechtbanken
Hof van Cassatie
Burgerlijke kamer en strafrechtelijke kamer
Spreekt zich niet uit over de grond van de zaak
Maar enkel over de juridisch technische kant van een uitspraak van een rechtbank
Hof kan de bestreden uitspraak vernietigen
en verwijzen naar een andere rechter
Brengt eenheid in de rechtspraak
Ter info:
,Burgerrechtelijke sancties
Strafrechtelijke sancties
Opschorting van de uitspraak van de veroordeling
Hoofdstraf (al dan niet met uitstel onder voorwaarden)
Vrijheidsberoving: gevangenis of onder elektronisch toezicht
Geldboete
Werkstraf
Autonome probatiestraf
+ Bijkomende straf (rijverbod, ontzetting uit de burgerlijke en politieke rechten)
Maatregel van internering
Bescherming dader
Beveiliging samenleving
Modaliteit van de straf
, 4. Om de samenleving te ordenen en vitale belangen te beschermen (=doel)
Orde versus chaos (anarchie)
Conflicten / oorlog / recht van de sterkste
Rust, vrede, zekerheid
Veiligheid
(stuk) Vrijheid wordt opgegeven in ruil voor veiligheid en rechtszekerheid
Strafrecht -> misdrijf
Constitutieve elementen van een misdrijf (‘bestanddelen’)
=> essentiële voorwaarden voor strafbaarheid
=> wanneer een van deze elementen ontbreekt is er geen misdrijf gepleegd
1. Materieel element
2. Toerekeningsvatbaarheid
3. Strafwaardigheid
4. Wederrechtelijkheid
1ste constitutief element: materieel element
Strafrecht is geschreven recht
De handeling (= uiterlijk waarneembaar gedrag) die men heeft gesteld moet
als strafbaar zijn omschreven in een strafwet
> Legaliteitsbeginsel
2e constitutief element: toerekeningsvatbaarheid
Algemeen opzet – wetens en willens
De persoon die de strafbare handeling stelt moet wetens en willens handelen
Wetens –> bewust
Dader weet dat hij inbreuk op strafwet pleegt (let wel: iedereen wordt geacht de wet
te kennen!)
Willens –> uit vrije wil
Bijzonder opzet bijv. diefstal, Onachtzaamheid – onopzettelijk handelen
Niet toerekeningsvatbaar
Minderjarigen
Strafrechtelijke meerderjarigheid op 18 jaar.
> In principe - Minderjarigen kunnen geen misdrijf plegen
Voorheen Als Misdrijf Omschreven Feit (MOF), thans jeugddelict
Strafrechter is niet bevoegd, wel de jeugdrechter (jeugddelinquentiedecreet)
Geestesstoornis
Beoordeeld door gerechtelijke psychiater
Twee te beoordelen momenten
Op ogenblik van de feiten
Op ogenblik van de berechting
