Samenvatting
Ethisch
ondernemen
Academiejaar 2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
Ethisch ondernemen ...........................................................................................................................2
hoofdstuk 1 – reflecties over hoe we in de wereld kunnen zijn...................................................2
Irvin Yalom en de vier grote vragen van ons bestaan....................................................................2
Hoofdstuk 2 – aandacht en overdaad ...........................................................................................4
overdaad......................................................................................................................................4
Een wereld van overdaad.............................................................................................................4
De vermoeide samenleving ..........................................................................................................5
Contemplatie................................................................................................................................6
Aandacht en contemplatie als zijnskwaliteit ..................................................................................7
Hoofdstuk 3 – kwetsbaarheid als kracht ......................................................................................7
Inleiding: brown over verbindng ....................................................................................................7
De “wholehearted” en kwetsbaarheid ...........................................................................................7
Negatieve omgang met kwetsbaarheid .........................................................................................8
Kwetsbaarheid in een vloeibare wereld ........................................................................................8
Kwetsbaarheid en technologie......................................................................................................9
Kwetsbaarheid als kracht .............................................................................................................9
Kwetsbaarheid en verbinding als zijnskwaliteit............................................................................ 10
Hoofdstuk 4 – de burn-out samenleving .................................................................................... 10
Eenzaamheid en isolatie ............................................................................................................ 10
Psychisch welzijn ....................................................................................................................... 11
De burn-out samenleving ........................................................................................................... 13
Vertragen ................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 5 – ethisch denken en systeemdenken .................................................................... 15
Ethisch denken .......................................................................................................................... 15
Systeemdenken ......................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 6 - ongelijkheid .......................................................................................................... 16
Ongelijke verdeling van rijkdom .................................................................................................. 16
Armoede .................................................................................................................................... 18
Honger in de wereld ................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 7 – gigantisme en innovatie ...................................................................................... 22
Wat is gigantisme?..................................................................................................................... 22
Gigantisme en concentratie ........................................................................................................ 22
Gevolgen van gigantisme op de economie ................................................................................. 24
Gigantisme en innovatie ............................................................................................................. 24
Afname in innovatie?.................................................................................................................. 25
Hoofdstuk 8 – platformkapitalisme en de gig economie ........................................................... 26
Lage rentes en financialisering van de economie........................................................................ 26
1
, Platform kapitalisme ................................................................................................................... 27
De gig economie ........................................................................................................................ 28
AI en werk.................................................................................................................................. 28
GenAI en bullshit........................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 9 - klimaatverandering .............................................................................................. 33
Inleiding: wat is de klimaatverandering? ..................................................................................... 34
Groene groei en decoupling ....................................................................................................... 34
Is groene groei een mythe? ........................................................................................................ 35
Degrowth ................................................................................................................................... 37
Een systemische blik op klimaatverandering............................................................................... 38
Welke toekomst? ....................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 10 – geweld en verzet ................................................................................................ 40
Wat is geweld?........................................................................................................................... 40
Drie soorten van geweld............................................................................................................. 40
Een kritische blik op geweld ....................................................................................................... 41
Gewelddadig of geweldloos verzet ............................................................................................. 41
Voorbeeld: actie en protest......................................................................................................... 42
Voorbeeld: actie en protest......................................................................................................... 42
Guernica .................................................................................................................................... 42
Hoofdstuk 11 – mVO en coöperatief ondernemen ..................................................................... 42
Verantwoord ondernemen .......................................................................................................... 42
Waardegedreven ondernemen ................................................................................................... 43
Sociaal ondernemen .................................................................................................................. 43
Coöperatief ondernemen............................................................................................................ 44
Democratiseren van de economie .............................................................................................. 45
ETHISCH ONDERNEMEN
HOOFDST UK 1 – REFLECTIES OVER HOE WE IN DE WERELD KUNNEN ZIJN
IRVIN YALOM EN DE VI ER GROTE VRAGEN VAN ONS BESTAAN
2
, Yalom stelt zich de vraag “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan?”: de vragen
waarmee iedereen geconfronteerd wordt en worstelt in het leven
Op basis van zijn therapeutische ervaringen onderscheid Yalom vier
uitdagingen/gegevenheden/bezorgdheden waarop iedere mens een antwoord moet formuleren
Deze uitdaging zijn volgens Yalom onderdeel van ons menszijn ze gelden voor iedereen en
zijn onveranderlijk
De vier grote vragen van ons bestaan:
1. Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we maken en de verantwoordelijkheid die
we opnemen
2. Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het oncontroleerbare van het leven
3. Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4. Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid “De mens is gedoemd om vrij te zijn”
We ervaren allemaal een zeker
auteurschap over onszelf en ons leven
we moeten keuzes maken en zijn daarin
(deel) verantwoordelijk voor onszelf
Vraagt dat we een zeker
verantwoordelijkheid voor onszelf en de
wereld opnemen spanning tussen
vrijheid en verantwoordelijk, tussen kiezen
en verliezen
Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle
keuzes? Welke verantwoordelijkheid
nemen we op? Wat betekent het voor om
echt vrij te zijn?
Angst voor de dood en het verlies (het We hebben heel wat dingen in de wereld
oncontroleerbare) niet in de hand
En we hebben onzelf vaak nauwelijks in de
hand
Onderscheid maken tussen de dingen die
we in de hand hebben en de dingen die we
niet kunnen veranderen
Uitdaging: hoe geven we een plaats aan
dingen die we niet controleren en aan onze
eindigheid/sterfelijkheid
Isolatie en connectie De mens is fundamenteel eenzaam: er is
altijd een zeker afstand tussen mezelf en
de ander ik kan niet voelen wat een
ander voelt, ik kan niet weten wat een
ander denkt
Wij hebben allemaal nood aan connectie,
maar connectie is ook beangstigend: vaak
kunnen we alleen vertrouwen, niet weten
Uitdaging: hoe kunnen wij ons op een
betekenisvolle manier verbinden met
onszelf, de andere en de weled? Hoe
creëren we intimiteit? Hoe worden we deel
van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving We zijn in de wereld “geworpen”: we
hebben niet voor gekozen wie we zijn, waar
we geboren zijn, zelfs niet dat we er zijn
3
Ethisch
ondernemen
Academiejaar 2025-2026
,INHOUDSOPGAVE
Ethisch ondernemen ...........................................................................................................................2
hoofdstuk 1 – reflecties over hoe we in de wereld kunnen zijn...................................................2
Irvin Yalom en de vier grote vragen van ons bestaan....................................................................2
Hoofdstuk 2 – aandacht en overdaad ...........................................................................................4
overdaad......................................................................................................................................4
Een wereld van overdaad.............................................................................................................4
De vermoeide samenleving ..........................................................................................................5
Contemplatie................................................................................................................................6
Aandacht en contemplatie als zijnskwaliteit ..................................................................................7
Hoofdstuk 3 – kwetsbaarheid als kracht ......................................................................................7
Inleiding: brown over verbindng ....................................................................................................7
De “wholehearted” en kwetsbaarheid ...........................................................................................7
Negatieve omgang met kwetsbaarheid .........................................................................................8
Kwetsbaarheid in een vloeibare wereld ........................................................................................8
Kwetsbaarheid en technologie......................................................................................................9
Kwetsbaarheid als kracht .............................................................................................................9
Kwetsbaarheid en verbinding als zijnskwaliteit............................................................................ 10
Hoofdstuk 4 – de burn-out samenleving .................................................................................... 10
Eenzaamheid en isolatie ............................................................................................................ 10
Psychisch welzijn ....................................................................................................................... 11
De burn-out samenleving ........................................................................................................... 13
Vertragen ................................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 5 – ethisch denken en systeemdenken .................................................................... 15
Ethisch denken .......................................................................................................................... 15
Systeemdenken ......................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 6 - ongelijkheid .......................................................................................................... 16
Ongelijke verdeling van rijkdom .................................................................................................. 16
Armoede .................................................................................................................................... 18
Honger in de wereld ................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 7 – gigantisme en innovatie ...................................................................................... 22
Wat is gigantisme?..................................................................................................................... 22
Gigantisme en concentratie ........................................................................................................ 22
Gevolgen van gigantisme op de economie ................................................................................. 24
Gigantisme en innovatie ............................................................................................................. 24
Afname in innovatie?.................................................................................................................. 25
Hoofdstuk 8 – platformkapitalisme en de gig economie ........................................................... 26
Lage rentes en financialisering van de economie........................................................................ 26
1
, Platform kapitalisme ................................................................................................................... 27
De gig economie ........................................................................................................................ 28
AI en werk.................................................................................................................................. 28
GenAI en bullshit........................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 9 - klimaatverandering .............................................................................................. 33
Inleiding: wat is de klimaatverandering? ..................................................................................... 34
Groene groei en decoupling ....................................................................................................... 34
Is groene groei een mythe? ........................................................................................................ 35
Degrowth ................................................................................................................................... 37
Een systemische blik op klimaatverandering............................................................................... 38
Welke toekomst? ....................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 10 – geweld en verzet ................................................................................................ 40
Wat is geweld?........................................................................................................................... 40
Drie soorten van geweld............................................................................................................. 40
Een kritische blik op geweld ....................................................................................................... 41
Gewelddadig of geweldloos verzet ............................................................................................. 41
Voorbeeld: actie en protest......................................................................................................... 42
Voorbeeld: actie en protest......................................................................................................... 42
Guernica .................................................................................................................................... 42
Hoofdstuk 11 – mVO en coöperatief ondernemen ..................................................................... 42
Verantwoord ondernemen .......................................................................................................... 42
Waardegedreven ondernemen ................................................................................................... 43
Sociaal ondernemen .................................................................................................................. 43
Coöperatief ondernemen............................................................................................................ 44
Democratiseren van de economie .............................................................................................. 45
ETHISCH ONDERNEMEN
HOOFDST UK 1 – REFLECTIES OVER HOE WE IN DE WERELD KUNNEN ZIJN
IRVIN YALOM EN DE VI ER GROTE VRAGEN VAN ONS BESTAAN
2
, Yalom stelt zich de vraag “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan?”: de vragen
waarmee iedereen geconfronteerd wordt en worstelt in het leven
Op basis van zijn therapeutische ervaringen onderscheid Yalom vier
uitdagingen/gegevenheden/bezorgdheden waarop iedere mens een antwoord moet formuleren
Deze uitdaging zijn volgens Yalom onderdeel van ons menszijn ze gelden voor iedereen en
zijn onveranderlijk
De vier grote vragen van ons bestaan:
1. Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we maken en de verantwoordelijkheid die
we opnemen
2. Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het oncontroleerbare van het leven
3. Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4. Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid “De mens is gedoemd om vrij te zijn”
We ervaren allemaal een zeker
auteurschap over onszelf en ons leven
we moeten keuzes maken en zijn daarin
(deel) verantwoordelijk voor onszelf
Vraagt dat we een zeker
verantwoordelijkheid voor onszelf en de
wereld opnemen spanning tussen
vrijheid en verantwoordelijk, tussen kiezen
en verliezen
Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle
keuzes? Welke verantwoordelijkheid
nemen we op? Wat betekent het voor om
echt vrij te zijn?
Angst voor de dood en het verlies (het We hebben heel wat dingen in de wereld
oncontroleerbare) niet in de hand
En we hebben onzelf vaak nauwelijks in de
hand
Onderscheid maken tussen de dingen die
we in de hand hebben en de dingen die we
niet kunnen veranderen
Uitdaging: hoe geven we een plaats aan
dingen die we niet controleren en aan onze
eindigheid/sterfelijkheid
Isolatie en connectie De mens is fundamenteel eenzaam: er is
altijd een zeker afstand tussen mezelf en
de ander ik kan niet voelen wat een
ander voelt, ik kan niet weten wat een
ander denkt
Wij hebben allemaal nood aan connectie,
maar connectie is ook beangstigend: vaak
kunnen we alleen vertrouwen, niet weten
Uitdaging: hoe kunnen wij ons op een
betekenisvolle manier verbinden met
onszelf, de andere en de weled? Hoe
creëren we intimiteit? Hoe worden we deel
van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving We zijn in de wereld “geworpen”: we
hebben niet voor gekozen wie we zijn, waar
we geboren zijn, zelfs niet dat we er zijn
3
