SAMENVATTING ETHISCH
ONDERNEMEN 2025 _ JANUARI
LES 1: INLEIDING RZL
DOEL VAN HET VAK
1. Ontwikkelen van kritische geest om toekomstige uitdagingen het hoofd te kunnen
bieden
2. Economische vraagstukken ethisch leren analyseren en evalueren vanuit
systeemdenken
3. Kritische zelfverstaan aanscherpen: jezelf begrijpen als deel van en
gevormd door een systeem
4. Stimuleren van je verbeeldingsvermogen en je ondernemingszin
5. Essentiële zijnskwaliteiten cultiveren doorheen het worstelen met existentiële
vragen
TWEE LESSENREEKSEN OF THEMAREEKSEN
1. Levensbeschouwing en zingeving 2. Ethisch en kritisch denken
Uitdiepen van thema’s op snijpunt van Uitdiepen van thema’s op snijpunt van
jezelf, maatschappij s de wereld ethiek, economie en ondernemerschap
Vanuit een focus op zijnskwaliteiten Vanuit een focus op systeemdenken
De vier grote vragen van ons Systeemdenken en ethisch denken
bestaan Ongelijkheid
Overdaad en aandacht Gigantisme en innovatie
De kracht van kwetsbaarheid Platformkapitalisme, de gig economie
De burn-out maatschappij en AI
Klimaatverandering
Geweld en verzet
Maatschappij verantwoord
ondernemen en coöperatief
ondernemen
FREIRE’S MODEL VOOR ‘KRITISCHE PEDAGOGIEK’
1
,GERT BIESTA OVER DE DRIE TAKEN VAN ONDERWIJS
1) Kwalificatie: inhoud van onderwijs aanleren
kennis en vaardigheden
2) Socialisatie: inleiden in de maatschappij
traditie, praktijken, attitudes,
omgangsvormen, normen, overtuigingen …
3) Subjectivering: kwaliteiten van het “persoon
zijn” die we willen bevorderen kritisch denken,
connectie maken, samenleven, volwassenheid,
engagement,
ondernemingszin …
DE BALANS TUSSEN DE DRIE TAKEN VAN ONDERWIJS
- Biesta pleit ervoor deze drie elementen in
evenwicht te houden
- Vandaag lijkt de klemtoon in het publieke
discours over onderwijs vooral op kwalificatie
te liggen
- We vergeten het belang van
subjectivering/persoonsvorming: jonge mensen niet
ALLEEN LEREN ZICH AAN TE PASSEN AAN DE TOEKOMST MAAR OM ZELF DE TOEKOMST TE
MAKEN
- Hoe we het op langere termijn op een humane
manier met elkaar uithouden op een kwetsbare
planeet samenleven
WERELDGERICHT ONDERWIJS
• Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om
persoon te worden in de wereld
• De wereld opentrekken én open komen
voor de wereldJezelf
in relatie tot de
2
, wereld ontmoeten
• Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als
persoon in de wereld bent/komt
• Vb.: ondernemingszin, connectievorming,
engagement, kwetsbaarheid, diepe aandacht,
betekenisgeving,…
1. IRVIN YALOM EN DE VIER GROTE VRAGEN VAN ONS BESTAAN
DE VIER GROTE VRAGEN VAN ONS BESTAAN
1) Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we
maken en de verantwoordelijkheid die we opnemen
2) Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het
oncontroleerbare van het leven
3) Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4) Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Yalom stelt zicht de vraag: “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons
bestaan?”: de vragen waarmee iedereen geconfronteerd wordt en
worstelt in het leven
Op basis van zijn therapeutische ervaring onderscheid Yalom vier
uitdagingen/gegevenheden/bezorgdheden waarop iedere mens een
antwoord moet formuleren
Deze uitdagingen zijn volgens Yalom onderdeel van ons menszijn
(menselijke conditie)ze
gelden voor iedereen en zijn
onveranderlijk
VRIJHEID
• “De mens is gedoemd om vrij zijn” (Sartre)
• We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven
we moeten keuzes maken en zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor
onszelf
• Vraagt dat we een zeker verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld
opnemen spanning tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen
kiezen en verliezen
Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheid nemen we op?
Wat betekent het voor om echte vrij te zijn?
ANGST VOOR DE DOOD EN HET VERLIES (HET ONCONTROLEERBARE)
• We hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand
• en we hebben onszelf vaak nauwelijks in de hand…
• Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de
3
ONDERNEMEN 2025 _ JANUARI
LES 1: INLEIDING RZL
DOEL VAN HET VAK
1. Ontwikkelen van kritische geest om toekomstige uitdagingen het hoofd te kunnen
bieden
2. Economische vraagstukken ethisch leren analyseren en evalueren vanuit
systeemdenken
3. Kritische zelfverstaan aanscherpen: jezelf begrijpen als deel van en
gevormd door een systeem
4. Stimuleren van je verbeeldingsvermogen en je ondernemingszin
5. Essentiële zijnskwaliteiten cultiveren doorheen het worstelen met existentiële
vragen
TWEE LESSENREEKSEN OF THEMAREEKSEN
1. Levensbeschouwing en zingeving 2. Ethisch en kritisch denken
Uitdiepen van thema’s op snijpunt van Uitdiepen van thema’s op snijpunt van
jezelf, maatschappij s de wereld ethiek, economie en ondernemerschap
Vanuit een focus op zijnskwaliteiten Vanuit een focus op systeemdenken
De vier grote vragen van ons Systeemdenken en ethisch denken
bestaan Ongelijkheid
Overdaad en aandacht Gigantisme en innovatie
De kracht van kwetsbaarheid Platformkapitalisme, de gig economie
De burn-out maatschappij en AI
Klimaatverandering
Geweld en verzet
Maatschappij verantwoord
ondernemen en coöperatief
ondernemen
FREIRE’S MODEL VOOR ‘KRITISCHE PEDAGOGIEK’
1
,GERT BIESTA OVER DE DRIE TAKEN VAN ONDERWIJS
1) Kwalificatie: inhoud van onderwijs aanleren
kennis en vaardigheden
2) Socialisatie: inleiden in de maatschappij
traditie, praktijken, attitudes,
omgangsvormen, normen, overtuigingen …
3) Subjectivering: kwaliteiten van het “persoon
zijn” die we willen bevorderen kritisch denken,
connectie maken, samenleven, volwassenheid,
engagement,
ondernemingszin …
DE BALANS TUSSEN DE DRIE TAKEN VAN ONDERWIJS
- Biesta pleit ervoor deze drie elementen in
evenwicht te houden
- Vandaag lijkt de klemtoon in het publieke
discours over onderwijs vooral op kwalificatie
te liggen
- We vergeten het belang van
subjectivering/persoonsvorming: jonge mensen niet
ALLEEN LEREN ZICH AAN TE PASSEN AAN DE TOEKOMST MAAR OM ZELF DE TOEKOMST TE
MAKEN
- Hoe we het op langere termijn op een humane
manier met elkaar uithouden op een kwetsbare
planeet samenleven
WERELDGERICHT ONDERWIJS
• Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om
persoon te worden in de wereld
• De wereld opentrekken én open komen
voor de wereldJezelf
in relatie tot de
2
, wereld ontmoeten
• Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als
persoon in de wereld bent/komt
• Vb.: ondernemingszin, connectievorming,
engagement, kwetsbaarheid, diepe aandacht,
betekenisgeving,…
1. IRVIN YALOM EN DE VIER GROTE VRAGEN VAN ONS BESTAAN
DE VIER GROTE VRAGEN VAN ONS BESTAAN
1) Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we
maken en de verantwoordelijkheid die we opnemen
2) Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het
oncontroleerbare van het leven
3) Isolatie en connectie: hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4) Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Yalom stelt zicht de vraag: “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons
bestaan?”: de vragen waarmee iedereen geconfronteerd wordt en
worstelt in het leven
Op basis van zijn therapeutische ervaring onderscheid Yalom vier
uitdagingen/gegevenheden/bezorgdheden waarop iedere mens een
antwoord moet formuleren
Deze uitdagingen zijn volgens Yalom onderdeel van ons menszijn
(menselijke conditie)ze
gelden voor iedereen en zijn
onveranderlijk
VRIJHEID
• “De mens is gedoemd om vrij zijn” (Sartre)
• We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven
we moeten keuzes maken en zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor
onszelf
• Vraagt dat we een zeker verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld
opnemen spanning tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen
kiezen en verliezen
Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheid nemen we op?
Wat betekent het voor om echte vrij te zijn?
ANGST VOOR DE DOOD EN HET VERLIES (HET ONCONTROLEERBARE)
• We hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand
• en we hebben onszelf vaak nauwelijks in de hand…
• Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de
3
