SAMENVATTING RECHT: INLEIDING TOT
HET RECHT
Inhoud
DEEL 1: Inleiding tot het recht: algemene inleiding...............................................................................................3
1. Verantwoording L............................................................................................................................................ 3
2. Het begrip recht L........................................................................................................................................... 4
2.1 Algemeen !!! K........................................................................................................................................... 4
2.2 Een geheel van algemeen geldende normatieve regels............................................................................4
2.2.1 Verbods-, gebods-, toelatings- en organieke regels.............................................................................4
2.2.2 Aanvullend of dwingend recht............................................................................................................. 4
2.2.3 Algemene of individuele normen......................................................................................................... 4
2.3 Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen..............................................................4
2.4 Afdwingbare normen................................................................................................................................. 5
2.5 Normen die de ordening van het maatschappelijke leven beogen.............................................................5
SAMENHANG HOOFDSTUK 1............................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Inleiding tot het recht: Indelingen van het recht...............................................................................5
1. Algemeen L..................................................................................................................................................... 5
2. Privaatrecht - Publiekrecht.............................................................................................................................. 5
2.1 Het publiekrecht L...................................................................................................................................... 6
2.2 Het privaatrecht L...................................................................................................................................... 6
2.3 Enkele 'gemengde takken' L...................................................................................................................... 6
3. Supranationaal recht versus nationaal recht................................................................................................... 7
4. Objectief recht versus subjectief recht............................................................................................................ 8
4.1 Publieke subjectieve rechten..................................................................................................................... 8
4.2 Burgerlijke subjectieve rechten................................................................................................................. 9
4.3 Rechtsmisbruik.......................................................................................................................................... 9
5. Materieel versus formeel recht....................................................................................................................... 9
6. Gevallen.......................................................................................................................................................... 9
Conclusie............................................................................................................................................................ 9
SAMENHANG HOOFDSTUK 2............................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 3: Inleiding tot het recht: Bronnen van het recht K.............................................................................10
1. Inleiding........................................................................................................................................................ 10
2. Wetgeving sensu lato (materiële wet).......................................................................................................... 10
2.1 Onderscheid tussen formele en materiële wet......................................................................................... 11
2.2 Internationale verdragen en secundair internationaal recht....................................................................11
2.3 De Grondwet (Gw.).................................................................................................................................. 13
2.4 Over wet (in strikte zin)........................................................................................................................... 13
1
, 2.4.1 Standaard wetgevingsprocedure.................................................................................................... 13
2.4.1.1 Het wetgevend initiatief.............................................................................................................. 13
2.4.1.2 De rol van Kamer en Senaat........................................................................................................ 14
2.4.1.3 De parlementaire commissies..................................................................................................... 14
2.4.1.4 De plenaire vergadering.............................................................................................................. 14
2.4.1.5 Bekrachtiging, afkondiging en bekendmaking.............................................................................14
2.4.2 Andere technieken............................................................................................................................. 14
2.5 Decreten en ordonnanties....................................................................................................................... 14
2.6 Koninklijke besluiten................................................................................................................................ 14
2.7 Ministeriële besluiten............................................................................................................................... 14
2.8 Besluit van een deelregering................................................................................................................... 14
2.9 Provinciaal en gemeentelijk reglement.................................................................................................... 14
3. BRONNEN VAN HET RECHT EU................................................................................................................... 15
3. Rechtspraak.................................................................................................................................................. 15
4. De rechtsleer................................................................................................................................................ 16
5. De gewoonte................................................................................................................................................. 16
6. Algemene rechtsbeginselen.......................................................................................................................... 16
7. Gevallen........................................................................................................................................................ 16
Conclusie.......................................................................................................................................................... 17
SAMENHANG HOOFDSTUK 3............................................................................................................................. 17
Hoofdstuk 4: Inleiding tot het recht: Structuren en instellingen K........................................................................17
1. Algemene beginselen.................................................................................................................................... 17
1.1 Parlementaire democratie....................................................................................................................... 18
1.2 Scheiding van machten............................................................................................................................ 18
1.3 Rechtsstaat.............................................................................................................................................. 18
1.4 Erfelijke constitutionele monarchie.......................................................................................................... 18
1.5 Federale staat.......................................................................................................................................... 19
2. Federale politieke instellingen...................................................................................................................... 19
2.1 Het parlement = natie............................................................................................................................. 19
2.1.1 Samenstelling....................................................................................................................................... 19
2.1.2 Bevoegdheden...................................................................................................................................... 19
2.2 De regering (federale)............................................................................................................................. 20
2.2.1 De Koning.......................................................................................................................................... 20
2.2.1.1 De koninklijke functie.................................................................................................................. 20
2.2.1.2 Bevoegdheden van de Koning..................................................................................................... 20
2.2.2 Samenstelling van de regering.......................................................................................................... 20
2.2.3 Bevoegdheden................................................................................................................................... 21
3. Regionale politieke instellingen.................................................................................................................... 21
3.1 De gemeenschappen............................................................................................................................... 21
3.1.1 Structuren.......................................................................................................................................... 21
3.1.2 Bevoegdheden................................................................................................................................... 21
2
, 3.2 De gewesten............................................................................................................................................ 21
3.2.1 Structuren.......................................................................................................................................... 22
3.2.2 Bevoegdheden................................................................................................................................ 22
SAMENHANG HOOFDSTUK 4............................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 5: Inleiding tot het recht: rechtshandhaving K....................................................................................23
1. Inleiding........................................................................................................................................................ 23
2. Privaatrechtelijk procesrecht........................................................................................................................ 23
2.1 Procedure in eerste aanleg...................................................................................................................... 23
2.1.1 De rechtsingang op tegenspraak....................................................................................................... 24
2.1.2 De inleidende zitting.......................................................................................................................... 24
2.1.3 Conclusies.......................................................................................................................................... 24
2.1.4 Instaatstelling.................................................................................................................................... 24
2.1.5 Terechtzitting.................................................................................................................................... 24
2.1.6 Oordeel.............................................................................................................................................. 24
2.2 Rechtsmiddelen....................................................................................................................................... 24
2.2.1 Begrip en kenmerken........................................................................................................................ 24
2.2.2 Verzet................................................................................................................................................ 25
2.2.3 Hoger beroep..................................................................................................................................... 25
2.2.4 Cassatie............................................................................................................................................. 25
3 Gewone gerechtelijke instellingen: rechtbanken en hoven............................................................................25
3.2 Organisatie van de rechtbanken over het Belgisch grondgebied.............................................................25
3.2.1 Vredegerecht..................................................................................................................................... 25
3.2.2 Politierechtbank................................................................................................................................. 26
3.2.3 Rechtbank van eerste aanleg (= correctionele rechtbank)................................................................26
3.2.4 Ondernemingsrechtbank................................................................................................................... 26
3.2.5 Arbeidsrechtbank............................................................................................................................... 26
3.2.6 Arrondissementsrechtbank................................................................................................................ 27
3.2.7 Hof van beroep.................................................................................................................................. 27
3.2.8 Arbeidshof......................................................................................................................................... 27
3.2.9 Hof van Assisen................................................................................................................................. 27
3.2.10 Hof van Cassatie.............................................................................................................................. 27
4 Bijzondere instellingen: Raad van State - Grondwettelijk Hof........................................................................27
4.1 Grondwettelijk Hof................................................................................................................................... 27
4.2 Raad van State........................................................................................................................................ 28
Indeling van misdrijven.................................................................................................................................. 28
SAMENHANG HOOFDSTUK 5............................................................................................................................. 28
Extra info ik denk niet nodig............................................................................................................................. 29
DEEL 2: Algemeen verbintenisrecht..................................................................................................................... 31
DEEL 1: INLEIDING TOT HET RECHT: ALGEMENE INLEIDING
1. VERANTWOORDING L
3
, Recht speelt een fundamentele rol in de samenleving. Iedereen krijgt ermee te maken, zowel in het dagelijkse
leven als in professionele situaties. Het recht biedt een kader voor maatschappelijke orde en rechtvaardigheid.
2. HET BEGRIP RECHT L
2.1 ALGEMEEN !!! K
!!! Wat is het recht? !!!
• Het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen
Verbodsbepalingen – gebodsbepalingen – normen die toelating bevatten –
organieke regels
Dwingend recht (louter en absoluut)– aanvullend recht
Algemene normen – individuele normen
• Deze gedragsregels en normen hebben tot doel het maatschappelijk leven te ordenen
• De regels worden opgelegd door de overheid
• De regels zijn afdwingbaar
2.2 EEN GEHEEL VAN ALGEMEEN GELDENDE NORMATIEVE REGELS
Normatieve regel? Een normatieve regel schrijft voor hoe mensen zich moeten gedragen, met rechten en
plichten, zoals "Je mag niet stelen."
Verbods, gebods, toelatings en organieke regels
Aanvullend of dwingend recht
Algemene of individuele vormen
2.2.1 VERBODS-, GEBODS-, TOELATINGS- EN ORGANIEKE REGELS
Verbodsregels: Verbieden bepaald gedrag (bv. diefstal, moord).
Gebodsregels: Leggen verplichtingen op (bv. belasting betalen, verkeersregels naleven).
Toelatingsregels: Geven rechten en vrijheden (bv. vrijheid van meningsuiting, eigendomsrecht).
Organieke regels: Bepalen de structuur en werking van instellingen (bv. Bevoegdheden en
samenstellingen van rechtbanken).
-> verschil gebods en verbods: Gebodsregels schrijven voor wat je moet doen (positieve verplichting),
zoals het dragen van een autogordel. Verbodsregels leggen op wat je niet mag doen (negatieve
verplichting), zoals het verbod op door rood licht rijden.
2.2.2 AANVULLEND OF DWINGEND RECHT
Dwingend recht: Regels waarvan niet afgeweken mag worden, zelfs niet door contract (bv.
consumentenbescherming).
Aanvullend recht: Regels die alleen gelden als partijen niets anders zijn overeengekomen (bv.
bepalingen in het verbintenissenrecht). Vb: Een duidelijk voorbeeld van aanvullend recht is het
huwelijksvermogensrecht. Als echtgenoten geen huwelijkscontract opstellen, geldt automatisch het
wettelijke stelsel van gemeenschap van goederen. Dit recht vult aan waar partijen zelf geen afspraken
hebben gemaakt.
2.2.3 ALGEMENE OF INDIVIDUELE NORMEN
Algemene normen: Gelden voor iedereen (bv. strafrechtelijke bepalingen).
Individuele normen: Specifiek voor bepaalde personen of situaties (bv. vonnissen, vergunningen).
2.3 DOOR DE STAAT OPGELEGDE OF ONTVANGEN EN BEKRACHTIGDE NORMEN
Rechtsnormen kunnen afkomstig zijn van nationale en internationale instellingen en moeten door de overheid
erkend en gehandhaafd worden.
4
HET RECHT
Inhoud
DEEL 1: Inleiding tot het recht: algemene inleiding...............................................................................................3
1. Verantwoording L............................................................................................................................................ 3
2. Het begrip recht L........................................................................................................................................... 4
2.1 Algemeen !!! K........................................................................................................................................... 4
2.2 Een geheel van algemeen geldende normatieve regels............................................................................4
2.2.1 Verbods-, gebods-, toelatings- en organieke regels.............................................................................4
2.2.2 Aanvullend of dwingend recht............................................................................................................. 4
2.2.3 Algemene of individuele normen......................................................................................................... 4
2.3 Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen..............................................................4
2.4 Afdwingbare normen................................................................................................................................. 5
2.5 Normen die de ordening van het maatschappelijke leven beogen.............................................................5
SAMENHANG HOOFDSTUK 1............................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2: Inleiding tot het recht: Indelingen van het recht...............................................................................5
1. Algemeen L..................................................................................................................................................... 5
2. Privaatrecht - Publiekrecht.............................................................................................................................. 5
2.1 Het publiekrecht L...................................................................................................................................... 6
2.2 Het privaatrecht L...................................................................................................................................... 6
2.3 Enkele 'gemengde takken' L...................................................................................................................... 6
3. Supranationaal recht versus nationaal recht................................................................................................... 7
4. Objectief recht versus subjectief recht............................................................................................................ 8
4.1 Publieke subjectieve rechten..................................................................................................................... 8
4.2 Burgerlijke subjectieve rechten................................................................................................................. 9
4.3 Rechtsmisbruik.......................................................................................................................................... 9
5. Materieel versus formeel recht....................................................................................................................... 9
6. Gevallen.......................................................................................................................................................... 9
Conclusie............................................................................................................................................................ 9
SAMENHANG HOOFDSTUK 2............................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 3: Inleiding tot het recht: Bronnen van het recht K.............................................................................10
1. Inleiding........................................................................................................................................................ 10
2. Wetgeving sensu lato (materiële wet).......................................................................................................... 10
2.1 Onderscheid tussen formele en materiële wet......................................................................................... 11
2.2 Internationale verdragen en secundair internationaal recht....................................................................11
2.3 De Grondwet (Gw.).................................................................................................................................. 13
2.4 Over wet (in strikte zin)........................................................................................................................... 13
1
, 2.4.1 Standaard wetgevingsprocedure.................................................................................................... 13
2.4.1.1 Het wetgevend initiatief.............................................................................................................. 13
2.4.1.2 De rol van Kamer en Senaat........................................................................................................ 14
2.4.1.3 De parlementaire commissies..................................................................................................... 14
2.4.1.4 De plenaire vergadering.............................................................................................................. 14
2.4.1.5 Bekrachtiging, afkondiging en bekendmaking.............................................................................14
2.4.2 Andere technieken............................................................................................................................. 14
2.5 Decreten en ordonnanties....................................................................................................................... 14
2.6 Koninklijke besluiten................................................................................................................................ 14
2.7 Ministeriële besluiten............................................................................................................................... 14
2.8 Besluit van een deelregering................................................................................................................... 14
2.9 Provinciaal en gemeentelijk reglement.................................................................................................... 14
3. BRONNEN VAN HET RECHT EU................................................................................................................... 15
3. Rechtspraak.................................................................................................................................................. 15
4. De rechtsleer................................................................................................................................................ 16
5. De gewoonte................................................................................................................................................. 16
6. Algemene rechtsbeginselen.......................................................................................................................... 16
7. Gevallen........................................................................................................................................................ 16
Conclusie.......................................................................................................................................................... 17
SAMENHANG HOOFDSTUK 3............................................................................................................................. 17
Hoofdstuk 4: Inleiding tot het recht: Structuren en instellingen K........................................................................17
1. Algemene beginselen.................................................................................................................................... 17
1.1 Parlementaire democratie....................................................................................................................... 18
1.2 Scheiding van machten............................................................................................................................ 18
1.3 Rechtsstaat.............................................................................................................................................. 18
1.4 Erfelijke constitutionele monarchie.......................................................................................................... 18
1.5 Federale staat.......................................................................................................................................... 19
2. Federale politieke instellingen...................................................................................................................... 19
2.1 Het parlement = natie............................................................................................................................. 19
2.1.1 Samenstelling....................................................................................................................................... 19
2.1.2 Bevoegdheden...................................................................................................................................... 19
2.2 De regering (federale)............................................................................................................................. 20
2.2.1 De Koning.......................................................................................................................................... 20
2.2.1.1 De koninklijke functie.................................................................................................................. 20
2.2.1.2 Bevoegdheden van de Koning..................................................................................................... 20
2.2.2 Samenstelling van de regering.......................................................................................................... 20
2.2.3 Bevoegdheden................................................................................................................................... 21
3. Regionale politieke instellingen.................................................................................................................... 21
3.1 De gemeenschappen............................................................................................................................... 21
3.1.1 Structuren.......................................................................................................................................... 21
3.1.2 Bevoegdheden................................................................................................................................... 21
2
, 3.2 De gewesten............................................................................................................................................ 21
3.2.1 Structuren.......................................................................................................................................... 22
3.2.2 Bevoegdheden................................................................................................................................ 22
SAMENHANG HOOFDSTUK 4............................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 5: Inleiding tot het recht: rechtshandhaving K....................................................................................23
1. Inleiding........................................................................................................................................................ 23
2. Privaatrechtelijk procesrecht........................................................................................................................ 23
2.1 Procedure in eerste aanleg...................................................................................................................... 23
2.1.1 De rechtsingang op tegenspraak....................................................................................................... 24
2.1.2 De inleidende zitting.......................................................................................................................... 24
2.1.3 Conclusies.......................................................................................................................................... 24
2.1.4 Instaatstelling.................................................................................................................................... 24
2.1.5 Terechtzitting.................................................................................................................................... 24
2.1.6 Oordeel.............................................................................................................................................. 24
2.2 Rechtsmiddelen....................................................................................................................................... 24
2.2.1 Begrip en kenmerken........................................................................................................................ 24
2.2.2 Verzet................................................................................................................................................ 25
2.2.3 Hoger beroep..................................................................................................................................... 25
2.2.4 Cassatie............................................................................................................................................. 25
3 Gewone gerechtelijke instellingen: rechtbanken en hoven............................................................................25
3.2 Organisatie van de rechtbanken over het Belgisch grondgebied.............................................................25
3.2.1 Vredegerecht..................................................................................................................................... 25
3.2.2 Politierechtbank................................................................................................................................. 26
3.2.3 Rechtbank van eerste aanleg (= correctionele rechtbank)................................................................26
3.2.4 Ondernemingsrechtbank................................................................................................................... 26
3.2.5 Arbeidsrechtbank............................................................................................................................... 26
3.2.6 Arrondissementsrechtbank................................................................................................................ 27
3.2.7 Hof van beroep.................................................................................................................................. 27
3.2.8 Arbeidshof......................................................................................................................................... 27
3.2.9 Hof van Assisen................................................................................................................................. 27
3.2.10 Hof van Cassatie.............................................................................................................................. 27
4 Bijzondere instellingen: Raad van State - Grondwettelijk Hof........................................................................27
4.1 Grondwettelijk Hof................................................................................................................................... 27
4.2 Raad van State........................................................................................................................................ 28
Indeling van misdrijven.................................................................................................................................. 28
SAMENHANG HOOFDSTUK 5............................................................................................................................. 28
Extra info ik denk niet nodig............................................................................................................................. 29
DEEL 2: Algemeen verbintenisrecht..................................................................................................................... 31
DEEL 1: INLEIDING TOT HET RECHT: ALGEMENE INLEIDING
1. VERANTWOORDING L
3
, Recht speelt een fundamentele rol in de samenleving. Iedereen krijgt ermee te maken, zowel in het dagelijkse
leven als in professionele situaties. Het recht biedt een kader voor maatschappelijke orde en rechtvaardigheid.
2. HET BEGRIP RECHT L
2.1 ALGEMEEN !!! K
!!! Wat is het recht? !!!
• Het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen
Verbodsbepalingen – gebodsbepalingen – normen die toelating bevatten –
organieke regels
Dwingend recht (louter en absoluut)– aanvullend recht
Algemene normen – individuele normen
• Deze gedragsregels en normen hebben tot doel het maatschappelijk leven te ordenen
• De regels worden opgelegd door de overheid
• De regels zijn afdwingbaar
2.2 EEN GEHEEL VAN ALGEMEEN GELDENDE NORMATIEVE REGELS
Normatieve regel? Een normatieve regel schrijft voor hoe mensen zich moeten gedragen, met rechten en
plichten, zoals "Je mag niet stelen."
Verbods, gebods, toelatings en organieke regels
Aanvullend of dwingend recht
Algemene of individuele vormen
2.2.1 VERBODS-, GEBODS-, TOELATINGS- EN ORGANIEKE REGELS
Verbodsregels: Verbieden bepaald gedrag (bv. diefstal, moord).
Gebodsregels: Leggen verplichtingen op (bv. belasting betalen, verkeersregels naleven).
Toelatingsregels: Geven rechten en vrijheden (bv. vrijheid van meningsuiting, eigendomsrecht).
Organieke regels: Bepalen de structuur en werking van instellingen (bv. Bevoegdheden en
samenstellingen van rechtbanken).
-> verschil gebods en verbods: Gebodsregels schrijven voor wat je moet doen (positieve verplichting),
zoals het dragen van een autogordel. Verbodsregels leggen op wat je niet mag doen (negatieve
verplichting), zoals het verbod op door rood licht rijden.
2.2.2 AANVULLEND OF DWINGEND RECHT
Dwingend recht: Regels waarvan niet afgeweken mag worden, zelfs niet door contract (bv.
consumentenbescherming).
Aanvullend recht: Regels die alleen gelden als partijen niets anders zijn overeengekomen (bv.
bepalingen in het verbintenissenrecht). Vb: Een duidelijk voorbeeld van aanvullend recht is het
huwelijksvermogensrecht. Als echtgenoten geen huwelijkscontract opstellen, geldt automatisch het
wettelijke stelsel van gemeenschap van goederen. Dit recht vult aan waar partijen zelf geen afspraken
hebben gemaakt.
2.2.3 ALGEMENE OF INDIVIDUELE NORMEN
Algemene normen: Gelden voor iedereen (bv. strafrechtelijke bepalingen).
Individuele normen: Specifiek voor bepaalde personen of situaties (bv. vonnissen, vergunningen).
2.3 DOOR DE STAAT OPGELEGDE OF ONTVANGEN EN BEKRACHTIGDE NORMEN
Rechtsnormen kunnen afkomstig zijn van nationale en internationale instellingen en moeten door de overheid
erkend en gehandhaafd worden.
4
