Module 5: deontologie (overloop van
beroepscode)
1. Wat is deontologie
Ethiek als onderdeel van de filosofie (filosofie die nadenkt over de praktijk van
samenleven)
-> de morele ervaring: we ervaren bepaalde situaties als goed/fout (buikgevoel, intuïtie)
-> ethiek als op systematische wijze omgaan met de morele ervaring, voorbij cultuur en
religie
-> ethiek is voor iedereen anders en gaat daarom voorbij aan cultuur en religie
-> normen (concrete, duidelijke begrippen) ≠ waarden (abstracte begrippen) maar
vullen elkaar wel aan
Waarden Normen
Absoluut en tijdloos Afgeleid uit waarden
Meestal positief geformuleerd Kan positief en negatief geformuleerd zijn
Niet concreet haalbaar, het is idealistisch Regels/afspraken
2 functies:
- motiveren onze keuzes
- verantwoorden onze keuzes
=> de wet als tijdelijke en cultuurgebonden praktische invulling van een ethisch systeem
(afgedwongen norm). In de wet staan normen omschreven en die kunnen bestraft
worden (afgedwongen)
-> vaak wel raaklijn ethiek-recht:
- waar mensen samenleven moeten lijnen getrokken worden om conflict te
vermijden
- ethische discussie blijft voortgaan en kan wet ter discussie stellen
- recht is afdwingbaar, dit geldt minder voor ethische principes
-> ethiek: Ethiek is de filosofische studie van correct handelen in de samenleving,
waarbij criteria worden vastgesteld om handelingen te beoordelen als goed of fout, en
de motieven en consequenties ervan te evalueren. Binnen specifieke beroepen wordt
dit kader aangeduid als "beroepsethiek" of "deontologie." Ethiek richt zich op de vraag
naar het goede en is gebaseerd op het stellen van vragen en reflectie op de
antwoorden. Het begint niet met handelen, maar met nadenken over ons handelen, met
, aandacht voor waarden en relaties, en erkent dat waarden en normen soms met elkaar
kunnen conflicteren
-> deontologie (tak van de ethiek = beroepsethiek): de plichtenleer voor een bepaald
beroep. Het is tweedelig:
- bepaalde fundamentele principes/regels kennen (beroepscode, normen van
beroep)
- nadenken over de eigen rol in ethische dilemma’s en hoe beslissingen te nemen in
het beroep (ethische reflectie, het kunnen toepassen van de beroepscode en andere
wetten in het eigen ethisch denken om zo tot een bepaalde werkwijze in de praktijk
te komen)
=> het biedt de gelegenheid tot discussie over fundamentele vragen die kunnen
opduiken in het beroepsleven
-> beroepscode voor psychologisch consulent: verzameling van concrete regels/normen
voor psychologisch consulenten gebaseerd op belangrijke waarden binnen het beroep
2. Waarden en normen in het beroep van de
psychologisch consulent
-> Dillema’s:
- toestand waarin tussen verschillende wegen een keuze moet gemaakt
worden (beide wegen hebben voor-en nadelen)
- botsende waarden: cultuur, religie, …
-> hoe ga je ermee om:
- deontologische code raadplegen
- reflectie (kritisch kunnen kijken naar het eigen handelen)
- supervisie (overleg met baas) en intervisie (overleg met collega’s)
- belangrijk om werkwijze te beschrijven wanneer je iets zegt over het dillema
=> vertrouwelijkheid is een van de belangrijkste waarden in het beroepskader van een
psychologisch consulent
3. Meerwaarde van de beroepscode
- biedt richting in het werkveld (duidelijkheid en houvast voor de job)
- bescherming van het beroep
4. Bespreking code
Hoofdstuk 1: algemene bepalingen
2
, Artikel 1: algemenen doelstelling van de code
= algemeen verklarend kader, niet alle uitzonderingen kunnen worden
opgenomen (ethisch denken)
-> het dient dus ter bescherming
-> discretieplicht: kun je niet strafrechtelijk voor vervolgd worden, maar je
kan wel binnen een job ontslagen worden en is dus niet hetzelfde als
beroepsgeheim (principe is hetzelfde, sanctie is verschillend)
Artikel 2: onderschrijving van de code
Vervolging van artikel 1
-> BPC (als je je aansluit aan die beroepsvereniging ga je automatisch akkoord
met de code) zij hebben extra bescherming, zowel de cliënten als de
werknemer zelf
Artikel 3: bekendmaking van de code voor zorggebruikers
Plicht om code bekend te maken aan de cliënt als je als zelfstandig
psychologisch consulent aan de slag gaat (je bent dus lid van de BPC)
Artikel 4: onverenigbaarheid van de deontologische code
2 artikels lijken niet verenigbaar te zijn in de praktijk, je erkent dat er een
tegenstrijd is (raadpleeg een ervaren vakpersoon met min 5 jaar ervaring of
raadpleeg de BPC)
Artikel 5: afwijken van de deontologische code
Voor je effectief afwijkt van de code consuleer je de BPC of een ervaren
collega die niet rechtstreeks betrokken is bij de professionele relatie (je
maakt een gemotiveerde afweging die je opneemt in het dossier van de
cliënt)
Hoofdstuk 2: begripsbepaling
Verschillende termen die vaak voorkomen in de code:
- zorggebruiker: persoon dat een professionele relatie aangaat met iemand
of dit heeft ondergaan (het zijn alle cliënten dat iemand heeft gehad)
- systeem van zorggebruikers: focus op 1 cliënt
- derden: geen opdrachtgever, maar hebben betrekking tot de zorggebruiker
(bv. familieleden, leerkrachten, …)
- gemachtigde derde: iedereen die de macht heeft op een hulpverlening te
stoppen (bv. rechters, ouders van onbekwame minderjarige, …)
3
beroepscode)
1. Wat is deontologie
Ethiek als onderdeel van de filosofie (filosofie die nadenkt over de praktijk van
samenleven)
-> de morele ervaring: we ervaren bepaalde situaties als goed/fout (buikgevoel, intuïtie)
-> ethiek als op systematische wijze omgaan met de morele ervaring, voorbij cultuur en
religie
-> ethiek is voor iedereen anders en gaat daarom voorbij aan cultuur en religie
-> normen (concrete, duidelijke begrippen) ≠ waarden (abstracte begrippen) maar
vullen elkaar wel aan
Waarden Normen
Absoluut en tijdloos Afgeleid uit waarden
Meestal positief geformuleerd Kan positief en negatief geformuleerd zijn
Niet concreet haalbaar, het is idealistisch Regels/afspraken
2 functies:
- motiveren onze keuzes
- verantwoorden onze keuzes
=> de wet als tijdelijke en cultuurgebonden praktische invulling van een ethisch systeem
(afgedwongen norm). In de wet staan normen omschreven en die kunnen bestraft
worden (afgedwongen)
-> vaak wel raaklijn ethiek-recht:
- waar mensen samenleven moeten lijnen getrokken worden om conflict te
vermijden
- ethische discussie blijft voortgaan en kan wet ter discussie stellen
- recht is afdwingbaar, dit geldt minder voor ethische principes
-> ethiek: Ethiek is de filosofische studie van correct handelen in de samenleving,
waarbij criteria worden vastgesteld om handelingen te beoordelen als goed of fout, en
de motieven en consequenties ervan te evalueren. Binnen specifieke beroepen wordt
dit kader aangeduid als "beroepsethiek" of "deontologie." Ethiek richt zich op de vraag
naar het goede en is gebaseerd op het stellen van vragen en reflectie op de
antwoorden. Het begint niet met handelen, maar met nadenken over ons handelen, met
, aandacht voor waarden en relaties, en erkent dat waarden en normen soms met elkaar
kunnen conflicteren
-> deontologie (tak van de ethiek = beroepsethiek): de plichtenleer voor een bepaald
beroep. Het is tweedelig:
- bepaalde fundamentele principes/regels kennen (beroepscode, normen van
beroep)
- nadenken over de eigen rol in ethische dilemma’s en hoe beslissingen te nemen in
het beroep (ethische reflectie, het kunnen toepassen van de beroepscode en andere
wetten in het eigen ethisch denken om zo tot een bepaalde werkwijze in de praktijk
te komen)
=> het biedt de gelegenheid tot discussie over fundamentele vragen die kunnen
opduiken in het beroepsleven
-> beroepscode voor psychologisch consulent: verzameling van concrete regels/normen
voor psychologisch consulenten gebaseerd op belangrijke waarden binnen het beroep
2. Waarden en normen in het beroep van de
psychologisch consulent
-> Dillema’s:
- toestand waarin tussen verschillende wegen een keuze moet gemaakt
worden (beide wegen hebben voor-en nadelen)
- botsende waarden: cultuur, religie, …
-> hoe ga je ermee om:
- deontologische code raadplegen
- reflectie (kritisch kunnen kijken naar het eigen handelen)
- supervisie (overleg met baas) en intervisie (overleg met collega’s)
- belangrijk om werkwijze te beschrijven wanneer je iets zegt over het dillema
=> vertrouwelijkheid is een van de belangrijkste waarden in het beroepskader van een
psychologisch consulent
3. Meerwaarde van de beroepscode
- biedt richting in het werkveld (duidelijkheid en houvast voor de job)
- bescherming van het beroep
4. Bespreking code
Hoofdstuk 1: algemene bepalingen
2
, Artikel 1: algemenen doelstelling van de code
= algemeen verklarend kader, niet alle uitzonderingen kunnen worden
opgenomen (ethisch denken)
-> het dient dus ter bescherming
-> discretieplicht: kun je niet strafrechtelijk voor vervolgd worden, maar je
kan wel binnen een job ontslagen worden en is dus niet hetzelfde als
beroepsgeheim (principe is hetzelfde, sanctie is verschillend)
Artikel 2: onderschrijving van de code
Vervolging van artikel 1
-> BPC (als je je aansluit aan die beroepsvereniging ga je automatisch akkoord
met de code) zij hebben extra bescherming, zowel de cliënten als de
werknemer zelf
Artikel 3: bekendmaking van de code voor zorggebruikers
Plicht om code bekend te maken aan de cliënt als je als zelfstandig
psychologisch consulent aan de slag gaat (je bent dus lid van de BPC)
Artikel 4: onverenigbaarheid van de deontologische code
2 artikels lijken niet verenigbaar te zijn in de praktijk, je erkent dat er een
tegenstrijd is (raadpleeg een ervaren vakpersoon met min 5 jaar ervaring of
raadpleeg de BPC)
Artikel 5: afwijken van de deontologische code
Voor je effectief afwijkt van de code consuleer je de BPC of een ervaren
collega die niet rechtstreeks betrokken is bij de professionele relatie (je
maakt een gemotiveerde afweging die je opneemt in het dossier van de
cliënt)
Hoofdstuk 2: begripsbepaling
Verschillende termen die vaak voorkomen in de code:
- zorggebruiker: persoon dat een professionele relatie aangaat met iemand
of dit heeft ondergaan (het zijn alle cliënten dat iemand heeft gehad)
- systeem van zorggebruikers: focus op 1 cliënt
- derden: geen opdrachtgever, maar hebben betrekking tot de zorggebruiker
(bv. familieleden, leerkrachten, …)
- gemachtigde derde: iedereen die de macht heeft op een hulpverlening te
stoppen (bv. rechters, ouders van onbekwame minderjarige, …)
3
