VERBINDEN MET LEERLINGEN
DEEL 1: NIEUWE AUTORITEIT
HOOFDSTUK I: TRADITIONELE VS NIEUWE AUTORITEIT
1 VERTREKPUNTEN HAIM OMER
Haim Omer (auteur) wijst op een aantal ontwikkelingen die het vertrekpunt vormen van de theorie van
de Nieuwe Autoriteit:
o Er is een trend om leraren, ouders en andere opvoeders te bekritiseren en zelfs te veroordelen.
Kritiek op opvoeders is toegenomen door sociale media en hoge verwachtingen, waardoor zij zich
beoordeeld en onzeker voelen.
o Vandaag gelden totaal andere verwachtingen van opvoeders (ouders en leraren) dan vroeger.
Opvoeders moeten zowel structuur bieden als autonomie respecteren, en zijn verantwoordelijk voor
schoolprestaties en sociale begeleiding.
o Er is een toenemende twijfel ten aanzien van elke vorm van autoriteit.
Autoriteit wordt vaker in vraag gesteld door maatschappelijke veranderingen, kritisch onderwijs en
toegang tot diverse informatiebronnen.
o Er is een toenemende eenzaamheid bij opvoeders wat zorgt voor een verlies aan autoriteit.
Opvoeders voelen zich vaak geïsoleerd en missen steun van collega’s en de omgeving.
o Er is angst voor kritiek, waardoor opvoeders een defensieve houding ontwikkelen. Ouders en
leraren zien elkaar als tegenstanders.
Kritiek leidt tot defensief gedrag en conflicten tussen opvoeders en ouders.
o Het leraarschap is een kwetsbaar beroep.
Leraren hebben een complexe, onder druk staande rol met grote verantwoordelijkheden.
o Veel tuchtmaatregelen zijn afgeschaft en hebben hun legitimiteit verloren.
Traditionele disciplinaire middelen zijn beperkt, waardoor opvoeders minder gezag ervaren.
2 MACHT VS AUTORITEIT
Macht ontstaat in een duale relatie, waarbij twee instanties (leraar en leerling) tegenover elkaar staan en
het draait om wie het sterkste is. Dit lokt vaak confrontatie uit.
Autoriteit daarentegen is drieledig: er is de leraar, de leerling én een gedeelde externe grond die bestaat
uit gemeenschappelijke normen en waarden. Het is relationeel en kan enkel bestaan wanneer ze door
anderen wordt erkent.
2.1 TRADITIONELE PATRIARCHALE AUTORITEIT
Vroeger was autoriteit sterk verbonden met religie, filosofie en politiek. Mensen gehoorzaamden omdat
het vanzelfsprekend was, vanuit de zekerheid van die gedeelde grond. In de huidige samenleving werken
deze vanzelfsprekendheden niet meer: die grond is grotendeels verdwenen. Vooral het wegvallen van
religie heeft ertoe geleid dat de vanzelfsprekende basis waarop autoriteit vroeger rustte, ontbreekt.
2.2 NIEUWE AUTORITEIT
Volgens Paul Verhaeghe ligt de weg vooruit in het ontwikkelen van een nieuwe, horizontale vorm van
gedeelde grond: Deze grond wordt niet opgelegd van bovenaf, maar samen met leerlingen
opgebouwd. Ze bestaat uit gedeelde normen en waarden, vertrouwen en vormen ongeschreven regels.
Autoriteit ontstaat zo niet uit dwang of vanzelfsprekendheid, maar uit wederzijdse erkenning en een
gedeeld draagvlak.
1
,HOOFDSTUK II: BASISELEMENTEN VOOR NIEUWE AUTORITEIT
1 WAAIER WAAKZAME ZORG
Onderstaande waaier vat de essentie van het gedachtegoed samen op een overzichtelijke manier. Ze
onderscheiden 6 pijlers en 3 niveaus van waakzame zorg.
• De 6 pijlers zijn bronnen van invloed, bronnen van kracht en concrete manieren waarop je
gezagspositie vorm kan geven vanuit Nieuwe Autoriteit.
• De drie niveaus van waakzame zorg beschrijven de intensiteit waarmee deze pijlers worden
ingezet. Hoe groter de ongerustheid, hoe krachtiger de inzet van de pijlers.
2 PIJLERS VOOR NIEUWE AUTORITEIT
De Nieuwe Autoriteit steunt op zes pijlers die richting geven aan houding en handelen. De 6 pijlers zijn:
1. Aanwezigheid
2. Zelfcontrole
3. Steunnnetwerk
4. Transparantie
5. Relatie
6. Verzet
2.1 AANWEZIGHEID
Als een leraar aanwezig is, ervaart de leerling hem als dichtbij en geïnteresseerd, maar ook als
toezichthoudende en vastberaden figuur in het licht van problematisch gedrag. Aanwezigheid uit zich op
3 manieren:
• Aanwezigheid zowel op fysiek als mentaal vlak
De leerkracht moet niet alleen fysiek aanwezig zijn in de klas, maar ook mentaal betrokken en alert voor de
behoeften van de leerlingen. Toon aan dat je er bent en luister op een empathische manier.
• Aanwezigheid creëren tegenover elke leerling
Hierbij staat individuele aandacht en erkenning centraal. Als de leerlingen het gevoel hebben dat je hen
persoonlijk kent en erkent, biedt het een mooie basis voor een goede leerkracht-leerling relatie.
• Aanwezigheid van leraren in de hele school
De aanwezigheid van leraren moet merkbaar zijn in de hele school, zodat er een ondersteunende en
samenhangende leeromgeving gecreëerd wordt waarin zowel leerlingen als collega’s zich gesteund voelen.
2.2 ZELFCONTROLE
Nieuwe Autoriteit is gebaseerd op zelfbeheersing en verantwoordelijkheid van de opvoeder. Als de
opvoeder blijk geeft van zelfbeheersing en professionele verantwoordelijkheid, dan wordt die sneller
gewaardeerd en gerespecteerd.
2
, 3 sleutelzinnen van Haim Omer die gericht zijn op het vergroten van zelfbeheersing:
• Smeed het ijzer als het koud is.
• Je hoeft niet te winnen, alleen maar vol te houden.
• Fouten zijn niet te vermijden, maar je kunt ze wel herstellen.
2.2.1 Window of tolerance
Het is belangrijk om te weten van jezelf wat jouw ‘window of tolerance’ is.
Iedereen ervaart gedurende de dag een bepaald niveau van spanning of stress, wat normaal en nodig is
om alert en taakgericht te blijven. Er is echter een bovengrens en ondergrens van stress waarin we
optimaal functioneren — dit noemen we de window of tolerance.
Zolang we binnen deze grens blijven, werken alle onderdelen van ons brein goed samen: we kunnen
nadenken, overleggen, creatief zijn en aandacht bij taken houden. Zodra de stress de bovengrens
overschrijdt, neemt het zoogdieren- of limbisch brein het over, waardoor reflexmatige reacties zoals
vechten, vluchten of bevriezen optreden. Het rationele denken en overzicht verdwijnen, nuances
vervagen en de focus ligt volledig op het (dreigende) gevaar.
Deze overlevingsreacties zijn nuttig in echte gevaarlijke situaties, maar kunnen ook optreden bij situaties
zonder echt gevaar, waardoor we tijdelijk minder goed kunnen nadenken of handelen.
2.3 STEUNNETWERK
Binnen Nieuwe Autoriteit steunt gezag niet op hiërarchie, maar op samenwerking en wederzijdse steun.
Leraren handelen niet alleen, maar als deel van een groter “wij” — samen met collega’s, ouders en
leerlingen. Door deze gezamenlijke aanpak krijgt de leraar bredere schouders: hij kan meer dragen en
meer invloed uitoefenen dan wanneer hij er alleen voor zou staan.
Als een leerkracht problemen heeft met een leerling, is het de verantwoordelijkheid van het hele
schoolteam, van de hele opvoedgemeenschap, om naar een oplossing te zoeken.
2.4 TRANSPARANTIE
Transparantie betekent open en eerlijk communiceren over wat er gebeurt binnen de school. Door
incidenten en acties te delen met collega’s, ouders en leerlingen, creëren we openheid die helpt om
problemen te voorkomen en op te lossen.
Veiligheid gaat hierbij boven privacy: het is belangrijker om een veilige omgeving te garanderen dan om
problemen stil te houden.
3
, 2.5 RELATIE
Een sterke relatie tussen leraar en leerling vormt de basis voor effectief lesgeven en een positieve
ontwikkeling. Wanneer leerlingen zich begrepen, gewaardeerd en gerespecteerd voelen, groeit hun
vertrouwen, motivatie en leerbereidheid. Een hechte band zorgt voor een veilige leeromgeving waarin
leerlingen durven communiceren, fouten maken en zich verder ontplooien. Door bewust te investeren in
deze verbinding, bevordert de leraar zowel het emotionele welzijn als het leerproces van zijn leerlingen.
2.6 VERZET
Voor leerkrachten is het van groot belang om volhardend te blijven. Als leraar toon je consequent en
vastberaden dat ongewenst gedrag niet wordt getolereerd. Dit vraagt standvastigheid en
doorzettingsvermogen, wat resulteert in een leeromgeving met duidelijke regels en grenzen. Zo weten
leerlingen waar ze aan toe zijn en voelen ze zich veilig binnen een gestructureerde omgeving.
3 GEWELDLOOS VERZET
Wanneer de leerkracht alarm slaat (na verhoogd opmerkzaam te zijn geweest!), dan kunnen eenzijdige
acties van Geweldloos Vezet ingezet worden.
Enkele voorbeelden:
• De bookmark (uitgestelde reactie)
Wanneer een leerling onacceptabel gedrag vertoont, stellen we bewust de reactie uit tot een later tijdstip: het
ijzer is namelijk te heet op het moment. Door ui te stellen voorkomen we dat we direct gaan reageren vanuit een
bepaalde emotie. Het is geen dreigement, maar een hulpmiddel om de regie te blijven houden.
• De aankondiging
Hierbij wordt de overgang naar het derde niveau van waakzame zorg aangekondigd. Dit kan bijvoorbeeld door
een brief op te stellen naar de leerling of leerlingengroep. Het doel is om bewustzijn te creëren over een bepaald
probleem. Let op, deze actie moet gedragen worden door de volledige school.
• Het oplossingsverzoek
Je nodigt de leerling of leerlingen uit om samen naar een oplossing voor een probleem te zoeken. Hierbij laat je
hen zelf nadenken en voorstellen doen, zonder direct zelf in te grijpen (kracht van stilte).
4
DEEL 1: NIEUWE AUTORITEIT
HOOFDSTUK I: TRADITIONELE VS NIEUWE AUTORITEIT
1 VERTREKPUNTEN HAIM OMER
Haim Omer (auteur) wijst op een aantal ontwikkelingen die het vertrekpunt vormen van de theorie van
de Nieuwe Autoriteit:
o Er is een trend om leraren, ouders en andere opvoeders te bekritiseren en zelfs te veroordelen.
Kritiek op opvoeders is toegenomen door sociale media en hoge verwachtingen, waardoor zij zich
beoordeeld en onzeker voelen.
o Vandaag gelden totaal andere verwachtingen van opvoeders (ouders en leraren) dan vroeger.
Opvoeders moeten zowel structuur bieden als autonomie respecteren, en zijn verantwoordelijk voor
schoolprestaties en sociale begeleiding.
o Er is een toenemende twijfel ten aanzien van elke vorm van autoriteit.
Autoriteit wordt vaker in vraag gesteld door maatschappelijke veranderingen, kritisch onderwijs en
toegang tot diverse informatiebronnen.
o Er is een toenemende eenzaamheid bij opvoeders wat zorgt voor een verlies aan autoriteit.
Opvoeders voelen zich vaak geïsoleerd en missen steun van collega’s en de omgeving.
o Er is angst voor kritiek, waardoor opvoeders een defensieve houding ontwikkelen. Ouders en
leraren zien elkaar als tegenstanders.
Kritiek leidt tot defensief gedrag en conflicten tussen opvoeders en ouders.
o Het leraarschap is een kwetsbaar beroep.
Leraren hebben een complexe, onder druk staande rol met grote verantwoordelijkheden.
o Veel tuchtmaatregelen zijn afgeschaft en hebben hun legitimiteit verloren.
Traditionele disciplinaire middelen zijn beperkt, waardoor opvoeders minder gezag ervaren.
2 MACHT VS AUTORITEIT
Macht ontstaat in een duale relatie, waarbij twee instanties (leraar en leerling) tegenover elkaar staan en
het draait om wie het sterkste is. Dit lokt vaak confrontatie uit.
Autoriteit daarentegen is drieledig: er is de leraar, de leerling én een gedeelde externe grond die bestaat
uit gemeenschappelijke normen en waarden. Het is relationeel en kan enkel bestaan wanneer ze door
anderen wordt erkent.
2.1 TRADITIONELE PATRIARCHALE AUTORITEIT
Vroeger was autoriteit sterk verbonden met religie, filosofie en politiek. Mensen gehoorzaamden omdat
het vanzelfsprekend was, vanuit de zekerheid van die gedeelde grond. In de huidige samenleving werken
deze vanzelfsprekendheden niet meer: die grond is grotendeels verdwenen. Vooral het wegvallen van
religie heeft ertoe geleid dat de vanzelfsprekende basis waarop autoriteit vroeger rustte, ontbreekt.
2.2 NIEUWE AUTORITEIT
Volgens Paul Verhaeghe ligt de weg vooruit in het ontwikkelen van een nieuwe, horizontale vorm van
gedeelde grond: Deze grond wordt niet opgelegd van bovenaf, maar samen met leerlingen
opgebouwd. Ze bestaat uit gedeelde normen en waarden, vertrouwen en vormen ongeschreven regels.
Autoriteit ontstaat zo niet uit dwang of vanzelfsprekendheid, maar uit wederzijdse erkenning en een
gedeeld draagvlak.
1
,HOOFDSTUK II: BASISELEMENTEN VOOR NIEUWE AUTORITEIT
1 WAAIER WAAKZAME ZORG
Onderstaande waaier vat de essentie van het gedachtegoed samen op een overzichtelijke manier. Ze
onderscheiden 6 pijlers en 3 niveaus van waakzame zorg.
• De 6 pijlers zijn bronnen van invloed, bronnen van kracht en concrete manieren waarop je
gezagspositie vorm kan geven vanuit Nieuwe Autoriteit.
• De drie niveaus van waakzame zorg beschrijven de intensiteit waarmee deze pijlers worden
ingezet. Hoe groter de ongerustheid, hoe krachtiger de inzet van de pijlers.
2 PIJLERS VOOR NIEUWE AUTORITEIT
De Nieuwe Autoriteit steunt op zes pijlers die richting geven aan houding en handelen. De 6 pijlers zijn:
1. Aanwezigheid
2. Zelfcontrole
3. Steunnnetwerk
4. Transparantie
5. Relatie
6. Verzet
2.1 AANWEZIGHEID
Als een leraar aanwezig is, ervaart de leerling hem als dichtbij en geïnteresseerd, maar ook als
toezichthoudende en vastberaden figuur in het licht van problematisch gedrag. Aanwezigheid uit zich op
3 manieren:
• Aanwezigheid zowel op fysiek als mentaal vlak
De leerkracht moet niet alleen fysiek aanwezig zijn in de klas, maar ook mentaal betrokken en alert voor de
behoeften van de leerlingen. Toon aan dat je er bent en luister op een empathische manier.
• Aanwezigheid creëren tegenover elke leerling
Hierbij staat individuele aandacht en erkenning centraal. Als de leerlingen het gevoel hebben dat je hen
persoonlijk kent en erkent, biedt het een mooie basis voor een goede leerkracht-leerling relatie.
• Aanwezigheid van leraren in de hele school
De aanwezigheid van leraren moet merkbaar zijn in de hele school, zodat er een ondersteunende en
samenhangende leeromgeving gecreëerd wordt waarin zowel leerlingen als collega’s zich gesteund voelen.
2.2 ZELFCONTROLE
Nieuwe Autoriteit is gebaseerd op zelfbeheersing en verantwoordelijkheid van de opvoeder. Als de
opvoeder blijk geeft van zelfbeheersing en professionele verantwoordelijkheid, dan wordt die sneller
gewaardeerd en gerespecteerd.
2
, 3 sleutelzinnen van Haim Omer die gericht zijn op het vergroten van zelfbeheersing:
• Smeed het ijzer als het koud is.
• Je hoeft niet te winnen, alleen maar vol te houden.
• Fouten zijn niet te vermijden, maar je kunt ze wel herstellen.
2.2.1 Window of tolerance
Het is belangrijk om te weten van jezelf wat jouw ‘window of tolerance’ is.
Iedereen ervaart gedurende de dag een bepaald niveau van spanning of stress, wat normaal en nodig is
om alert en taakgericht te blijven. Er is echter een bovengrens en ondergrens van stress waarin we
optimaal functioneren — dit noemen we de window of tolerance.
Zolang we binnen deze grens blijven, werken alle onderdelen van ons brein goed samen: we kunnen
nadenken, overleggen, creatief zijn en aandacht bij taken houden. Zodra de stress de bovengrens
overschrijdt, neemt het zoogdieren- of limbisch brein het over, waardoor reflexmatige reacties zoals
vechten, vluchten of bevriezen optreden. Het rationele denken en overzicht verdwijnen, nuances
vervagen en de focus ligt volledig op het (dreigende) gevaar.
Deze overlevingsreacties zijn nuttig in echte gevaarlijke situaties, maar kunnen ook optreden bij situaties
zonder echt gevaar, waardoor we tijdelijk minder goed kunnen nadenken of handelen.
2.3 STEUNNETWERK
Binnen Nieuwe Autoriteit steunt gezag niet op hiërarchie, maar op samenwerking en wederzijdse steun.
Leraren handelen niet alleen, maar als deel van een groter “wij” — samen met collega’s, ouders en
leerlingen. Door deze gezamenlijke aanpak krijgt de leraar bredere schouders: hij kan meer dragen en
meer invloed uitoefenen dan wanneer hij er alleen voor zou staan.
Als een leerkracht problemen heeft met een leerling, is het de verantwoordelijkheid van het hele
schoolteam, van de hele opvoedgemeenschap, om naar een oplossing te zoeken.
2.4 TRANSPARANTIE
Transparantie betekent open en eerlijk communiceren over wat er gebeurt binnen de school. Door
incidenten en acties te delen met collega’s, ouders en leerlingen, creëren we openheid die helpt om
problemen te voorkomen en op te lossen.
Veiligheid gaat hierbij boven privacy: het is belangrijker om een veilige omgeving te garanderen dan om
problemen stil te houden.
3
, 2.5 RELATIE
Een sterke relatie tussen leraar en leerling vormt de basis voor effectief lesgeven en een positieve
ontwikkeling. Wanneer leerlingen zich begrepen, gewaardeerd en gerespecteerd voelen, groeit hun
vertrouwen, motivatie en leerbereidheid. Een hechte band zorgt voor een veilige leeromgeving waarin
leerlingen durven communiceren, fouten maken en zich verder ontplooien. Door bewust te investeren in
deze verbinding, bevordert de leraar zowel het emotionele welzijn als het leerproces van zijn leerlingen.
2.6 VERZET
Voor leerkrachten is het van groot belang om volhardend te blijven. Als leraar toon je consequent en
vastberaden dat ongewenst gedrag niet wordt getolereerd. Dit vraagt standvastigheid en
doorzettingsvermogen, wat resulteert in een leeromgeving met duidelijke regels en grenzen. Zo weten
leerlingen waar ze aan toe zijn en voelen ze zich veilig binnen een gestructureerde omgeving.
3 GEWELDLOOS VERZET
Wanneer de leerkracht alarm slaat (na verhoogd opmerkzaam te zijn geweest!), dan kunnen eenzijdige
acties van Geweldloos Vezet ingezet worden.
Enkele voorbeelden:
• De bookmark (uitgestelde reactie)
Wanneer een leerling onacceptabel gedrag vertoont, stellen we bewust de reactie uit tot een later tijdstip: het
ijzer is namelijk te heet op het moment. Door ui te stellen voorkomen we dat we direct gaan reageren vanuit een
bepaalde emotie. Het is geen dreigement, maar een hulpmiddel om de regie te blijven houden.
• De aankondiging
Hierbij wordt de overgang naar het derde niveau van waakzame zorg aangekondigd. Dit kan bijvoorbeeld door
een brief op te stellen naar de leerling of leerlingengroep. Het doel is om bewustzijn te creëren over een bepaald
probleem. Let op, deze actie moet gedragen worden door de volledige school.
• Het oplossingsverzoek
Je nodigt de leerling of leerlingen uit om samen naar een oplossing voor een probleem te zoeken. Hierbij laat je
hen zelf nadenken en voorstellen doen, zonder direct zelf in te grijpen (kracht van stilte).
4
