3VE Geneeskunde: Oncologie
1 Epidemiologie
5-jaaroverleving = aantal % dat 5 jaar na diagnose nog leeft
Welke kanker de hoogste 5jaar overleving teelbalkanker
Zeer lage 5-jaaroverleving longvlies, Pancreaskopcarcinoom
1.1 Beïnvloedende factoren & risico bevorderende factoren
Familiaal belaste vs erfelijke kanker
- Erfelijk is een mutatie in het DNA
Beïnvloedende factoren bij ontstaan
- Ontstaansmechanisme v kanker nog steeds niet duidelijke
- Wel kennen we een aantal factoren die risico op kanker vergroten
- Ook aantal beschermende factoren
Risico bevorderende factoren
- In geïndustrialiseerde langden: roken en onevenwichtige voeding
- Leeftijd: kanker incidentie stijgt met leeftijd, type kanker verschilt ngl leeftijd
- Roken (+ passief): beschadigen v cel-DNA
- Alcohol: overdadig gebruik v ethanol (= carcinogeen)
- Voeding: opname verzadigde vetten wss verhoogde kans op borst- en darmkanker (relatie
met obesitas)
- Andere: biologische (mo) en chemische factoren, zonlicht (ABCDE = pigmentvlekken controle),
(leef)milieu, hormonen (substitutietherapie)
Biologische factoren
Biologische oorzaak Type Kanker
Parasieten Plaveiselcelcarcinoom van de blaas
Bacteriën: Maagcarcinoom, maaglymfoom
- Helicobacter pylori
Virussen: Plaveiselcelcarcinoom baarmoederhals en
- Humaanpapillomavirus nasofarynx
- Epstein-barrvirus Lymfoom (hodgkin)
- Hepatitisvirus (B,C) Carcinoom van de lever
- Humaan Herpesvirus Lymfoom, sarcoom (tumor steun- en
tussenweefsels)
ABCDE:
- Asymmetrie
1.2 Beschermende factoren
- Voeding: anti-oxidanten o Fruit: 2 tot 3
o Cellen gaan minder snel oxideren stukken per
(dus verouderen) dag
o Vit E, C, beta carotein, zink - Lichaamsbeweging
- Normale BMI
1
, 1.3 Combinaties van risicofactoren
- Interacties tss verschillende factoren
o Synergetisch (alcohol en roken) door combinatie van
verschillende risicofactoren is het totale risico hoger dan het louter
optellen van de verschillende risico’s.
o Antagonistisch
Positieve noot
- 50% vd kankers kan vermeden worden - Geen extreme blootstelling aan zonlicht
- Niet roken - Hygiënische geslachtsverkeer
- Beperkte alcoholconsumptie - Doortastende veiligheidsmaatregelen in
- Gevarieerde en matige voeding bedrijven
2 Preventie
2.1 Definitie en soorten
Deel vd gezondheidszorg dat maatregelen en acties omvat die tot doel hebben de gezondheid te
bevorderen, te beschermen en te behouden
Soorten
- Primaire preventie o Mamografie (vanaf 50 tot 69 om
o Vaccinatie de 2 jaar)
baarmoederhalskanker (HPV) o Screening darmkanker (vanaf 50
- Secundaire preventie (vroegtijdige om de 2 jaar)
opsporing) o Uitstrijkje om de 3j vanaf 25
- Tertiaire preventie
Screening
- Systemische preventie
o Als je aan bepaalde voorwaarden voldoet is alles terugbetaald krijgen
- Opportunistische screening
3 Fundamentele aspecten van kanker
3.1 Cel- en tumorbiologie
Normale cyclus
- Oude of beschadigde cellen worden vernieuwd door celdeling of mitose
- Geprogrammeerde celdood of apoptose
- Mechanisme ligt vast in DNA v elke cel (genen)
- Aanmaak v cellen is in evenwicht met celdood
Tumoren
- Balans tss celaanmaak en celverlies ontregeld er worden meer cellen aangemaakt dan er
worden afgebroken
- Tumorale cellen veel minder onderhevig aan normale groeiregulerende mechanismen
o Tiomerase zorgt voor normale celdeling
Celcyclus
- Er is een afwijking in het DNA - Van 1 mutatie krijg je geen tumor
De apoptose
- Op welke manier kan dna beschadigd raken
- Hoe reageert een cel op dna schade
Carcinogenese
2
, - Tumorcel = gemuteerde cel met aantal veranderingen in groeiregulerende genen
- Betrokkendheid genen 4 soorten genen belangrijke
o Oncogenen (zorgen voor de groei)
o Tumor suppressort genen (houden groei tumoren tegen, remmen,
soms doen die hun werk niet)
o DNA-herstelgenen
o Telomerase (zorgt voor delen, wnr dit op is kan cel niet meer delen) bij
tumorcellen blijft dit aanwezig en kan dit blijven delen
- Geiniceerde cel = is de eerste cel die een verkeerde deling is ondergaan
- TIS in sito, begin van kwaadaardige deling
- Hyperplasie = exponentiele groei
- Metastasering
o Lymofsering in de lymfebanen
o Hematogene in de bloedbaan
- Promotie tumorcel is zich aan het verdubbelen
Ongecontroleerde celdeling
- Metaplasie = slokdarmbarettesyndroom cellen die veranderen bv
slokdarmcellen worden maagcellen
Angiogenese
- Tumor geeft VEGF af (groeifactor)
- Aanmaak nieuwe bloedvaten richting tumor ontstaat
- Krijgt voedingstoffen en kan zo groeien
- Maar kan ook makkelijk verspreiden via de bloedbaan
3.2 Goedaardige/ kwaadaardige tumoren en metastasering
- Niet alle tumoren zijn kwaadaardige of maligne
- Zijn ook goedaardige of benigne tumoren deze zijn omkapseld en groeit nergens in
- Wel grote verschillen in begrenzing, groeiwijze en -snelheid
- Kwaadaardige tumoren: infiltratie en metastasering
Metastasering
- Tumorcellen laten los v primaire tumor en banen zich een weg door weefsels
en infiltreren vervolgens de bloed- of lymfevaten
Carinoma in situ = T0
- Kenmerken v kwaadaardige tumor, maar nog geen infiltrerende groei
Borderline tumor
- Weten niet goed of het goed of kwaadaardig is
Goedaardige tumor
- Groeit meestal niet snel - Meestal niet dodelijk (afhankelijk vd
- Is goed ingekaspeld vitale plaats waar tumor zich bevindt)
- Respecteert anatomische begrenzing - Er treedt zelden recidief (terugkerend)
- Bestaat uit goed gedifferentieerde cellen op
Kwaadaardige tumor
- Zowel proliferatie als de differentiatie zijn gestoord
- Stoort zich niet aan anatomische begrenzingen groeit infiltratief in weefsel en omgeving
- Polymorfe cellen - Metastasering
- Onbehandeld leiden ze steeds tot de dood
3
1 Epidemiologie
5-jaaroverleving = aantal % dat 5 jaar na diagnose nog leeft
Welke kanker de hoogste 5jaar overleving teelbalkanker
Zeer lage 5-jaaroverleving longvlies, Pancreaskopcarcinoom
1.1 Beïnvloedende factoren & risico bevorderende factoren
Familiaal belaste vs erfelijke kanker
- Erfelijk is een mutatie in het DNA
Beïnvloedende factoren bij ontstaan
- Ontstaansmechanisme v kanker nog steeds niet duidelijke
- Wel kennen we een aantal factoren die risico op kanker vergroten
- Ook aantal beschermende factoren
Risico bevorderende factoren
- In geïndustrialiseerde langden: roken en onevenwichtige voeding
- Leeftijd: kanker incidentie stijgt met leeftijd, type kanker verschilt ngl leeftijd
- Roken (+ passief): beschadigen v cel-DNA
- Alcohol: overdadig gebruik v ethanol (= carcinogeen)
- Voeding: opname verzadigde vetten wss verhoogde kans op borst- en darmkanker (relatie
met obesitas)
- Andere: biologische (mo) en chemische factoren, zonlicht (ABCDE = pigmentvlekken controle),
(leef)milieu, hormonen (substitutietherapie)
Biologische factoren
Biologische oorzaak Type Kanker
Parasieten Plaveiselcelcarcinoom van de blaas
Bacteriën: Maagcarcinoom, maaglymfoom
- Helicobacter pylori
Virussen: Plaveiselcelcarcinoom baarmoederhals en
- Humaanpapillomavirus nasofarynx
- Epstein-barrvirus Lymfoom (hodgkin)
- Hepatitisvirus (B,C) Carcinoom van de lever
- Humaan Herpesvirus Lymfoom, sarcoom (tumor steun- en
tussenweefsels)
ABCDE:
- Asymmetrie
1.2 Beschermende factoren
- Voeding: anti-oxidanten o Fruit: 2 tot 3
o Cellen gaan minder snel oxideren stukken per
(dus verouderen) dag
o Vit E, C, beta carotein, zink - Lichaamsbeweging
- Normale BMI
1
, 1.3 Combinaties van risicofactoren
- Interacties tss verschillende factoren
o Synergetisch (alcohol en roken) door combinatie van
verschillende risicofactoren is het totale risico hoger dan het louter
optellen van de verschillende risico’s.
o Antagonistisch
Positieve noot
- 50% vd kankers kan vermeden worden - Geen extreme blootstelling aan zonlicht
- Niet roken - Hygiënische geslachtsverkeer
- Beperkte alcoholconsumptie - Doortastende veiligheidsmaatregelen in
- Gevarieerde en matige voeding bedrijven
2 Preventie
2.1 Definitie en soorten
Deel vd gezondheidszorg dat maatregelen en acties omvat die tot doel hebben de gezondheid te
bevorderen, te beschermen en te behouden
Soorten
- Primaire preventie o Mamografie (vanaf 50 tot 69 om
o Vaccinatie de 2 jaar)
baarmoederhalskanker (HPV) o Screening darmkanker (vanaf 50
- Secundaire preventie (vroegtijdige om de 2 jaar)
opsporing) o Uitstrijkje om de 3j vanaf 25
- Tertiaire preventie
Screening
- Systemische preventie
o Als je aan bepaalde voorwaarden voldoet is alles terugbetaald krijgen
- Opportunistische screening
3 Fundamentele aspecten van kanker
3.1 Cel- en tumorbiologie
Normale cyclus
- Oude of beschadigde cellen worden vernieuwd door celdeling of mitose
- Geprogrammeerde celdood of apoptose
- Mechanisme ligt vast in DNA v elke cel (genen)
- Aanmaak v cellen is in evenwicht met celdood
Tumoren
- Balans tss celaanmaak en celverlies ontregeld er worden meer cellen aangemaakt dan er
worden afgebroken
- Tumorale cellen veel minder onderhevig aan normale groeiregulerende mechanismen
o Tiomerase zorgt voor normale celdeling
Celcyclus
- Er is een afwijking in het DNA - Van 1 mutatie krijg je geen tumor
De apoptose
- Op welke manier kan dna beschadigd raken
- Hoe reageert een cel op dna schade
Carcinogenese
2
, - Tumorcel = gemuteerde cel met aantal veranderingen in groeiregulerende genen
- Betrokkendheid genen 4 soorten genen belangrijke
o Oncogenen (zorgen voor de groei)
o Tumor suppressort genen (houden groei tumoren tegen, remmen,
soms doen die hun werk niet)
o DNA-herstelgenen
o Telomerase (zorgt voor delen, wnr dit op is kan cel niet meer delen) bij
tumorcellen blijft dit aanwezig en kan dit blijven delen
- Geiniceerde cel = is de eerste cel die een verkeerde deling is ondergaan
- TIS in sito, begin van kwaadaardige deling
- Hyperplasie = exponentiele groei
- Metastasering
o Lymofsering in de lymfebanen
o Hematogene in de bloedbaan
- Promotie tumorcel is zich aan het verdubbelen
Ongecontroleerde celdeling
- Metaplasie = slokdarmbarettesyndroom cellen die veranderen bv
slokdarmcellen worden maagcellen
Angiogenese
- Tumor geeft VEGF af (groeifactor)
- Aanmaak nieuwe bloedvaten richting tumor ontstaat
- Krijgt voedingstoffen en kan zo groeien
- Maar kan ook makkelijk verspreiden via de bloedbaan
3.2 Goedaardige/ kwaadaardige tumoren en metastasering
- Niet alle tumoren zijn kwaadaardige of maligne
- Zijn ook goedaardige of benigne tumoren deze zijn omkapseld en groeit nergens in
- Wel grote verschillen in begrenzing, groeiwijze en -snelheid
- Kwaadaardige tumoren: infiltratie en metastasering
Metastasering
- Tumorcellen laten los v primaire tumor en banen zich een weg door weefsels
en infiltreren vervolgens de bloed- of lymfevaten
Carinoma in situ = T0
- Kenmerken v kwaadaardige tumor, maar nog geen infiltrerende groei
Borderline tumor
- Weten niet goed of het goed of kwaadaardig is
Goedaardige tumor
- Groeit meestal niet snel - Meestal niet dodelijk (afhankelijk vd
- Is goed ingekaspeld vitale plaats waar tumor zich bevindt)
- Respecteert anatomische begrenzing - Er treedt zelden recidief (terugkerend)
- Bestaat uit goed gedifferentieerde cellen op
Kwaadaardige tumor
- Zowel proliferatie als de differentiatie zijn gestoord
- Stoort zich niet aan anatomische begrenzingen groeit infiltratief in weefsel en omgeving
- Polymorfe cellen - Metastasering
- Onbehandeld leiden ze steeds tot de dood
3
