Handelingsgericht werken
Inhoudsopgave
Handelingsgericht werken....................................................................................................................... 1
2.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 2
2.2 Doelgericht handelen .................................................................................................................... 3
2.3 Wisselwerking en afstemming ...................................................................................................... 5
2.4 Onderwijsbehoeften staan centraal .............................................................................................. 9
2.5 Leerkrachten maken het verschil, maar ook ouders doen ertoe ................................................ 11
2.6 Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders ....................................................... 14
2.7 Betrokkenen werken constructief samen ................................................................................... 18
2.8 Systematische en transparante werkwijze.................................................................................. 21
2.9 Afronding ..................................................................................................................................... 25
,2.1 Inleiding
Niveaus van de onderwijs- en ondersteuningsroute
1. Basisaanbod: goed onderwijs voor alle leerlingen (HGW-cyclus in de groep)
2. Interne ondersteuning: sommige leerlingen (leerlingbespreking)
3. Externe ondersteuning: enkele leerlingen (multidisciplinair overleg)
Handelingsgericht werken (HGW)
- Ideaalmodel: een na te streven werkwijze, bedoeld voor reflectie en kwaliteitsverbetering.
- Kenmerken: onderwijsprofessionals herkennen aspecten van hun handelen die goed zijn of
beter kunnen.
- Doel: kwaliteit van onderwijs en leerlingbegeleiding verbeteren.
- Gevolg: bevordering van schoolplezier, welbevinden, motivatie, leeropbrengsten, sociale
competenties, schoolsucces, ontwikkeling en een soepele overgang naar het voortgezet
onderwijs.
Uitgangspunten
1. Doelgericht
2. Wisselwerking en afstemming
3. Onderwijsbehoeften staan centraal
4. Leerkrachten maken het verschil, maar ook ouders doen ertoe.
5. Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders
6. Betrokkenen werken constructief samen
7. Systematische en transparante werkwijze
Basering uitgangspunten
- Theorieën over de leerontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.
- Wetenschappelijk onderzoek naar effectief pedagogisch-didactisch handelen.
- Succesvolle ervaringen uit de praktijk.
- Ontwikkelingen in onderwijsbeleid en in de maatschappij.
Effectieve feedback
- Feed-up: aansprekende onderdelen van HGW. Doelen die ermee behaald kunnen worden en
wat er gebeurt als deze doelen zijn gehaald.
- Feed-back: zaken die al bereikt zijn. Hoe dicht men al bij de doelen is.
- Feed-forward: zaken die gedaan kunnen worden om dichter bij de doelen te komen.
2
, 2.2 Doelgericht handelen
Doelen opstellen
- Doelen zijn nodig voor een doelgerichte aanpak, monitoren of de aanpak succesvol is en het
geven van waardevolle feedback om handelen te verbeteren.
- Analyse van de aanpak: afstemming om een doel te bereiken, doelbewust experimenteren,
een kritische houding, evaluatie van de effecten.
SMART doelen
Eisen Kenmerken Doel
Specifiek Concreet en overzichtelijk Duidelijke criteria voor succes
Meetbaar Objectief resultaat Bij de evaluatie kan worden nagegaan of
het doel bereikt is.
Ambitieus en Leerkrachten, leerlingen en ouders Iedereen is gemotiveerd om het doel te
aanvaardbaar staan achter het doel halen.
Realistisch Het doel is uitdagend, maar niet Rekening houden met de beperkingen en
onhaalbaar. mogelijkheden die er zijn.
Tijdgebonden Tijdsduur en evaluatiedatum zijn Bij de evaluatie kan worden nagegaan of
bekend. het doel bereikt is. Geeft duidelijkheid en
voorkomt uitstellen.
Inspirerend Het doel is betekenisvol, stimuleert Verhoogt de motivatie om het doel te
tot creatief denken en motiveert tot halen.
actie.
Goede leerdoelen
- Doelgerichte aanpak: onderwijsprofessionals kunnen de impact op de leerlingen beoordelen
en bepalen of de doelen bereikt worden.
- Effectieve feedback: het gedrag van de leerlingen is feedback op het handelen van de
onderwijsprofessional.
- Gerichte feedback: leerlingen betrekken bij het stellen van doelen en het behalen hiervan.
Leerlingen die gerichte feedback krijgen, halen hogere leerprestaties.
- Hoge, maar realistische verwachtingen: verbetert taal/lezen/rekenen, werkhouding, leren-
leren en het sociaal-emotioneel functioneren. Goed voor alle leerlingen, ook voor leerlingen
die extra ondersteuning nodig hebben.
- Kleine en snelle doelen: doelen die binnen enkele weken te behalen zijn. Deze doelen
hebben een hoge kans van slagen, waardoor de motivatie hoger is.
- Visualisatie van de doelen en de vooruitgang: dit geeft voor leerlingen grip op het leerproces
en laat leerkrachten zien wat de impact van hun aanpak is.
Toepassing van HGW
- Doelen zijn nodig voor het opstellen van een plan van aanpak en te evalueren of de aanpak
effectief was.
- Ambitieuze doelen opstellen voor een school, groep of individuele leerlingen.
- Evalueren of de doelen al behaald zijn en wat de redenen hiervoor zijn.
➢ Behaald: bepalen voor welke leerlingen de doelen verhoogd kunnen worden.
➢ Niet behaald: onderwijs beoordelen (positieve punten en verbeterpunten), bepalen wat
er gedaan kan worden om het doel alsnog te halen. Pas als alles geprobeerd is, de doelen
naar beneden bijstellen.
- Analyse van de impact van handelen op het leren van kinderen en het gedrag van ouders en
collega’s.
3
Inhoudsopgave
Handelingsgericht werken....................................................................................................................... 1
2.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 2
2.2 Doelgericht handelen .................................................................................................................... 3
2.3 Wisselwerking en afstemming ...................................................................................................... 5
2.4 Onderwijsbehoeften staan centraal .............................................................................................. 9
2.5 Leerkrachten maken het verschil, maar ook ouders doen ertoe ................................................ 11
2.6 Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders ....................................................... 14
2.7 Betrokkenen werken constructief samen ................................................................................... 18
2.8 Systematische en transparante werkwijze.................................................................................. 21
2.9 Afronding ..................................................................................................................................... 25
,2.1 Inleiding
Niveaus van de onderwijs- en ondersteuningsroute
1. Basisaanbod: goed onderwijs voor alle leerlingen (HGW-cyclus in de groep)
2. Interne ondersteuning: sommige leerlingen (leerlingbespreking)
3. Externe ondersteuning: enkele leerlingen (multidisciplinair overleg)
Handelingsgericht werken (HGW)
- Ideaalmodel: een na te streven werkwijze, bedoeld voor reflectie en kwaliteitsverbetering.
- Kenmerken: onderwijsprofessionals herkennen aspecten van hun handelen die goed zijn of
beter kunnen.
- Doel: kwaliteit van onderwijs en leerlingbegeleiding verbeteren.
- Gevolg: bevordering van schoolplezier, welbevinden, motivatie, leeropbrengsten, sociale
competenties, schoolsucces, ontwikkeling en een soepele overgang naar het voortgezet
onderwijs.
Uitgangspunten
1. Doelgericht
2. Wisselwerking en afstemming
3. Onderwijsbehoeften staan centraal
4. Leerkrachten maken het verschil, maar ook ouders doen ertoe.
5. Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders
6. Betrokkenen werken constructief samen
7. Systematische en transparante werkwijze
Basering uitgangspunten
- Theorieën over de leerontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.
- Wetenschappelijk onderzoek naar effectief pedagogisch-didactisch handelen.
- Succesvolle ervaringen uit de praktijk.
- Ontwikkelingen in onderwijsbeleid en in de maatschappij.
Effectieve feedback
- Feed-up: aansprekende onderdelen van HGW. Doelen die ermee behaald kunnen worden en
wat er gebeurt als deze doelen zijn gehaald.
- Feed-back: zaken die al bereikt zijn. Hoe dicht men al bij de doelen is.
- Feed-forward: zaken die gedaan kunnen worden om dichter bij de doelen te komen.
2
, 2.2 Doelgericht handelen
Doelen opstellen
- Doelen zijn nodig voor een doelgerichte aanpak, monitoren of de aanpak succesvol is en het
geven van waardevolle feedback om handelen te verbeteren.
- Analyse van de aanpak: afstemming om een doel te bereiken, doelbewust experimenteren,
een kritische houding, evaluatie van de effecten.
SMART doelen
Eisen Kenmerken Doel
Specifiek Concreet en overzichtelijk Duidelijke criteria voor succes
Meetbaar Objectief resultaat Bij de evaluatie kan worden nagegaan of
het doel bereikt is.
Ambitieus en Leerkrachten, leerlingen en ouders Iedereen is gemotiveerd om het doel te
aanvaardbaar staan achter het doel halen.
Realistisch Het doel is uitdagend, maar niet Rekening houden met de beperkingen en
onhaalbaar. mogelijkheden die er zijn.
Tijdgebonden Tijdsduur en evaluatiedatum zijn Bij de evaluatie kan worden nagegaan of
bekend. het doel bereikt is. Geeft duidelijkheid en
voorkomt uitstellen.
Inspirerend Het doel is betekenisvol, stimuleert Verhoogt de motivatie om het doel te
tot creatief denken en motiveert tot halen.
actie.
Goede leerdoelen
- Doelgerichte aanpak: onderwijsprofessionals kunnen de impact op de leerlingen beoordelen
en bepalen of de doelen bereikt worden.
- Effectieve feedback: het gedrag van de leerlingen is feedback op het handelen van de
onderwijsprofessional.
- Gerichte feedback: leerlingen betrekken bij het stellen van doelen en het behalen hiervan.
Leerlingen die gerichte feedback krijgen, halen hogere leerprestaties.
- Hoge, maar realistische verwachtingen: verbetert taal/lezen/rekenen, werkhouding, leren-
leren en het sociaal-emotioneel functioneren. Goed voor alle leerlingen, ook voor leerlingen
die extra ondersteuning nodig hebben.
- Kleine en snelle doelen: doelen die binnen enkele weken te behalen zijn. Deze doelen
hebben een hoge kans van slagen, waardoor de motivatie hoger is.
- Visualisatie van de doelen en de vooruitgang: dit geeft voor leerlingen grip op het leerproces
en laat leerkrachten zien wat de impact van hun aanpak is.
Toepassing van HGW
- Doelen zijn nodig voor het opstellen van een plan van aanpak en te evalueren of de aanpak
effectief was.
- Ambitieuze doelen opstellen voor een school, groep of individuele leerlingen.
- Evalueren of de doelen al behaald zijn en wat de redenen hiervoor zijn.
➢ Behaald: bepalen voor welke leerlingen de doelen verhoogd kunnen worden.
➢ Niet behaald: onderwijs beoordelen (positieve punten en verbeterpunten), bepalen wat
er gedaan kan worden om het doel alsnog te halen. Pas als alles geprobeerd is, de doelen
naar beneden bijstellen.
- Analyse van de impact van handelen op het leren van kinderen en het gedrag van ouders en
collega’s.
3
