STAATSRECHT
RECHTSPRAKTIJK
KDG 2025-2026
Van Volsem Jools
Rechtspraktijk REP101 | 2025-2026
,Jools Van Volsem Rechtspraktijk 101 2025-2026
1. De beginselen van de Belgische staatsinrichting
1.1 Ontstaan van België
Onafhankelijkheid België: in 1830 is er een omwenteling/revolutie
= het latere België maakte deel uit van het verenigd koninkrijk der
Nederlanden -> hoofd van dit koninkrijk Willem I
! 2 politieke stromingen op het moment van zijn regering: kritiek
- Katholieke
➔ Waren tegen zijn beleid want Willem I was een protestant
(verwikkeld zich in het geloof)
- Liberale
➔ Willem I was een Nederlander, de liberale waren Franstalig (de
‘rijkere’)
Revolutie is er gekomen door een opera stuk -> ‘de stomme van portici’
= verteld over de onderdrukking door de Spanjaarden van de
Napolitaanse
➔ Men herkent zich in dit toneelstuk en zijn zich beginnen verzetten
tegen de Nederlanders
Voorlopig bewind/regering (uitvoerende macht) opgesteld na
onafhankelijkheid + nationaal congres opgericht (wetgevende macht)
(voorloper van het huidig parlement): oprichting van de grondwet
Hiërarchie
Grensoverschrijdend recht: internationaal recht(verdragen)
Belgische recht: piramidale structuur
! Grondwet staat bovenaan de Pyramide
1.2 België is een grondwettelijke monarchie (kenmerk 1)
2 belangrijke kenmerken:
1.2.1 De grondwet als juridische grondslag van het Belgische
staatsbestel
Hoofdlijnen staatsstructuur zijn hierin vastgelegd door het nationaal
congres -> scheiding der machten zitten in die staatsstructuur
! Sancties voorzien om de grondwet af te dwingen
Grondwet kan enkel worden gewijzigd door strenge procedureregels
(examenvraag: hoe wordt deze gewijzigd?)
1
,Jools Van Volsem Rechtspraktijk 101 2025-2026
1.2.2 België is een monarchie/koninkrijk
Koning staat aan het hoofd (Leopold I eerste koning van België)
Vraag gesteld in 1830: wordt België een republiek (president aan het
hoofd, die wordt verkozen) of een monarchie (koning door
erfopvolging)?
Actualiteit: N-VA en Vlaams Belang dromen van de onafhankelijkheid
van Vlaanderen
Persoonlijke en grondwettelijke statuut van de koning:
- De erfelijkheid: De koning wordt troonopvolger door het
geboorterecht (nu ook vrouwen die koningin kan worden) -> Art. 85
Gw
- Absolute (geen uitzonderingen) Onschendbaarheid en
onverantwoordelijkheid: art.88 Gw
➔ Burgerrechtelijk/civiel vlak (= koning kan niet worden
gedagvaard voor de burgerrechtelijke rechtbank): de intendant
(= houder van de civiele lijst) kan wel worden gedagvaard
Civiele lijst= een rekening met daarop een bedrag, de houder van deze
rekening kan dit geld gebruiken voor burgerrechtelijke handelingen (bv.
De loodgieter die de koning wil dagvaarden -> kan de intendant
dagvaarden en zo toch worden uitbetaald)
Koning Albert en Koning Filip staan samen aan de macht als koning
Actualiteit: zaak Delphine (buitenechtelijk kind van Albert) waarbij de
advocaat een DNA-staal eiste (was geen dienstdoende koning meer na
Koning Filip)
➔ Strafrechtelijk vlak: niet strafbaar voor zijn strafrechtelijke daden
- Onbekwaamheid om alleen te handelen op politiek vlak: de koning
kan de wet nooit alleen stemmen/wijzigen
! Examenvraag
Tegentekening/contraseign/contrasign= naast de handtekening van de
koning ook minstens de handtekening moet staan van 1 minister (art.
106 Gw)
- Geen persoonlijke macht, maar wel politieke invloed: na federale
verkiezingen wordt er een nieuwe regering aangesteld -> koning
duidt de formateur en informateur aan (kapitaalbelang)
2
, Jools Van Volsem Rechtspraktijk 101 2025-2026
! Examenvraag: synoniem volstaat
‘Colloque singulier’/bijzonder overleg= datgeen dat de koning ‘onder 4
ogen vertelt’ mag niet publiek gemaakt worden
= geldt voor sporters, politici…
‘De koning niet in opspraak brengen’ of ‘de troon mag niet ontbloot
worden’
1.3 België is een rechtsstaat (kenmerk 2)
Men keek naar Frankrijk ter inspiratie in 1830: 1748 de filosoof
Montesquie waarin hij vertelt over de trias-politicaleer
= telkens als er een alleenheerser was, geeft dit altijd aanleiding tot
misbruik
! Ook in België: de macht wordt opgedeeld (‘de scheiding der machten’
-> art. 36,37 en 40 Gw)
Macht Instelling Bevoegdheid
Wetgevende - Federaal Parlement of - Maken van
macht nationaal parlement: wetten
bicameraal opgesteld - Controleren
(bestaat uit 2 kamers, uitvoerende
kamer van macht
volksvertegenwoordigers
en de senaat)
- De koning
Uitvoerende - De regering (aan het - Leiden van
macht hoofd de eerste het land
minister, Bart De Wever - Uitvoeren van
(2025) de wetten
- De koning
Rechterlijke - De hoven - Uitspraak
macht - De rechtbanken doen over
geschillen
! Wetgevende en uitvoerende macht controleren elkaar en overlappen zo
(geen strikte scheiding der machten, verzachting van de trias-politica), de
rechterlijke macht is absoluut onafhankelijk
Kenmerken van een rechtsstaat:
- Gezagsdragers democratisch tot stand gekomen recht respecteren
- Beslissingen door democratisch verkozen meerderheid (‘meer dan
de helft, meer dan 50%’)
- Meerderheid rechten en vrijheden respecteren
- Geschillen beslist door onafhankelijk rechtscollege
3
RECHTSPRAKTIJK
KDG 2025-2026
Van Volsem Jools
Rechtspraktijk REP101 | 2025-2026
,Jools Van Volsem Rechtspraktijk 101 2025-2026
1. De beginselen van de Belgische staatsinrichting
1.1 Ontstaan van België
Onafhankelijkheid België: in 1830 is er een omwenteling/revolutie
= het latere België maakte deel uit van het verenigd koninkrijk der
Nederlanden -> hoofd van dit koninkrijk Willem I
! 2 politieke stromingen op het moment van zijn regering: kritiek
- Katholieke
➔ Waren tegen zijn beleid want Willem I was een protestant
(verwikkeld zich in het geloof)
- Liberale
➔ Willem I was een Nederlander, de liberale waren Franstalig (de
‘rijkere’)
Revolutie is er gekomen door een opera stuk -> ‘de stomme van portici’
= verteld over de onderdrukking door de Spanjaarden van de
Napolitaanse
➔ Men herkent zich in dit toneelstuk en zijn zich beginnen verzetten
tegen de Nederlanders
Voorlopig bewind/regering (uitvoerende macht) opgesteld na
onafhankelijkheid + nationaal congres opgericht (wetgevende macht)
(voorloper van het huidig parlement): oprichting van de grondwet
Hiërarchie
Grensoverschrijdend recht: internationaal recht(verdragen)
Belgische recht: piramidale structuur
! Grondwet staat bovenaan de Pyramide
1.2 België is een grondwettelijke monarchie (kenmerk 1)
2 belangrijke kenmerken:
1.2.1 De grondwet als juridische grondslag van het Belgische
staatsbestel
Hoofdlijnen staatsstructuur zijn hierin vastgelegd door het nationaal
congres -> scheiding der machten zitten in die staatsstructuur
! Sancties voorzien om de grondwet af te dwingen
Grondwet kan enkel worden gewijzigd door strenge procedureregels
(examenvraag: hoe wordt deze gewijzigd?)
1
,Jools Van Volsem Rechtspraktijk 101 2025-2026
1.2.2 België is een monarchie/koninkrijk
Koning staat aan het hoofd (Leopold I eerste koning van België)
Vraag gesteld in 1830: wordt België een republiek (president aan het
hoofd, die wordt verkozen) of een monarchie (koning door
erfopvolging)?
Actualiteit: N-VA en Vlaams Belang dromen van de onafhankelijkheid
van Vlaanderen
Persoonlijke en grondwettelijke statuut van de koning:
- De erfelijkheid: De koning wordt troonopvolger door het
geboorterecht (nu ook vrouwen die koningin kan worden) -> Art. 85
Gw
- Absolute (geen uitzonderingen) Onschendbaarheid en
onverantwoordelijkheid: art.88 Gw
➔ Burgerrechtelijk/civiel vlak (= koning kan niet worden
gedagvaard voor de burgerrechtelijke rechtbank): de intendant
(= houder van de civiele lijst) kan wel worden gedagvaard
Civiele lijst= een rekening met daarop een bedrag, de houder van deze
rekening kan dit geld gebruiken voor burgerrechtelijke handelingen (bv.
De loodgieter die de koning wil dagvaarden -> kan de intendant
dagvaarden en zo toch worden uitbetaald)
Koning Albert en Koning Filip staan samen aan de macht als koning
Actualiteit: zaak Delphine (buitenechtelijk kind van Albert) waarbij de
advocaat een DNA-staal eiste (was geen dienstdoende koning meer na
Koning Filip)
➔ Strafrechtelijk vlak: niet strafbaar voor zijn strafrechtelijke daden
- Onbekwaamheid om alleen te handelen op politiek vlak: de koning
kan de wet nooit alleen stemmen/wijzigen
! Examenvraag
Tegentekening/contraseign/contrasign= naast de handtekening van de
koning ook minstens de handtekening moet staan van 1 minister (art.
106 Gw)
- Geen persoonlijke macht, maar wel politieke invloed: na federale
verkiezingen wordt er een nieuwe regering aangesteld -> koning
duidt de formateur en informateur aan (kapitaalbelang)
2
, Jools Van Volsem Rechtspraktijk 101 2025-2026
! Examenvraag: synoniem volstaat
‘Colloque singulier’/bijzonder overleg= datgeen dat de koning ‘onder 4
ogen vertelt’ mag niet publiek gemaakt worden
= geldt voor sporters, politici…
‘De koning niet in opspraak brengen’ of ‘de troon mag niet ontbloot
worden’
1.3 België is een rechtsstaat (kenmerk 2)
Men keek naar Frankrijk ter inspiratie in 1830: 1748 de filosoof
Montesquie waarin hij vertelt over de trias-politicaleer
= telkens als er een alleenheerser was, geeft dit altijd aanleiding tot
misbruik
! Ook in België: de macht wordt opgedeeld (‘de scheiding der machten’
-> art. 36,37 en 40 Gw)
Macht Instelling Bevoegdheid
Wetgevende - Federaal Parlement of - Maken van
macht nationaal parlement: wetten
bicameraal opgesteld - Controleren
(bestaat uit 2 kamers, uitvoerende
kamer van macht
volksvertegenwoordigers
en de senaat)
- De koning
Uitvoerende - De regering (aan het - Leiden van
macht hoofd de eerste het land
minister, Bart De Wever - Uitvoeren van
(2025) de wetten
- De koning
Rechterlijke - De hoven - Uitspraak
macht - De rechtbanken doen over
geschillen
! Wetgevende en uitvoerende macht controleren elkaar en overlappen zo
(geen strikte scheiding der machten, verzachting van de trias-politica), de
rechterlijke macht is absoluut onafhankelijk
Kenmerken van een rechtsstaat:
- Gezagsdragers democratisch tot stand gekomen recht respecteren
- Beslissingen door democratisch verkozen meerderheid (‘meer dan
de helft, meer dan 50%’)
- Meerderheid rechten en vrijheden respecteren
- Geschillen beslist door onafhankelijk rechtscollege
3
