SAMENVATTING
GESCHIEDENIS VAN BELGIË
Joachim Traest
, INLEIDING: GESCHIEDENIS(SEN) VAN BELGIË
Henri Pirenne
- Schrijft de eerste geschiedenis van België
- Oorsprong van België tot in de middeleeuwen
Els Witte
- Schrijft het belangrijkste standaardwerk over de politieke geschiedenis van België
- Centraal: conflict tussen gemeenschappen
- Oorsprong van België vanaf 1830
3 traditionele breuklijnen
1. Levensbeschouwelijke breuklijn
o Onderwijs
o Euthanasiedebat
o Hoofddoekendebat
2. Sociaaleconomische breuklijn
o Vakbonden
o Werkgeversorganisaties
3. Communautaire breuklijn
o Taalconflict
o Vlaanderen vs. Wallonië
Nieuwe breuklijnen
- Nieuwe thema’s die zich enten op oude breuklijnen
- One-issue-partijen (Bv. Agalev)
- Vlaams Blok vindt oorsprong op communautaire breuklijn
Voorbeeld: Koningskwestie
- Discussie omtrent koning Leopold III
- Collaboreerde, maar wilde zijn ongelijk niet toegeven
- Vermenging met levensbeschouwelijke en communautaire breuklijn
- Eigenlijk katholieken in Vlaanderen en Ardennen tegen vrijzinnigen Walen
- Leidde tot quasi een burgeroorlog
- Compromis: Boudewijn I wordt koning
1
, 1. BELGIË AVANT LA LETTRE
Waar start de Belgische geschiedenis?
- 1830? Er moet al iets geweest zijn om plots tot België te komen
- Is er een België voor België? Een België avant la lettre ?
Verschillende opties
- Romeinse Tijd
o Naam Belgae
- Bourgondische Nederlanden
o Eerste bestuurlijke eenmaking van ons grondgebied
Canonieke geschiedenis
- Hoofdzonde van de geschiedenis
- Lineaire geschiedschrijving
- Alsof het ene gewoon voortkomt uit het andere (teleologisch verband)
- Rolf Falter: Geschiedenis zonder land: niet-canonieke geschiedenis van België
Ambiorix
- “Horum omnium fortissimi sunt”
- Standbeeld op de markt van Tongeren
- Caesar verslaat oude Belgen olv Ambiorix
- Geen link met huidige België, maar in de 19e-eeuwe nationalistische romantiek probeerde men
België een oude geschiedenis te geven, want wat oud is, is eerbiedwaardig
- Via standbeelden, naamgevingen en in de eerste plaats geschiedenis (= canoniek)
‘s lands glorie
- Prentenboek uit de jaren ‘50
- Typisch teleologisch, canoniek procedé met hedendaagse connotatie
- Communautaire tegenstelling 2000 jaar terug gereflecteerd
- ‘Vlaamse stam’ in het noorden, ‘Waalse stam’ in he zuiden
- Morinen in de Vlaamse moerassen en Trevieren in de Waalse Ardennen
- Oude Belgen werden eigenlijk uitgeroeid en zijn dus niet onze voorouders
1) Gallo-Romeinse Tijd
- Infrastructuur (heirweg op huidige taalgrens)
- Recht
- Godsdienst
- Levensbeschouwelijke breuklijn
- België op grens tussen Romaans en Germaans Europa: voorloper communautaire breuklijn
- Taalgrens echter geen rechtstreeks gevolg, eerder gevolg van andere ontwikkelingen en toeval
2
,2) Merovingen en Karolingen
- 476: Val West-Romeinse Rijk, vestiging van de Franken in onze gebieden
- 496: Clovis laat zich dopen: bevestigde de eeuwenoude traditie van staatsgodsdienst
- Christendom wordt opnieuw de staatsgodsdienst in onze contreien
- Godsdienst wordt legitimatie van politieke macht
- 843: Verdrag van Verdun
- Na de dood van Karel de Grote wordt rijk in 3 delen verdeeld
- Onze gewesten liggen in het Middenrijk
Belang feodaliteit
- Geeft vorm aan een machtsmodel dat eeuwenlang blijft bestaan
- Monarch met soevereine macht (goddelijke legitimatie)
- Gaat besturen met zijn vazallen
- Grond in leen
- Verdere onderverdeling in vazallen van vazallen
- Piramidaal systeem met vorst vanboven
Standenmaatschappij
- Goddelijke Ordo: mensen worden in stand geboren en blijven in hun stand
1. Paus en zijn geestelijkheid (Clerus)
2. Monarch en vazallen (Adel)
3. Boeren, handelaars (3e stand)
- Stedelijke revolutie wordt de motor van veranderingsprocessen en de val van het ancien régime
3) 10e – 14e eeuw
- Grens West-Oost-Francië liep door huidige België (schelde)
- Ename was toen groot centra op die grens (douanepost)
- Conflict tussen Franse koning (West-Francië) en Duitse keizer (Oost-Francië)
1302 Guldensporenslag
- Monarchen willen macht van vazallen beperken
- Graaf van Vlaanderen leenman van zowel Franse koning als Duitse keizer
- Franse koning wil meer invloed in grote steden in Vlaanderen: feodaal conflict
- Eigenlijk niets te maken met hedendaagse Vlaanderen of het hedendaags taalconflict
- Veldslag werd opgepikt in het romantisch denken van 19e eeuw als belangrijk moment
- Werd gebruikt om België een mooie geschiedenis te geven
1288 Slag bij Woeringen
- Soortgelijk conflict tussen hertog van Brabant en Duitse Keizer
- Werd niet hét moment in de Belgische geschiedenis, hangt af van de politieke situatie
- Frankrijk was de grootste bedreiging in 19e eeuw, dus koos men voor de Guldensporenslag
3
,4) Bourgondische Nederlanden
- Streefden naar eenmaking van een Bourgondische-Nederlandse soevereine staat
- Institutionele eenheid door Staten-Generaal waar 3 standen vertegenwoordigd waren
- Eenheid binnen de feodale adel: orde van het Gulden Vlies
5) Habsburgse Nederlanden
- Karel V erft door dynastiek toeval en goede huwelijkspolitiek een gigantisch rijk
- Streeft naar een verdere eenmaking van de Nederlanden
- Geboren in Gent, maar heeft eigenlijk amper iets te maken met Vlaanderen
- 1549: Pragmatieke Sanctie: Nederlanden moeten één blijven na erfopvolging
- Mislukt door nieuwe ideeën: godsdienstkwesties
- Leidt tot splitsing tussen Noord en Zuid
- Rond 1700 opnieuw een erfkwestie
- Zuidelijke Nederlanden onder keizer van Wenen (verlicht despoot)
4
, 2. VAN ANCIEN RÉGIME NAAR MODERNE NATIESTATEN
Breukmoment: Franse Revolutie (1789)
- Dé springplank om de idealen in de praktijk te brengen
- Tabula Rasa, oude systeem van tafel geveegd, nieuw systeem gebaseerd op nieuwe principes
- Napoleon verovert Europa, Franse Revolutie laat ook in onze gebieden grote sporen na
Eed van de Kaatsbaan (1789)
- 3e stand roept zich uit tot echte vertegenwoordiger van de Franse natie
- Gaat gepaard met La Déclaration als charter
- Er wordt een constitutioneel regime gevestigd met grondwet als µ uitloper van de volkswil
- Volk aan de macht, kan regeringen afzetten
- Invoering regimes met scheiding der machten (Montesquieu)
- Scheiding kerk-staat
Brabantse omwenteling (1789-1790)
- Strijd Zuidelijke Nederlanden tegen despoot Jozef II (keizer van Oostenrijk)
- Tolerantie edict: vrije geloof protestanten
- Veel economische hervormingen
- Bedreiging van oude machtsinstellingen olv statisten (conservatieve clerus)
- Belangrijk verschil met FR: progressieven vs. conservatieven
- Ook progressieven in onze contreien: vonkisten (volgelingen van Vonk)
- Monsterverbond tussen progressieven en conservatieven tegen Jozef II (tegennatuurlijk)
- Oostenrijkse leger wordt verslagen, confederale staat in 1790 (Verenigde Nederlandse Staten)
- Bloedde al snel dood door interne tegenstellingen
- Oostenrijkse leger herovert Zuidelijke Nederlanden
Verovering door Frankrijk (1792-1815)
- 1792: korte Franse bezetting/bevrijding na Slag bij Jemappes
- 1794: definitieve bezetting/bevrijding door revolutionaire Fransen olv Robespièrre (chaos)
- 1799: staatsgreep Napoleon
- 1804: Onze gebieden worden deel van net Napoleontisch keizerrijk (terugkeer naar het AR)
- Franse erfenis: rechtssysteem, straatnamen, achternamen, metrisch stelsel …
Afbraak Ancien Regime
- Soevereine vorsten → Soevereine naties
- Nationalisme: natiestaat wordt belangrijke soevereine macht
- Macht komt vanuit het volk, dus samenhorigheid wordt belangrijke politieke factor
- Oude samengestelde staten vallen door nationalisme uiteen
- Bv. Habsburgse Rijk, Rusland, Ottomaanse Rijk
5
GESCHIEDENIS VAN BELGIË
Joachim Traest
, INLEIDING: GESCHIEDENIS(SEN) VAN BELGIË
Henri Pirenne
- Schrijft de eerste geschiedenis van België
- Oorsprong van België tot in de middeleeuwen
Els Witte
- Schrijft het belangrijkste standaardwerk over de politieke geschiedenis van België
- Centraal: conflict tussen gemeenschappen
- Oorsprong van België vanaf 1830
3 traditionele breuklijnen
1. Levensbeschouwelijke breuklijn
o Onderwijs
o Euthanasiedebat
o Hoofddoekendebat
2. Sociaaleconomische breuklijn
o Vakbonden
o Werkgeversorganisaties
3. Communautaire breuklijn
o Taalconflict
o Vlaanderen vs. Wallonië
Nieuwe breuklijnen
- Nieuwe thema’s die zich enten op oude breuklijnen
- One-issue-partijen (Bv. Agalev)
- Vlaams Blok vindt oorsprong op communautaire breuklijn
Voorbeeld: Koningskwestie
- Discussie omtrent koning Leopold III
- Collaboreerde, maar wilde zijn ongelijk niet toegeven
- Vermenging met levensbeschouwelijke en communautaire breuklijn
- Eigenlijk katholieken in Vlaanderen en Ardennen tegen vrijzinnigen Walen
- Leidde tot quasi een burgeroorlog
- Compromis: Boudewijn I wordt koning
1
, 1. BELGIË AVANT LA LETTRE
Waar start de Belgische geschiedenis?
- 1830? Er moet al iets geweest zijn om plots tot België te komen
- Is er een België voor België? Een België avant la lettre ?
Verschillende opties
- Romeinse Tijd
o Naam Belgae
- Bourgondische Nederlanden
o Eerste bestuurlijke eenmaking van ons grondgebied
Canonieke geschiedenis
- Hoofdzonde van de geschiedenis
- Lineaire geschiedschrijving
- Alsof het ene gewoon voortkomt uit het andere (teleologisch verband)
- Rolf Falter: Geschiedenis zonder land: niet-canonieke geschiedenis van België
Ambiorix
- “Horum omnium fortissimi sunt”
- Standbeeld op de markt van Tongeren
- Caesar verslaat oude Belgen olv Ambiorix
- Geen link met huidige België, maar in de 19e-eeuwe nationalistische romantiek probeerde men
België een oude geschiedenis te geven, want wat oud is, is eerbiedwaardig
- Via standbeelden, naamgevingen en in de eerste plaats geschiedenis (= canoniek)
‘s lands glorie
- Prentenboek uit de jaren ‘50
- Typisch teleologisch, canoniek procedé met hedendaagse connotatie
- Communautaire tegenstelling 2000 jaar terug gereflecteerd
- ‘Vlaamse stam’ in het noorden, ‘Waalse stam’ in he zuiden
- Morinen in de Vlaamse moerassen en Trevieren in de Waalse Ardennen
- Oude Belgen werden eigenlijk uitgeroeid en zijn dus niet onze voorouders
1) Gallo-Romeinse Tijd
- Infrastructuur (heirweg op huidige taalgrens)
- Recht
- Godsdienst
- Levensbeschouwelijke breuklijn
- België op grens tussen Romaans en Germaans Europa: voorloper communautaire breuklijn
- Taalgrens echter geen rechtstreeks gevolg, eerder gevolg van andere ontwikkelingen en toeval
2
,2) Merovingen en Karolingen
- 476: Val West-Romeinse Rijk, vestiging van de Franken in onze gebieden
- 496: Clovis laat zich dopen: bevestigde de eeuwenoude traditie van staatsgodsdienst
- Christendom wordt opnieuw de staatsgodsdienst in onze contreien
- Godsdienst wordt legitimatie van politieke macht
- 843: Verdrag van Verdun
- Na de dood van Karel de Grote wordt rijk in 3 delen verdeeld
- Onze gewesten liggen in het Middenrijk
Belang feodaliteit
- Geeft vorm aan een machtsmodel dat eeuwenlang blijft bestaan
- Monarch met soevereine macht (goddelijke legitimatie)
- Gaat besturen met zijn vazallen
- Grond in leen
- Verdere onderverdeling in vazallen van vazallen
- Piramidaal systeem met vorst vanboven
Standenmaatschappij
- Goddelijke Ordo: mensen worden in stand geboren en blijven in hun stand
1. Paus en zijn geestelijkheid (Clerus)
2. Monarch en vazallen (Adel)
3. Boeren, handelaars (3e stand)
- Stedelijke revolutie wordt de motor van veranderingsprocessen en de val van het ancien régime
3) 10e – 14e eeuw
- Grens West-Oost-Francië liep door huidige België (schelde)
- Ename was toen groot centra op die grens (douanepost)
- Conflict tussen Franse koning (West-Francië) en Duitse keizer (Oost-Francië)
1302 Guldensporenslag
- Monarchen willen macht van vazallen beperken
- Graaf van Vlaanderen leenman van zowel Franse koning als Duitse keizer
- Franse koning wil meer invloed in grote steden in Vlaanderen: feodaal conflict
- Eigenlijk niets te maken met hedendaagse Vlaanderen of het hedendaags taalconflict
- Veldslag werd opgepikt in het romantisch denken van 19e eeuw als belangrijk moment
- Werd gebruikt om België een mooie geschiedenis te geven
1288 Slag bij Woeringen
- Soortgelijk conflict tussen hertog van Brabant en Duitse Keizer
- Werd niet hét moment in de Belgische geschiedenis, hangt af van de politieke situatie
- Frankrijk was de grootste bedreiging in 19e eeuw, dus koos men voor de Guldensporenslag
3
,4) Bourgondische Nederlanden
- Streefden naar eenmaking van een Bourgondische-Nederlandse soevereine staat
- Institutionele eenheid door Staten-Generaal waar 3 standen vertegenwoordigd waren
- Eenheid binnen de feodale adel: orde van het Gulden Vlies
5) Habsburgse Nederlanden
- Karel V erft door dynastiek toeval en goede huwelijkspolitiek een gigantisch rijk
- Streeft naar een verdere eenmaking van de Nederlanden
- Geboren in Gent, maar heeft eigenlijk amper iets te maken met Vlaanderen
- 1549: Pragmatieke Sanctie: Nederlanden moeten één blijven na erfopvolging
- Mislukt door nieuwe ideeën: godsdienstkwesties
- Leidt tot splitsing tussen Noord en Zuid
- Rond 1700 opnieuw een erfkwestie
- Zuidelijke Nederlanden onder keizer van Wenen (verlicht despoot)
4
, 2. VAN ANCIEN RÉGIME NAAR MODERNE NATIESTATEN
Breukmoment: Franse Revolutie (1789)
- Dé springplank om de idealen in de praktijk te brengen
- Tabula Rasa, oude systeem van tafel geveegd, nieuw systeem gebaseerd op nieuwe principes
- Napoleon verovert Europa, Franse Revolutie laat ook in onze gebieden grote sporen na
Eed van de Kaatsbaan (1789)
- 3e stand roept zich uit tot echte vertegenwoordiger van de Franse natie
- Gaat gepaard met La Déclaration als charter
- Er wordt een constitutioneel regime gevestigd met grondwet als µ uitloper van de volkswil
- Volk aan de macht, kan regeringen afzetten
- Invoering regimes met scheiding der machten (Montesquieu)
- Scheiding kerk-staat
Brabantse omwenteling (1789-1790)
- Strijd Zuidelijke Nederlanden tegen despoot Jozef II (keizer van Oostenrijk)
- Tolerantie edict: vrije geloof protestanten
- Veel economische hervormingen
- Bedreiging van oude machtsinstellingen olv statisten (conservatieve clerus)
- Belangrijk verschil met FR: progressieven vs. conservatieven
- Ook progressieven in onze contreien: vonkisten (volgelingen van Vonk)
- Monsterverbond tussen progressieven en conservatieven tegen Jozef II (tegennatuurlijk)
- Oostenrijkse leger wordt verslagen, confederale staat in 1790 (Verenigde Nederlandse Staten)
- Bloedde al snel dood door interne tegenstellingen
- Oostenrijkse leger herovert Zuidelijke Nederlanden
Verovering door Frankrijk (1792-1815)
- 1792: korte Franse bezetting/bevrijding na Slag bij Jemappes
- 1794: definitieve bezetting/bevrijding door revolutionaire Fransen olv Robespièrre (chaos)
- 1799: staatsgreep Napoleon
- 1804: Onze gebieden worden deel van net Napoleontisch keizerrijk (terugkeer naar het AR)
- Franse erfenis: rechtssysteem, straatnamen, achternamen, metrisch stelsel …
Afbraak Ancien Regime
- Soevereine vorsten → Soevereine naties
- Nationalisme: natiestaat wordt belangrijke soevereine macht
- Macht komt vanuit het volk, dus samenhorigheid wordt belangrijke politieke factor
- Oude samengestelde staten vallen door nationalisme uiteen
- Bv. Habsburgse Rijk, Rusland, Ottomaanse Rijk
5
