VETERINAIRE VOLKSGEZONDHEID
-------------------------Hoorcolleges -------------------------
HOORCOLLEGE 1 | INTRODUCTIE
Ontwikkeling in de veterinaire volksgezondheid:
• Fase 1 → georganiseerde dierziekten bestrijding
o Doel → voedsel, trekkracht, transport
• Fase 2 → vleeskeuring en zoönosencontrole
o Doel → consumentenbescherming en bijdrage aan vermindering infectieziekte
last bij de mens
• Fase 3 → gezondheidswetenschappen
o Doel → garanties voor hoogwaardig en veilig voedsel, welzijn mens & dier en
milieuzorg
HOORCOLLEGE 2 | NIET -MICROBIËLE CONTAMINANTEN
Chemische contaminanten
• Elke stof die niet opzettelijk aan levensmiddelen is toegevoegd, doch daar niettemin
voorkomt als residu van de productie
• Vreemde stoffen, zoals resten van insecten en haren van dieren, vallen hier niet onder
Residuen van diergeneesmiddelen
• Alle werkzame bestanddelen of metabolieten daarvan die overblijven in vlees of andere
levensmiddelen, afkomstig van het dier
Groepen verontreinigingen
• Milieucontaminanten → uit de omgeving
• Biocontaminanten
• Verontreinigingen als gevolg van verwerking/bewerking/verpakking
• Residuen (dier)behandelingsmiddelen
Belangrijk om te weten hoe de overdracht in organen & producten verloopt (van links naar
rechts):
• Nier en lever → andere organen
• Organen → spierweefsel
• Ei en melk → spierweefsel
• Ouder dier → jong dier
Gevaren van contaminanten:
• Toxiciteit → frequentie van blootstelling & cocktail effect
, • Mutagene en carcinogene eigenschappen
• Teratogeniteit, fertiliteitseffecten
• Immunosuppressief
• Neiging tot ophoping
• Resistentie inducerend
• Hypersensitiviteit → allergie
• Effect op darmflora
• Milieutoxisch
Acceptabel dagelijkse inname
• Vermijdbaar risico → residu
o Aanvaardbare concentraties (ADI)
• Onvermijdbaar risico → contaminant
o Toegelaten concentraties (TDI)
Van NOAL naar ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) & TDI naar MRL
• NO(A)EL (niveau zonder waargenomen schadelijk effect)→ niveau wordt vastgesteld aan
de hand van testen met dieren
• Safety factor → ADI
• Je moet het hele dieet kennen van het dier voor je hier iets over kunt zeggen
• MRL → maximale residu
Risico’s van hoog naar laag:
• Microbiologische contaminatie
• Toxinen bacterieel en schimmels
• Milieucontaminanten
• Pesticiden residuen
• Dierbehandelingsmiddelen
• Componenten uit verpakkingsmaterialen
• Voeder en levensmiddeladditieven
• ‘Novel foods’ en nieuwe technologische processen
Wel eventueel probleem als:
• Werking
o Stoffen met grote acute toxiciteit/werking
o Persistent en accumulerend
o Carcinogene stoffen
• Gebeurtenis
o Lokale besmetting → geen controle
o Accidenten → verwisselingen, lozingen
• Groepen van bijzonder gevoelige mensen (YOPI’s)
, Milieucontaminanten
• Door menselijke activiteit verhoogd
• Zware metalen, radionucliden (jodium, cesium, strontium & voedselketen)
• Xenobiotica → pesticiden, PCB’s, PAKs, dioxinen (onbewust geproduceerd)
• Door de natuur verhoogd
HOORCOLLEGE 3 | SLACHTEN VAN DIEREN EN VOEDSELVEILIGHEID
Vleeskeuringswet
• Gemaakt mbv dierenartsen
• Het keuren moet gedaan worden door dierenartsen
Ontwikkeling vleeshygiëne
• Ze kwamen erachter dat bacteriën de oorzaak waren van miltvuur en tbc
• Dit heeft ervoor gezorgd dat de wetgeving beter tot stand werd gebracht
• Von Ostertag → de grondlegger van vleeskeuring
• Virchow → ontdekkingen op het gebied van One Health en zoönose
• Pas sinds begin 2000 Europese wetten → strenger zijn dan deze wetten mag, minder
streng niet
• VS had als eerste ‘’lijnslachtachtig’’ → slachtkamer → meerdere dieren tegelijk slachten,
maar 1 iemand een heel dier slachten en dan meerdere mensen naast elkaar
• Lijnslachten (1965) → mensen blijven op 1 plek staan en doen een deel van het
slachtproces. Er werken meerdere mensen aan1 dier → makkelijker om hygiëne te
verbeteren en schaalvergroting
Rund
• Schoon → vanaf dat de huid weg is
• Bacteriële contaminatie kan optreden bij afzetten onderpoten, lossnijden anus etc. en
onthuiden
• Belangrijke stappen voor toezicht NVWA → bedwelmen en steken of snijden
Slachttechniek
• Belangrijk voor voedselveiligheid
• Beperken (na)besmetting vlees
• Aanvoer schone slachtdieren
• Scheiding vuile en schone gedeelte
• Reinigen en ontsmetting → materiaal, inrichting (geen dingen die in de weg hangen)
• Kruiscontaminatie tegengaan
Verplichte keuringen voor alle slachtdieren
• Antemortem keuring → komt het slachtdier in aanmerking om geslacht te worden
• Postmortem keuring → vlees geschikt voor humane consumptie
• De keuring wordt gedaan door een dierenarts
-------------------------Hoorcolleges -------------------------
HOORCOLLEGE 1 | INTRODUCTIE
Ontwikkeling in de veterinaire volksgezondheid:
• Fase 1 → georganiseerde dierziekten bestrijding
o Doel → voedsel, trekkracht, transport
• Fase 2 → vleeskeuring en zoönosencontrole
o Doel → consumentenbescherming en bijdrage aan vermindering infectieziekte
last bij de mens
• Fase 3 → gezondheidswetenschappen
o Doel → garanties voor hoogwaardig en veilig voedsel, welzijn mens & dier en
milieuzorg
HOORCOLLEGE 2 | NIET -MICROBIËLE CONTAMINANTEN
Chemische contaminanten
• Elke stof die niet opzettelijk aan levensmiddelen is toegevoegd, doch daar niettemin
voorkomt als residu van de productie
• Vreemde stoffen, zoals resten van insecten en haren van dieren, vallen hier niet onder
Residuen van diergeneesmiddelen
• Alle werkzame bestanddelen of metabolieten daarvan die overblijven in vlees of andere
levensmiddelen, afkomstig van het dier
Groepen verontreinigingen
• Milieucontaminanten → uit de omgeving
• Biocontaminanten
• Verontreinigingen als gevolg van verwerking/bewerking/verpakking
• Residuen (dier)behandelingsmiddelen
Belangrijk om te weten hoe de overdracht in organen & producten verloopt (van links naar
rechts):
• Nier en lever → andere organen
• Organen → spierweefsel
• Ei en melk → spierweefsel
• Ouder dier → jong dier
Gevaren van contaminanten:
• Toxiciteit → frequentie van blootstelling & cocktail effect
, • Mutagene en carcinogene eigenschappen
• Teratogeniteit, fertiliteitseffecten
• Immunosuppressief
• Neiging tot ophoping
• Resistentie inducerend
• Hypersensitiviteit → allergie
• Effect op darmflora
• Milieutoxisch
Acceptabel dagelijkse inname
• Vermijdbaar risico → residu
o Aanvaardbare concentraties (ADI)
• Onvermijdbaar risico → contaminant
o Toegelaten concentraties (TDI)
Van NOAL naar ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) & TDI naar MRL
• NO(A)EL (niveau zonder waargenomen schadelijk effect)→ niveau wordt vastgesteld aan
de hand van testen met dieren
• Safety factor → ADI
• Je moet het hele dieet kennen van het dier voor je hier iets over kunt zeggen
• MRL → maximale residu
Risico’s van hoog naar laag:
• Microbiologische contaminatie
• Toxinen bacterieel en schimmels
• Milieucontaminanten
• Pesticiden residuen
• Dierbehandelingsmiddelen
• Componenten uit verpakkingsmaterialen
• Voeder en levensmiddeladditieven
• ‘Novel foods’ en nieuwe technologische processen
Wel eventueel probleem als:
• Werking
o Stoffen met grote acute toxiciteit/werking
o Persistent en accumulerend
o Carcinogene stoffen
• Gebeurtenis
o Lokale besmetting → geen controle
o Accidenten → verwisselingen, lozingen
• Groepen van bijzonder gevoelige mensen (YOPI’s)
, Milieucontaminanten
• Door menselijke activiteit verhoogd
• Zware metalen, radionucliden (jodium, cesium, strontium & voedselketen)
• Xenobiotica → pesticiden, PCB’s, PAKs, dioxinen (onbewust geproduceerd)
• Door de natuur verhoogd
HOORCOLLEGE 3 | SLACHTEN VAN DIEREN EN VOEDSELVEILIGHEID
Vleeskeuringswet
• Gemaakt mbv dierenartsen
• Het keuren moet gedaan worden door dierenartsen
Ontwikkeling vleeshygiëne
• Ze kwamen erachter dat bacteriën de oorzaak waren van miltvuur en tbc
• Dit heeft ervoor gezorgd dat de wetgeving beter tot stand werd gebracht
• Von Ostertag → de grondlegger van vleeskeuring
• Virchow → ontdekkingen op het gebied van One Health en zoönose
• Pas sinds begin 2000 Europese wetten → strenger zijn dan deze wetten mag, minder
streng niet
• VS had als eerste ‘’lijnslachtachtig’’ → slachtkamer → meerdere dieren tegelijk slachten,
maar 1 iemand een heel dier slachten en dan meerdere mensen naast elkaar
• Lijnslachten (1965) → mensen blijven op 1 plek staan en doen een deel van het
slachtproces. Er werken meerdere mensen aan1 dier → makkelijker om hygiëne te
verbeteren en schaalvergroting
Rund
• Schoon → vanaf dat de huid weg is
• Bacteriële contaminatie kan optreden bij afzetten onderpoten, lossnijden anus etc. en
onthuiden
• Belangrijke stappen voor toezicht NVWA → bedwelmen en steken of snijden
Slachttechniek
• Belangrijk voor voedselveiligheid
• Beperken (na)besmetting vlees
• Aanvoer schone slachtdieren
• Scheiding vuile en schone gedeelte
• Reinigen en ontsmetting → materiaal, inrichting (geen dingen die in de weg hangen)
• Kruiscontaminatie tegengaan
Verplichte keuringen voor alle slachtdieren
• Antemortem keuring → komt het slachtdier in aanmerking om geslacht te worden
• Postmortem keuring → vlees geschikt voor humane consumptie
• De keuring wordt gedaan door een dierenarts
