Samenvatting literatuurstudie
Thema 1 - Introductie literatuurstudie
In deze cursus leer je hoe je zo’n literatuuronderzoek opzet, uitvoert en rapporteert
Nadat je thema 1 hebt doorlopen, kun je
herkennen hoe een probleemstelling voor het literatuuronderzoek (incl.
probleemschets, vraagstelling, deelvragen en doelstelling) wordt geformuleerd
beschrijven hoe een zoekplan voor een literatuurstudie wordt opgezet
beschrijven hoe op basis van een vooraf opgesteld zoekplan een literatuurstudie
wordt uitgevoerd
beschrijven hoe een uitgevoerde literatuurstudie wordt gedocumenteerd in een
zoektochtbeschrijving
beschrijven hoe gegevens uit wetenschappelijke artikelen kritisch worden
verwerkt
herkennen hoe op basis van de literatuurstudie een helder geschreven inleiding
opgesteld kan worden conform APA-7 richtlijnen waarin vanuit het eerdere
onderzoek en de tekortkomingen daarvan de relevantie van het voorgenomen
onderzoek wordt betoogd.
Thema 2 - Probleemstelling
Een probleemstelling bestaat uit de volgende onderdelen:
een probleemschets – 'wat is het probleem? '
aanleiding - 'wat is bekend uit eerder onderzoek en wat moet verder onderzocht
worden?'
vraagstelling – 'wat wil ik weten?'
doelstelling – 'waarom wil ik dat weten?'
deelvragen die de vraagstelling opdelen in onderzoekbare onderdelen en
gezamenlijk een antwoord kunnen geven op de vraagstelling
Nadat je thema 2 hebt doorlopen kun je
een probleemschets formuleren
een vraagstelling, deelvragen en prealabele vragen voor het literatuuronderzoek
formuleren
een specifieke doelstelling formuleren.
Samenvatting online studietaak 2.1:
Doel van de probleemschets
Een wetenschappelijk onderzoek begint met het beschrijven van een probleem waarvoor
een oplossing gezocht wordt. De probleemschets maakt duidelijk:
Wat het probleem is
Waarom het een probleem is
1
, Voor wie het een probleem is
Hoe groot het probleem is
Wat mogelijke oorzaken of oplossingen zijn
Dit vormt de basis voor de aanleiding van het onderzoek, en uiteindelijk voor de
onderzoeksvraag.
Aanpak bij het schrijven van de probleemschets
1. Begrippen introduceren en afbakenen
Leg alle begrippen uit die in de onderzoeksvraag voorkomen.
Definieer containerbegrippen (zoals ‘motivatie’ of ‘geestelijke gezondheid’)
concreet en nauwkeurig.
Zorg voor consistente, beknopte en relevante definities die logisch in de tekst zijn
geïntegreerd.
2. Relaties tussen begrippen uitleggen (‘het waarom’)
Onderbouw waarom je verwacht dat er een verband is tussen de gekozen
variabelen.
Gebruik theoretische kaders of modellen uit eerder onderzoek.
Beperk je tot één of enkele goed passende theorieën om de leesbaarheid te
behouden.
3. Maatschappelijke relevantie onderbouwen
Gebruik actuele bronnen, cijfers of nieuwsberichten (zoals via Nexis Uni).
Vermijd ongefundeerde uitspraken; onderbouw alles met betrouwbare data.
Opbouw van de tekst: het trechtermodel
Begin breed met het maatschappelijke probleem of de hoofdvariabele (bijv.
prestatie van leerlingen).
Werk toe naar meer specifieke variabelen die hier invloed op kunnen hebben (bijv.
motivatie, autonomie).
Sluit af met een logische overgang naar de onderzoeksvraag.
Verkennend literatuuronderzoek
Doe dit vóór het opstellen van je probleemschets.
Het helpt om:
o Begrippen af te bakenen
o Relevante onderzoeksvragen te formuleren
o Een passend theoretisch kader te kiezen
Pas probleemstelling en vraagstelling aan op basis van nieuwe inzichten, maar
blijf niet eindeloos herschrijven.
Overige aandachtspunten
Gebruik eigen woorden i.p.v. letterlijke citaten.
Wees consistent in gebruikte termen binnen en tussen onderdelen van je verslag.
Zorg dat je definities en afbakeningen aansluiten op de rest van je tekst (zoals
deelvragen en analyse).
Samenvatting online studietaak 2.2:
Doel van de vraagstelling
De vraagstelling (onderzoeksvraag) maakt duidelijk wat je met je onderzoek wilt weten.
Ze vloeit logisch voort uit de probleemschets, en bevat de relevante, afgebakende
variabelen die je wilt onderzoeken.
Kenmerken van een goede vraagstelling
✅ Logisch en helder geformuleerd
Bouwt voort op de probleemschets
Is duidelijk, niet omslachtig, en in actieve taal geschreven
✅ Richt zich op verband tussen variabelen
Benoemt twee of meer concrete variabelen
Variabelen moeten onderscheid kunnen maken tussen mensen (dus variatie
vertonen)
2
, Spreek van verband of samenhang bij correlationeel onderzoek
Spreek van effect of invloed bij experimenteel onderzoek
✅ Specifiek en afgebakend
Geen vage containerbegrippen (zoals ‘persoonlijkheid’, ‘gezondheid’, ‘welzijn’)
Duidelijke afbakening van:
o Variabelen (bijv. extraversie i.p.v. persoonlijkheid)
o Doelpopulatie (bijv. basisschoolleerlingen in Nederland)
o Vergelijkingsgroepen (indien van toepassing)
✅ Open vraagvorm
Geen ja/nee-vraag
Begin met “In hoeverre…”, “In welke mate…”, of “Wat is de relatie tussen…”
✅ Aansluiting op onderzoeksopzet
Gebruik passende formuleringen voor moderatie, mediatie of interactie
o Bijv. “Wordt het effect van X op Y gemedieerd door Z?”
Zorg dat de formulering in lijn is met het soort onderzoek (correlationeel vs.
experimenteel)
Veelvoorkomende fouten (ongeschikte vraagstellingen)
❌ ‘Hoe kan’-vragen
Te vaag en beleidsmatig. Voorbeeld:
Slecht: Hoe kan ziekteverzuim worden verminderd?
Beter: In hoeverre hangt ervaren werkdruk samen met ziekteverzuim?
❌ ‘Welke’-vragen
Te breed en ongericht. Voorbeeld:
Slecht: Welke factoren hangen samen met depressie?
Beter: Wat is het verband tussen sociale steun en depressieve klachten bij
jongeren?
❌ Normatieve, ethische, esthetische of metafysische vragen
Niet toetsbaar met empirisch onderzoek. Voorbeeld:
Slecht: Zijn pestproblemen erger dan schooluitval?
Beter: In hoeverre verschillen jongeren met pestervaringen en schooluitval in
depressieve klachten?
Belangrijkste tips
Wees concreet, specifiek en wetenschappelijk toetsbaar
Zorg dat er variatie is in de onderzochte variabelen
Laat de formulering van de vraagstelling bepalen door:
o de literatuur
o de probleemschets
o de opzet van je onderzoek
Studietaak 2.3 – Doelstelling - waarom wil ik dit weten?
Wat is een doelstelling?
De doelstelling maakt duidelijk waarom het onderzoek relevant is. Die relevantie
moet expliciet worden verwoord, zodat er geen twijfel ontstaat over het nut van de
studie.
⚖️Soorten relevantie
Soort onderzoek Relevantie Doelstellingstype
Fundamenteel Vergroten van theoretische
Theoretische relevantie
onderzoek kennis
Toegepast Oplossingen bieden voor Praktische/maatschappelijke
onderzoek praktische problemen relevantie
Veel onderzoek Heeft beide soorten relevantie Combinatie
Voorbeeld: Vraagstelling en doelstelling combineren
Vraagstelling: In hoeverre is er een verband tussen slachtofferschap van pesten en
depressieve symptomen bij adolescenten, en wat is de rol van hechte vriendschappen?
3
Thema 1 - Introductie literatuurstudie
In deze cursus leer je hoe je zo’n literatuuronderzoek opzet, uitvoert en rapporteert
Nadat je thema 1 hebt doorlopen, kun je
herkennen hoe een probleemstelling voor het literatuuronderzoek (incl.
probleemschets, vraagstelling, deelvragen en doelstelling) wordt geformuleerd
beschrijven hoe een zoekplan voor een literatuurstudie wordt opgezet
beschrijven hoe op basis van een vooraf opgesteld zoekplan een literatuurstudie
wordt uitgevoerd
beschrijven hoe een uitgevoerde literatuurstudie wordt gedocumenteerd in een
zoektochtbeschrijving
beschrijven hoe gegevens uit wetenschappelijke artikelen kritisch worden
verwerkt
herkennen hoe op basis van de literatuurstudie een helder geschreven inleiding
opgesteld kan worden conform APA-7 richtlijnen waarin vanuit het eerdere
onderzoek en de tekortkomingen daarvan de relevantie van het voorgenomen
onderzoek wordt betoogd.
Thema 2 - Probleemstelling
Een probleemstelling bestaat uit de volgende onderdelen:
een probleemschets – 'wat is het probleem? '
aanleiding - 'wat is bekend uit eerder onderzoek en wat moet verder onderzocht
worden?'
vraagstelling – 'wat wil ik weten?'
doelstelling – 'waarom wil ik dat weten?'
deelvragen die de vraagstelling opdelen in onderzoekbare onderdelen en
gezamenlijk een antwoord kunnen geven op de vraagstelling
Nadat je thema 2 hebt doorlopen kun je
een probleemschets formuleren
een vraagstelling, deelvragen en prealabele vragen voor het literatuuronderzoek
formuleren
een specifieke doelstelling formuleren.
Samenvatting online studietaak 2.1:
Doel van de probleemschets
Een wetenschappelijk onderzoek begint met het beschrijven van een probleem waarvoor
een oplossing gezocht wordt. De probleemschets maakt duidelijk:
Wat het probleem is
Waarom het een probleem is
1
, Voor wie het een probleem is
Hoe groot het probleem is
Wat mogelijke oorzaken of oplossingen zijn
Dit vormt de basis voor de aanleiding van het onderzoek, en uiteindelijk voor de
onderzoeksvraag.
Aanpak bij het schrijven van de probleemschets
1. Begrippen introduceren en afbakenen
Leg alle begrippen uit die in de onderzoeksvraag voorkomen.
Definieer containerbegrippen (zoals ‘motivatie’ of ‘geestelijke gezondheid’)
concreet en nauwkeurig.
Zorg voor consistente, beknopte en relevante definities die logisch in de tekst zijn
geïntegreerd.
2. Relaties tussen begrippen uitleggen (‘het waarom’)
Onderbouw waarom je verwacht dat er een verband is tussen de gekozen
variabelen.
Gebruik theoretische kaders of modellen uit eerder onderzoek.
Beperk je tot één of enkele goed passende theorieën om de leesbaarheid te
behouden.
3. Maatschappelijke relevantie onderbouwen
Gebruik actuele bronnen, cijfers of nieuwsberichten (zoals via Nexis Uni).
Vermijd ongefundeerde uitspraken; onderbouw alles met betrouwbare data.
Opbouw van de tekst: het trechtermodel
Begin breed met het maatschappelijke probleem of de hoofdvariabele (bijv.
prestatie van leerlingen).
Werk toe naar meer specifieke variabelen die hier invloed op kunnen hebben (bijv.
motivatie, autonomie).
Sluit af met een logische overgang naar de onderzoeksvraag.
Verkennend literatuuronderzoek
Doe dit vóór het opstellen van je probleemschets.
Het helpt om:
o Begrippen af te bakenen
o Relevante onderzoeksvragen te formuleren
o Een passend theoretisch kader te kiezen
Pas probleemstelling en vraagstelling aan op basis van nieuwe inzichten, maar
blijf niet eindeloos herschrijven.
Overige aandachtspunten
Gebruik eigen woorden i.p.v. letterlijke citaten.
Wees consistent in gebruikte termen binnen en tussen onderdelen van je verslag.
Zorg dat je definities en afbakeningen aansluiten op de rest van je tekst (zoals
deelvragen en analyse).
Samenvatting online studietaak 2.2:
Doel van de vraagstelling
De vraagstelling (onderzoeksvraag) maakt duidelijk wat je met je onderzoek wilt weten.
Ze vloeit logisch voort uit de probleemschets, en bevat de relevante, afgebakende
variabelen die je wilt onderzoeken.
Kenmerken van een goede vraagstelling
✅ Logisch en helder geformuleerd
Bouwt voort op de probleemschets
Is duidelijk, niet omslachtig, en in actieve taal geschreven
✅ Richt zich op verband tussen variabelen
Benoemt twee of meer concrete variabelen
Variabelen moeten onderscheid kunnen maken tussen mensen (dus variatie
vertonen)
2
, Spreek van verband of samenhang bij correlationeel onderzoek
Spreek van effect of invloed bij experimenteel onderzoek
✅ Specifiek en afgebakend
Geen vage containerbegrippen (zoals ‘persoonlijkheid’, ‘gezondheid’, ‘welzijn’)
Duidelijke afbakening van:
o Variabelen (bijv. extraversie i.p.v. persoonlijkheid)
o Doelpopulatie (bijv. basisschoolleerlingen in Nederland)
o Vergelijkingsgroepen (indien van toepassing)
✅ Open vraagvorm
Geen ja/nee-vraag
Begin met “In hoeverre…”, “In welke mate…”, of “Wat is de relatie tussen…”
✅ Aansluiting op onderzoeksopzet
Gebruik passende formuleringen voor moderatie, mediatie of interactie
o Bijv. “Wordt het effect van X op Y gemedieerd door Z?”
Zorg dat de formulering in lijn is met het soort onderzoek (correlationeel vs.
experimenteel)
Veelvoorkomende fouten (ongeschikte vraagstellingen)
❌ ‘Hoe kan’-vragen
Te vaag en beleidsmatig. Voorbeeld:
Slecht: Hoe kan ziekteverzuim worden verminderd?
Beter: In hoeverre hangt ervaren werkdruk samen met ziekteverzuim?
❌ ‘Welke’-vragen
Te breed en ongericht. Voorbeeld:
Slecht: Welke factoren hangen samen met depressie?
Beter: Wat is het verband tussen sociale steun en depressieve klachten bij
jongeren?
❌ Normatieve, ethische, esthetische of metafysische vragen
Niet toetsbaar met empirisch onderzoek. Voorbeeld:
Slecht: Zijn pestproblemen erger dan schooluitval?
Beter: In hoeverre verschillen jongeren met pestervaringen en schooluitval in
depressieve klachten?
Belangrijkste tips
Wees concreet, specifiek en wetenschappelijk toetsbaar
Zorg dat er variatie is in de onderzochte variabelen
Laat de formulering van de vraagstelling bepalen door:
o de literatuur
o de probleemschets
o de opzet van je onderzoek
Studietaak 2.3 – Doelstelling - waarom wil ik dit weten?
Wat is een doelstelling?
De doelstelling maakt duidelijk waarom het onderzoek relevant is. Die relevantie
moet expliciet worden verwoord, zodat er geen twijfel ontstaat over het nut van de
studie.
⚖️Soorten relevantie
Soort onderzoek Relevantie Doelstellingstype
Fundamenteel Vergroten van theoretische
Theoretische relevantie
onderzoek kennis
Toegepast Oplossingen bieden voor Praktische/maatschappelijke
onderzoek praktische problemen relevantie
Veel onderzoek Heeft beide soorten relevantie Combinatie
Voorbeeld: Vraagstelling en doelstelling combineren
Vraagstelling: In hoeverre is er een verband tussen slachtofferschap van pesten en
depressieve symptomen bij adolescenten, en wat is de rol van hechte vriendschappen?
3
