DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
(EX: enkel foto’s over aandoeningen, etc. kunnen interpreteren)
HOOFDSTUK 1 – WATERVOGELS
1.1. TAXONOMIE
niet kennen
Orde: Anseriformes
Fam. Anhimidae (= hoenderkoeten) vb. witwanghoenderkoet
Fam. Anseranatidae vb. ekstergans
Fam. Anatidae vb. ganzen, zwanen, eenden
⁎ > 100 spp en 5 subfamilies
⁎ Anatinae
⁎ Anserinae
⁎ Denrocygninae
⁎ Stictonettinae
⁎ Tadorninae
1.2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
AANPASSINGEN:
· Aanpassingen aan waterleven
o Zwemvliezen
o Vederkleed → uropygiale klier / stuitklier net boven de
staartbasis maakt verenkleed waterdicht
▪ Via de bek ‘duwen’ op de klier → olie-achtige substantie komt vrij die ze met
de bek over het verenkleed verspreiden
o Holle beenderen
o Luchtzakken
· Aanpassingen aan zeer koude omstandigheden
o Poten bevriezen niet op ijs (via counter current systeem)
▪ Arteriën en venen lopen in de poot dicht tegen elkaar
▪ Warm zuurstofrijk bloed komt uit het lichaam
(arteriën) en gaat richting de poten
▪ Arterioveneuze shunt in de poten: ‘warm’ bloed uit
het lichaam wordt afgekoeld
▪ Kouder bloed wordt t.h.v. poten terug opgewarmd en
naar het lichaam gestuurd
1
,DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
VOORTPLANTING:
Geslachtsrijpheid
Eend Gans Zwaan Niet kennen
1 jaar 2 jaar 5 jaar
· Geslachtsbepaling:
o Via geslachtsdimorfisme (bij sommige soorten)
o Via de cloaca: phallus (penis) stulpt eruit na manuele manipulatie (zie foto)
Vrouwtje Mannetje
· Copulatie in water
· Baltsgedrag (zowel pre + post copulatoir)
· Nestplaats varieert naargelang de soort
· Nestvlieders
Nestgrootte (aantal eieren)
Eend Gans Zwaan
6 – 12 3–6 3–6 Niet van buiten kennen
Incubatieperiode = periode tussen ei leggen en (weten dat incubatieperiode
uitkomen ong. 1 maand is)
25 dagen 30 dagen 35 dagen
1.3. HUISVESTING
· In een volière → vooral voor dieren die extra warmte nodig hebben
· Op land:
o Grasland
o Bomen, struikgewas, schuilplaatsen en schaduw → moeten kunnen schuilen tegen
predatoren, zon, etc.
o Stenen / cement → risico op pododermatitis!!
· Op water:
o In een poel: diepte aangepast aan de soort
o Indien verhoogd bad → liefst een trapje aan het bad + een steen / uitstapplaat in het
bad zodat ze er terug uit kunnen stappen (vliegen is niet altijd mogelijk in geval van
onderkoeling!)
2
,DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
1.4. VOEDING
Onderhoudsvoer
· Weide (gras trekken), waterplanten → zeker voldoende groenvoer voorzien!
· Supplementeren met graan of korrels specifiek voor watervogels
o Mag niet te eiwitrijk of koolhydratenrijk zijn → problemen met maagdarm
o Enkel supplementeren vanaf herfst: indien er onvoldoende groenvoer/gras is
(anders: meer kans op obesitas)
o Niet te laat beginnen met supplementeren: risico op leververvetting (dier gaat eigen
vetweefsel uitputten door te weinig voeding)
· Oesterschelpen → sterkte van botten stimuleren
· Bij piscivoren: vis voorzien
1.5. VANGEN + TRANSPORT
· Op het land vangen
· Carrier zonder mazen + doek op bodem (meer grip voor het dier) → hoger in de hoogte dan
breed → dier moet nek kunnen strekken
· Geen water in de carrier!
o Beter onderweg stoppen om dier te laten drinken
o Indien wel water in de carrier: risico dat dier verdrinkt onderweg
· Opletten dat ze niet ontsnappen!
· Correct hanteren!
o Volledig het lichaam onderaan ondersteunen + pootjes vastnemen
o Met 1 hand poten klemmen, met andere hand de nek ondersteunen (zeker bij zwanen!)
→ vermijden dat dier luxatie van de nek krijgt
o Vleugels dicht tegen het lichaam houden
o Best hoofd naar achter houden & poten naar voren houden
3
, DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
1.6. KLINISCH ONDERZOEK
· In rustige omgeving → het zijn prooidieren: dus hebben vaak stress
o Kijken naar gedrag: hoe loopt het dier rond, manken, recht op de poten staan, …
o Kijken naar vleugels: structuur, afhangende vleugels, …
o Kijken naar de gang
· Kop:
o Ogen & neus controleren op snot, vloeistoffen
o Mondholte: bek open maken & zeker onder de tong controleren op vreemde
voorwerpen, vishaken, etc.
· Verenkleed: controleren op wondjes (veren volledig tegen de richting openstrijken)
· Vleugels
· Poten
· Voedingstoestand
1.7. BIJKOMENDE ONDERZOEKEN
· RX
· Mestonderzoek
· Endoscopie
· Narcose:
o Anesthesie via isofluraan (gasanesthesie)
▪ VD: anesthesie vlot te regelen door de luchtzakken + dier wordt
gemakkelijker terug wakker
o Poten naar achteren strekken + vastbinden
o Vleugels naast het lichaam strekken
o Zo mooi mogelijk overzicht van poten en beenderen → superpositie vermijden
o Meestal dorsoventraal → indien op de buik: vaak ademnood
1.8. HOSPITALISATIE
· Droog, warm, antislip vloer
o Warmtelamp is noodzakelijk bij zieke onderkoelde dieren!
o Indien metalen gladden vloer: stress omdat dier zich moeilijk kan verplaatsen
→ alternatief voor een anti – slipvloer: handdoek op de grond
· Voldoende verluchting
· Indien langer dan 48u in hospitalisatie: bad + zachte vloer
o Indien geen bad: dier is minder gemotiveerd om verenkleed te onderhouden
o Poten dagelijks inwrijven met vaseline/crème/zinkzalf
→ poten worden snel droog → risico voor pododermatitis
· Stress!!!
o Proberen om niet bij predatoren te zetten!
o Rustige omgeving
o Eventueel een soortgenoot meebrengen van thuis in hospitalisatie
· Quarantaine
o Zeker belangrijk bij zieke wilde dieren!
4
(EX: enkel foto’s over aandoeningen, etc. kunnen interpreteren)
HOOFDSTUK 1 – WATERVOGELS
1.1. TAXONOMIE
niet kennen
Orde: Anseriformes
Fam. Anhimidae (= hoenderkoeten) vb. witwanghoenderkoet
Fam. Anseranatidae vb. ekstergans
Fam. Anatidae vb. ganzen, zwanen, eenden
⁎ > 100 spp en 5 subfamilies
⁎ Anatinae
⁎ Anserinae
⁎ Denrocygninae
⁎ Stictonettinae
⁎ Tadorninae
1.2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
AANPASSINGEN:
· Aanpassingen aan waterleven
o Zwemvliezen
o Vederkleed → uropygiale klier / stuitklier net boven de
staartbasis maakt verenkleed waterdicht
▪ Via de bek ‘duwen’ op de klier → olie-achtige substantie komt vrij die ze met
de bek over het verenkleed verspreiden
o Holle beenderen
o Luchtzakken
· Aanpassingen aan zeer koude omstandigheden
o Poten bevriezen niet op ijs (via counter current systeem)
▪ Arteriën en venen lopen in de poot dicht tegen elkaar
▪ Warm zuurstofrijk bloed komt uit het lichaam
(arteriën) en gaat richting de poten
▪ Arterioveneuze shunt in de poten: ‘warm’ bloed uit
het lichaam wordt afgekoeld
▪ Kouder bloed wordt t.h.v. poten terug opgewarmd en
naar het lichaam gestuurd
1
,DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
VOORTPLANTING:
Geslachtsrijpheid
Eend Gans Zwaan Niet kennen
1 jaar 2 jaar 5 jaar
· Geslachtsbepaling:
o Via geslachtsdimorfisme (bij sommige soorten)
o Via de cloaca: phallus (penis) stulpt eruit na manuele manipulatie (zie foto)
Vrouwtje Mannetje
· Copulatie in water
· Baltsgedrag (zowel pre + post copulatoir)
· Nestplaats varieert naargelang de soort
· Nestvlieders
Nestgrootte (aantal eieren)
Eend Gans Zwaan
6 – 12 3–6 3–6 Niet van buiten kennen
Incubatieperiode = periode tussen ei leggen en (weten dat incubatieperiode
uitkomen ong. 1 maand is)
25 dagen 30 dagen 35 dagen
1.3. HUISVESTING
· In een volière → vooral voor dieren die extra warmte nodig hebben
· Op land:
o Grasland
o Bomen, struikgewas, schuilplaatsen en schaduw → moeten kunnen schuilen tegen
predatoren, zon, etc.
o Stenen / cement → risico op pododermatitis!!
· Op water:
o In een poel: diepte aangepast aan de soort
o Indien verhoogd bad → liefst een trapje aan het bad + een steen / uitstapplaat in het
bad zodat ze er terug uit kunnen stappen (vliegen is niet altijd mogelijk in geval van
onderkoeling!)
2
,DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
1.4. VOEDING
Onderhoudsvoer
· Weide (gras trekken), waterplanten → zeker voldoende groenvoer voorzien!
· Supplementeren met graan of korrels specifiek voor watervogels
o Mag niet te eiwitrijk of koolhydratenrijk zijn → problemen met maagdarm
o Enkel supplementeren vanaf herfst: indien er onvoldoende groenvoer/gras is
(anders: meer kans op obesitas)
o Niet te laat beginnen met supplementeren: risico op leververvetting (dier gaat eigen
vetweefsel uitputten door te weinig voeding)
· Oesterschelpen → sterkte van botten stimuleren
· Bij piscivoren: vis voorzien
1.5. VANGEN + TRANSPORT
· Op het land vangen
· Carrier zonder mazen + doek op bodem (meer grip voor het dier) → hoger in de hoogte dan
breed → dier moet nek kunnen strekken
· Geen water in de carrier!
o Beter onderweg stoppen om dier te laten drinken
o Indien wel water in de carrier: risico dat dier verdrinkt onderweg
· Opletten dat ze niet ontsnappen!
· Correct hanteren!
o Volledig het lichaam onderaan ondersteunen + pootjes vastnemen
o Met 1 hand poten klemmen, met andere hand de nek ondersteunen (zeker bij zwanen!)
→ vermijden dat dier luxatie van de nek krijgt
o Vleugels dicht tegen het lichaam houden
o Best hoofd naar achter houden & poten naar voren houden
3
, DZ neerhofdieren – samenvatting 2020 - 2021
1.6. KLINISCH ONDERZOEK
· In rustige omgeving → het zijn prooidieren: dus hebben vaak stress
o Kijken naar gedrag: hoe loopt het dier rond, manken, recht op de poten staan, …
o Kijken naar vleugels: structuur, afhangende vleugels, …
o Kijken naar de gang
· Kop:
o Ogen & neus controleren op snot, vloeistoffen
o Mondholte: bek open maken & zeker onder de tong controleren op vreemde
voorwerpen, vishaken, etc.
· Verenkleed: controleren op wondjes (veren volledig tegen de richting openstrijken)
· Vleugels
· Poten
· Voedingstoestand
1.7. BIJKOMENDE ONDERZOEKEN
· RX
· Mestonderzoek
· Endoscopie
· Narcose:
o Anesthesie via isofluraan (gasanesthesie)
▪ VD: anesthesie vlot te regelen door de luchtzakken + dier wordt
gemakkelijker terug wakker
o Poten naar achteren strekken + vastbinden
o Vleugels naast het lichaam strekken
o Zo mooi mogelijk overzicht van poten en beenderen → superpositie vermijden
o Meestal dorsoventraal → indien op de buik: vaak ademnood
1.8. HOSPITALISATIE
· Droog, warm, antislip vloer
o Warmtelamp is noodzakelijk bij zieke onderkoelde dieren!
o Indien metalen gladden vloer: stress omdat dier zich moeilijk kan verplaatsen
→ alternatief voor een anti – slipvloer: handdoek op de grond
· Voldoende verluchting
· Indien langer dan 48u in hospitalisatie: bad + zachte vloer
o Indien geen bad: dier is minder gemotiveerd om verenkleed te onderhouden
o Poten dagelijks inwrijven met vaseline/crème/zinkzalf
→ poten worden snel droog → risico voor pododermatitis
· Stress!!!
o Proberen om niet bij predatoren te zetten!
o Rustige omgeving
o Eventueel een soortgenoot meebrengen van thuis in hospitalisatie
· Quarantaine
o Zeker belangrijk bij zieke wilde dieren!
4
