Module 3
STRAFRECHT
Hoofdstuk 1 De strafwet
1. Wat is strafrecht?
1.1 Strafrecht is publiek recht
Het publiek recht kenmerkt zich met een verticale verhouding, het is het openbaar
ministerie tegen de verdachte, het openbaar ministerie gaat de verdachte
dagvaardingen.
Het is ook niet slachtoffer tegenover verdachte.
1.2 Welke gedragingen zijn strafbaar
We praten hierover menselijke handelingen/gedragingen inclusief rechtspersonen:
- Actieve handeling (iets doen)
- Nalaten (niks doen) bv. Iemand niet helpen die hulp nodig heeft
= schuldig verzuim
1.3 Onder welke voorwaarden
De wet beschrijft deze voorwaarden.
Om iemand te straffen moet de situatie aan alle voorwaarden moet worden voldaan
1.4 In welke omstandigheden
De omstandigheden kunnen maken dat een gedraging wel of niet strafbaar is
De omstandigheden kunnen maken dat de straf zwaarder of milder wordt
Bv. (Z)Onder invloed zijn, (m) mentale gezondheid
1.5 Tegenover welke personen
Hoedanigheid van slachtoffer en/of dader kunnen invloed hebben op het misdrijf en/of de
straf. Als de hoedanigheid van het slachtoffer of dader van toepassing is dan moet dit in
de strafwet staan.
Vb. invloed op misdrijf: aanslag op koning, kindermoord (= eigen kind vermoorden)
Vb. invloed op de straf: slachtoffer is minderjarig, slachtoffer tijdens uitvoering functie
1.6 Sancties en/of maatregelen
- Herstellende en preventieve sancties
- Alternatieve straffen
- Repressieve (onderdrukking) vrijheidsberovende straffen
Er zit een grote evolutie in het strafrecht waarin dat ze meer herstellende en preventieve
sancties willen of alternatieve straffen i.p.v. die repressieve vrijheidsberoving. Zodat
mensen die de hulp nodig hebben, het ook echt krijgen voor terug de maatschappij in te
kunnen gaan
1.7 Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd en op welke manier
- Materieel strafrecht (misdrijven, straffen, strafrechtelijke constructies) (1ste jaar)
- Formeel straf (strafprocesrecht, procedureregels) (2de jaar)
- Strafuitvoeringsrecht (fase na veroordeling)
2. Het legaliteitsbeginsel
,Artikel 1. Legaliteitsbeginsel
Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen (voorwaarden)
niet in de wet worden omschreven.
Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet.
Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig
is aan een handelen of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf
was overeenkomstig de algemene beginselen die door de internationale
volkerengemeenschap worden erkend.
2.1 Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet
Als een gedraging niet in de strafwet (strafwetboek of bijzondere wetten of internationale
wetgeving) staat beschreven is ze niet strafbaar
-> Geeft moeilijkheden bij nieuwe misdrijven bv. Cybercriminaliteit
2.2 Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet
Enkel de sancties die in de strafwet staan kunnen door de rechter worden opgelegd
De rechter moet binnen strafvorken blijven die de wet voorziet (strafwetboek, bijzondere
wetgeving)
Creativiteit in hoofde van de rechter is mogelijk bij voorwaarden (straf met voorwaarden,
daarbij kan die kiezen welke voorwaarden)
2.3 Het legaliteitsbeginsel heeft een aantal gevolgen
Enkel de wet als bron van strafrecht (wet, decreet, ordonnantie, maar ook krachtens een
wet dus, KB, MB, UVRM,)
Strikte interpretatie van de strafwet (de wet mag alleen strik geïnterpreteerd worden, bv.
Iemand fysiek pijn doen blijft fysiek pijn doen en dus niet mentaal)
Niet-terugwerkende kracht van de strafwet
3. De toepassing van de strafwet in de tijd
Art. 2. Toepassing van de strafwet in de tijd
Niemand kan worden bestraft voor een handelen of nalaten dat niet bij wet strafbaar was
ten tijde van dat handelen of nalaten.
Evenmin kan een zwaardere hoofd- of bijkomende straf worden opgelegd dan die waarin
ten tijde van het plegen van het misdrijf bij wet was voorzien.
In geval van wijziging van de strafwet na het plegen van het misdrijf gelden de voor de
dader meest gunstige bepalingen.
De strafwet geldt vanaf inwerkingtreding tot opheffing/vernietiging van de wet
Een gedraging kan enkel strafbaar zijn als ze op dat ogenblik strafbaar werd gesteld door
een wet.
Probleem: wetswijzigingen -> hoe werkt de strafwet in de tijd?
Niet-retroactiviteit van de strafwet
,Twee hypothesen:
- De strengere strafwet: kan NIET retroactief toegepast worden
- De mildere strafwet: kan WEL retroactief toegepast worden
Het misdrijf verkrachting:
Vanaf 1 juni 2022 tot en met 8 april 2026: art. 417/11 Sw.
Verkrachting is elke gestelde daad die bestaat of mede bestaat uit een seksuele
penetratie van welke aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of met
behulp van een persoon die daar niet in toestemt.
Dit misdrijf wordt bestraft met opsluiting van tien jaar tot vijftien jaar.
Vanaf 9 april 2026: art. 138 Sw.
Verkrachting is elke opzettelijk gestelde daad die bestaat of mede bestaat uit een
seksuele penetratie van welke aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of
met behulp van een persoon die daar niet in toestemt.
Dit misdrijf wordt bestraft met een straf van niveau 4.
Art. 36 Sw.: De straf van niveau 4 bestaat uit een gevangenisstraf van meer dan
vijf jaar tot ten hoogste tien jaar of een behandeling onder vrijheidsberoving van meer
dan vier jaar tot ten hoogste zes jaar.
Welke straf is milder?
- Oud art. 417/11 Sw.: opsluiting van tien jaar tot vijftien jaar
- Nieuw art.138 Sw.:gevangenisstraf vanmeer dan vijf jaar tot ten hoogste tien jaar
, 4. De toepassing van de strafwet in de ruimte en t.o.v. persoenen
Art. 3. Toepassing van de strafwet in de ruimte
Behoudens de bij wet bepaalde uitzonderingen wordt het misdrijf, op Belgisch
grondgebied door Belgen of vreemdelingen gepleegd, bestraft overeenkomstig de
bepalingen van de Belgische wetten.
Het misdrijf, buiten het Belgisch grondgebied door Belgen of vreemdelingen gepleegd,
wordt in België niet bestraft, behoudens in de bij wet bepaalde gevallen.
Het misdrijf is op het grondgebied van het Rijk gepleegd wanneer een van de
constitutieve of verzwarende bestanddelen ervan materieel op dat grondgebied heeft
plaatsgevonden.
-> het maakt niet wat uw nationaliteit is, als je een misdrijf pleegt op Belgisch
grondgebied, dan word je berecht/gestraft via het Belgisch strafwet (behoudens de wet
anders zegt)
-> als je als Belg op ander grondgebied een misdrijf pleegt word je niet berecht/gestraft
via het Belgisch strafwet, maar de strafwet van dat land (behoudens de wet anders zegt)
-> constitutieve of verzwarende bestanddelen zijn voorwaarden
4.1 Misdrijven gepleegd in België
Belgisch grondgebied:
- landsgrenzen
- territoriale zee (aan kust)
- Belgische schepen
- Belgische vliegtuigen
- vreemde schepen in Belgische havens
- luchtruim boven Belgisch grondgebied (luchtvaartverkeersovertredingen -> in B
strafbaar)
STRAFRECHT
Hoofdstuk 1 De strafwet
1. Wat is strafrecht?
1.1 Strafrecht is publiek recht
Het publiek recht kenmerkt zich met een verticale verhouding, het is het openbaar
ministerie tegen de verdachte, het openbaar ministerie gaat de verdachte
dagvaardingen.
Het is ook niet slachtoffer tegenover verdachte.
1.2 Welke gedragingen zijn strafbaar
We praten hierover menselijke handelingen/gedragingen inclusief rechtspersonen:
- Actieve handeling (iets doen)
- Nalaten (niks doen) bv. Iemand niet helpen die hulp nodig heeft
= schuldig verzuim
1.3 Onder welke voorwaarden
De wet beschrijft deze voorwaarden.
Om iemand te straffen moet de situatie aan alle voorwaarden moet worden voldaan
1.4 In welke omstandigheden
De omstandigheden kunnen maken dat een gedraging wel of niet strafbaar is
De omstandigheden kunnen maken dat de straf zwaarder of milder wordt
Bv. (Z)Onder invloed zijn, (m) mentale gezondheid
1.5 Tegenover welke personen
Hoedanigheid van slachtoffer en/of dader kunnen invloed hebben op het misdrijf en/of de
straf. Als de hoedanigheid van het slachtoffer of dader van toepassing is dan moet dit in
de strafwet staan.
Vb. invloed op misdrijf: aanslag op koning, kindermoord (= eigen kind vermoorden)
Vb. invloed op de straf: slachtoffer is minderjarig, slachtoffer tijdens uitvoering functie
1.6 Sancties en/of maatregelen
- Herstellende en preventieve sancties
- Alternatieve straffen
- Repressieve (onderdrukking) vrijheidsberovende straffen
Er zit een grote evolutie in het strafrecht waarin dat ze meer herstellende en preventieve
sancties willen of alternatieve straffen i.p.v. die repressieve vrijheidsberoving. Zodat
mensen die de hulp nodig hebben, het ook echt krijgen voor terug de maatschappij in te
kunnen gaan
1.7 Welke publiekrechtelijke organen zijn bevoegd en op welke manier
- Materieel strafrecht (misdrijven, straffen, strafrechtelijke constructies) (1ste jaar)
- Formeel straf (strafprocesrecht, procedureregels) (2de jaar)
- Strafuitvoeringsrecht (fase na veroordeling)
2. Het legaliteitsbeginsel
,Artikel 1. Legaliteitsbeginsel
Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen (voorwaarden)
niet in de wet worden omschreven.
Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet.
Dit artikel staat niet in de weg aan de berechting en bestraffing van iemand die schuldig
is aan een handelen of nalaten dat, ten tijde van het handelen of nalaten, een misdrijf
was overeenkomstig de algemene beginselen die door de internationale
volkerengemeenschap worden erkend.
2.1 Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet
Als een gedraging niet in de strafwet (strafwetboek of bijzondere wetten of internationale
wetgeving) staat beschreven is ze niet strafbaar
-> Geeft moeilijkheden bij nieuwe misdrijven bv. Cybercriminaliteit
2.2 Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet
Enkel de sancties die in de strafwet staan kunnen door de rechter worden opgelegd
De rechter moet binnen strafvorken blijven die de wet voorziet (strafwetboek, bijzondere
wetgeving)
Creativiteit in hoofde van de rechter is mogelijk bij voorwaarden (straf met voorwaarden,
daarbij kan die kiezen welke voorwaarden)
2.3 Het legaliteitsbeginsel heeft een aantal gevolgen
Enkel de wet als bron van strafrecht (wet, decreet, ordonnantie, maar ook krachtens een
wet dus, KB, MB, UVRM,)
Strikte interpretatie van de strafwet (de wet mag alleen strik geïnterpreteerd worden, bv.
Iemand fysiek pijn doen blijft fysiek pijn doen en dus niet mentaal)
Niet-terugwerkende kracht van de strafwet
3. De toepassing van de strafwet in de tijd
Art. 2. Toepassing van de strafwet in de tijd
Niemand kan worden bestraft voor een handelen of nalaten dat niet bij wet strafbaar was
ten tijde van dat handelen of nalaten.
Evenmin kan een zwaardere hoofd- of bijkomende straf worden opgelegd dan die waarin
ten tijde van het plegen van het misdrijf bij wet was voorzien.
In geval van wijziging van de strafwet na het plegen van het misdrijf gelden de voor de
dader meest gunstige bepalingen.
De strafwet geldt vanaf inwerkingtreding tot opheffing/vernietiging van de wet
Een gedraging kan enkel strafbaar zijn als ze op dat ogenblik strafbaar werd gesteld door
een wet.
Probleem: wetswijzigingen -> hoe werkt de strafwet in de tijd?
Niet-retroactiviteit van de strafwet
,Twee hypothesen:
- De strengere strafwet: kan NIET retroactief toegepast worden
- De mildere strafwet: kan WEL retroactief toegepast worden
Het misdrijf verkrachting:
Vanaf 1 juni 2022 tot en met 8 april 2026: art. 417/11 Sw.
Verkrachting is elke gestelde daad die bestaat of mede bestaat uit een seksuele
penetratie van welke aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of met
behulp van een persoon die daar niet in toestemt.
Dit misdrijf wordt bestraft met opsluiting van tien jaar tot vijftien jaar.
Vanaf 9 april 2026: art. 138 Sw.
Verkrachting is elke opzettelijk gestelde daad die bestaat of mede bestaat uit een
seksuele penetratie van welke aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of
met behulp van een persoon die daar niet in toestemt.
Dit misdrijf wordt bestraft met een straf van niveau 4.
Art. 36 Sw.: De straf van niveau 4 bestaat uit een gevangenisstraf van meer dan
vijf jaar tot ten hoogste tien jaar of een behandeling onder vrijheidsberoving van meer
dan vier jaar tot ten hoogste zes jaar.
Welke straf is milder?
- Oud art. 417/11 Sw.: opsluiting van tien jaar tot vijftien jaar
- Nieuw art.138 Sw.:gevangenisstraf vanmeer dan vijf jaar tot ten hoogste tien jaar
, 4. De toepassing van de strafwet in de ruimte en t.o.v. persoenen
Art. 3. Toepassing van de strafwet in de ruimte
Behoudens de bij wet bepaalde uitzonderingen wordt het misdrijf, op Belgisch
grondgebied door Belgen of vreemdelingen gepleegd, bestraft overeenkomstig de
bepalingen van de Belgische wetten.
Het misdrijf, buiten het Belgisch grondgebied door Belgen of vreemdelingen gepleegd,
wordt in België niet bestraft, behoudens in de bij wet bepaalde gevallen.
Het misdrijf is op het grondgebied van het Rijk gepleegd wanneer een van de
constitutieve of verzwarende bestanddelen ervan materieel op dat grondgebied heeft
plaatsgevonden.
-> het maakt niet wat uw nationaliteit is, als je een misdrijf pleegt op Belgisch
grondgebied, dan word je berecht/gestraft via het Belgisch strafwet (behoudens de wet
anders zegt)
-> als je als Belg op ander grondgebied een misdrijf pleegt word je niet berecht/gestraft
via het Belgisch strafwet, maar de strafwet van dat land (behoudens de wet anders zegt)
-> constitutieve of verzwarende bestanddelen zijn voorwaarden
4.1 Misdrijven gepleegd in België
Belgisch grondgebied:
- landsgrenzen
- territoriale zee (aan kust)
- Belgische schepen
- Belgische vliegtuigen
- vreemde schepen in Belgische havens
- luchtruim boven Belgisch grondgebied (luchtvaartverkeersovertredingen -> in B
strafbaar)
