ONTWIKKELINGS-
PSYCHOLOGIE DEEL 1
Lune Beks
SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE 2024/2025
Gedoceerd door P. Bijttebier
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: kennismaking & historiek...............................................................................5
Historiek.......................................................................................................................... 5
Vroege denkers............................................................................................................ 5
Start van wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie................................................6
Hoofdstuk 2: Theoretische perspectieven...........................................................................8
Kernvraagstukken............................................................................................................ 8
20ste -eeuwse theorieën................................................................................................... 8
Psychodynamische theorieën.......................................................................................8
Behavioristische theorieën...........................................................................................9
Cognitieve theorieën.................................................................................................. 10
Systemische theorieën............................................................................................... 11
Evolutionaire theorieën.............................................................................................. 14
Hedendaagse ontwikkelingspsychologie........................................................................14
Hoofdstuk 3: onderzoeksmethoden..................................................................................15
Correlationeel vs experimenteel....................................................................................15
Meten van ontwikkeling................................................................................................. 16
Hoofdstuk 4: gen-omgevingssamenspel...........................................................................17
Genetische constitutie................................................................................................... 17
Genetische overdracht................................................................................................... 18
Aangeboren of verworven?............................................................................................ 19
Tweelingdesign........................................................................................................... 19
adoptiedesign............................................................................................................. 20
Hoofdstuk 5: conceptie en prenatale ontwikkeling...........................................................21
conceptie....................................................................................................................... 21
Stadia prenatale ontwikkeling.......................................................................................22
Germinaal stadium..................................................................................................... 22
Embryonaal stadium................................................................................................... 23
Foetaal stadium.......................................................................................................... 23
Problemen rond zwangerschap......................................................................................24
bedreigingen in prenatale omgeving.............................................................................25
Hoofdstuk 6: geboorte...................................................................................................... 27
geboorte........................................................................................................................ 27
complicaties.................................................................................................................. 28
Hoofdstuk 7: fysieke en motorische ontwikkeling in babytijd........................................30
Fysieke groei..................................................................................................................... 30
Hersenontwikkeling....................................................................................................... 31
1
, Integratie lichaamssystemen......................................................................................... 32
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 33
Mijlpalen grofmotorische ontwikkeling...........................................................................34
Mijlpalen fijnmotorische ontwikkeling............................................................................35
Coördinatie van motorische vaardigheden....................................................................36
Belang van voeding....................................................................................................... 36
Hoofdstuk 8: Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in babytijd..............................37
Perceptuele ontwikkeling............................................................................................... 37
Visuele waarneming................................................................................................... 38
Auditieve waarneming................................................................................................ 40
Reuk- en smaakzin..................................................................................................... 41
Tastzin en pijngevoeligheid........................................................................................42
Multimodale benadering................................................................................................ 42
Cognitieve ontwikkeling Piaget: sensomotorisch stadium..............................................42
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................45
Aandacht.................................................................................................................... 46
Geheugen................................................................................................................... 46
Taalontwikkeling......................................................................................................... 48
Hoofdstuk 9: socio-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling.......................................52
Emotionele ontwikkeling................................................................................................ 52
Emoties uitdrukken..................................................................................................... 52
Emoties herkennen..................................................................................................... 54
Emoties reguleren...................................................................................................... 54
Ontwikkeling van het zelf.............................................................................................. 55
Relationele ontwikkeling................................................................................................ 55
Ouder-kind relatie....................................................................................................... 55
Relatie met leeftijdsgenoten.......................................................................................59
Individuele verschillen................................................................................................... 59
Temperament............................................................................................................. 59
Geslacht en gender.................................................................................................... 61
Hoofdstuk 10: Fysieke en motorische ontwikkeling in peuter- en kleutertijd....................61
Hersenontwikkeling.................................................................................................... 62
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 63
Grofmotorische ontwikkeling......................................................................................63
Fijnmotorische ontwikkeling.......................................................................................63
Zindelijkheid............................................................................................................... 64
Bedreigingen fysieke ontwikkeling................................................................................64
Slaapproblemen......................................................................................................... 64
2
, Infecties...................................................................................................................... 65
Ongevallen................................................................................................................. 65
Mishandeling en verwaarlozing...................................................................................65
Hoofdstuk 11: perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling peuter- en kleutertijd............66
Perceptuele ontwikkeling............................................................................................... 66
Cognitieve ontwikkeling Piaget: preoperationeel stadium.............................................66
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................69
Taalontwikkeling............................................................................................................ 70
Hoofdstuk 12: sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling peuter- en kleutertijd
......................................................................................................................................... 71
Emotionele ontwikkeling................................................................................................ 71
Emoties ervaren en tonen.......................................................................................... 71
Emoties herkennen, begrijpen en erop reageren........................................................72
Morele ontwikkeling....................................................................................................... 73
Ontwikkeling van het zelf en van genderidentiteit.........................................................74
Ontwikkeling van het zelf........................................................................................... 74
Genderidentiteit......................................................................................................... 74
Relationele ontwikkeling................................................................................................ 75
Ouder-kind relatie....................................................................................................... 75
Zelfdeterminatietheorie.............................................................................................. 77
Relaties met leeftijdsgenoten.....................................................................................77
Hoofdstuk 13: fysieke en motorische ontwikkeling in schooltijd.......................................79
Fysieke groei................................................................................................................. 79
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 79
Hoofdstuk 14: perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling schooltijd..............................79
Perceptuele ontwikkeling............................................................................................... 79
cognitieve ontwikkeling Piaget: concreet-operationeel stadium....................................80
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................81
Taalontwikkeling......................................................................................................... 82
Hoofdstuk 15: sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling schooltijd..................84
Emotionele ontwikkeling................................................................................................ 84
Ontwikkeling van het zelf en van genderidentiteit.........................................................84
Ontwikkeling van het zelf........................................................................................... 84
Ontwikkeling van genderidentiteit..............................................................................85
Morele ontwikkeling....................................................................................................... 85
Lawrence Kohlberg..................................................................................................... 86
Relationele ontwikkeling................................................................................................ 87
Ouder-kindrelatie........................................................................................................ 87
3
, Relatie met leeftijdsgenoten.......................................................................................87
Hoofdstuk 16: fysieke en motorische ontwikkeling in adolescentie..................................90
Fysieke groei, seksuele rijping en hersenontwikkeling...................................................90
Lichamelijke veranderingen........................................................................................ 90
Hersenontwikkeling.................................................................................................... 91
Psychologische impact............................................................................................... 92
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 93
Hoofdstuk 17: cognitieve ontwikkeling adolescentie........................................................93
Cognitieve ontwikkeling Piaget: formeel operationeel stadium.....................................93
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................94
Implicaties van cognitieve veranderingen.....................................................................95
Hoofdstuk 18: sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling adolescentie.............96
Ontwikkeling zelfbeeld, zelfwaardering en identiteit.....................................................96
Zelfbeeld en zelfwaardering.......................................................................................96
Identiteit (Erikson)...................................................................................................... 97
Identiteit (Marcia)....................................................................................................... 98
Identiteit (Luyckx)....................................................................................................... 99
Relationele ontwikkeling.............................................................................................. 100
Ouder-kind relatie..................................................................................................... 100
Relaties met leeftijdsgenoten...................................................................................102
Romantische relaties................................................................................................ 104
4
,ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
DEEL 1
HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING & HISTORIEK
Ontwikkelingspsychologie= wetenschappelijke studie van patronen van groei,
verandering en stabiliteit
- Van conceptie tot hoge ouderdom
- In verschillende ontwikkelingsdomeinen
1. Fysiek
2. Cognitief
3. Sociaal-emotioneel
4. persoonlijkheid
- Ontwikkelingsfasen
1. Prenataal
2. Babytijd
3. Peuter- en kleutertijd
4. Schooltijd
5. Adolescentie
6. …
Fasen zijn sociale constructies gebaseerd op onderzoek in “WEIRD”
samenlevingen
Sterke individuele verschillen in ontwikkeling
HISTORIEK
- Philippe Ariès
Het kind als voorwerp van historisch onderzoek ontdekker van het
kind
Cultuurhistorische studie over kind sinds middeleeuwen met
afbeeldingen en dagboeken
Kinderen lang als miniatuurvolwassenen gezien kindertijd is vrij
recente sociale constructie
- Newton: Standing on the shoulders of giants
Ik kan maar de inzichten hebben als er geweten is wat er geweten is
VROEGE DENKERS
- John Locke
o Empirisme
Mens geboren als tabula rasa
Alle verschillen tussen mensen door omgevingen/ ervaringen
Kinderen kunnen tot alles gevormd worden
Ten grondslag aan latere behaviorisme
Kind als passieve ontvanger van omgevingsinvloeden
- Jean-Jacques Rousseau
5
, o Nativisme
Kinderen geboren met inherent potentieel en talenten
Als kind verzorgd wordt, bereiken ze vanzelf volle potentieel
Indien frustratie bij proberen ontwikkelen negatieve
ontwikkelingsuitkomst
Kind niet als passief wezen beschouwd experimenterend
wezen
Ontwikkeling in afzonderlijke fasen die automatisch
ontvouwen
START VAN WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
- Charles Darwin
o Evolutietheorie
Parallel tussen ontwikkeling van individuen (= ontogenese) en
hoe soort zich ontwikkelt (= fylogenese)
Babybiografie over 1e levensjaar van zijn zoon
Observatie van kinderen systematisch karakter
Start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
- Granville Stanley Hall
o Inspiratie Darwin ontogenese als herhaling van fylogenese
o Ontwikkeling als reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die
automatisch ontvouwen, zoals een bloem
o Sticht Child study Movement
o 1ste gebruik Vragenlijsten, normatieve benadering (antwoorden
vergelijken met een groep)
o Adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase
- Arnold Gesell
o Leerling Hall en “Father of child development”
o Bestudeerde 10 000 kinderen via observatie en ouderinterviews
Gebruikte info om aan ouders mee te geven over wat er
verwacht kan worden
o Gesell Developmental Schedules voorlopers intelligentietesten bij
kinderen
o Alle kinderen doorlopen zelfde stadia
o Motorische ontwikkeling veel aandacht
Loopt van globaal naar specifiek in 2 richtingen
Hoofd naar onder= cefalocaudaal
Van centrum lichaam naar ledenmaten=
proximodistaal
o Focus maturatie, beperkte rol ervaring
- Maria Montessori
o Kinderen leren op een natuurlijke manier door rijpingsprocessen
o Onderwijsaanpak gebaseerd op zelfredzaamheid “leer het me zelf
doen”
o 1ste Montessori-kleuterschool 1907
- Alfred Binet
6
PSYCHOLOGIE DEEL 1
Lune Beks
SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE 2024/2025
Gedoceerd door P. Bijttebier
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: kennismaking & historiek...............................................................................5
Historiek.......................................................................................................................... 5
Vroege denkers............................................................................................................ 5
Start van wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie................................................6
Hoofdstuk 2: Theoretische perspectieven...........................................................................8
Kernvraagstukken............................................................................................................ 8
20ste -eeuwse theorieën................................................................................................... 8
Psychodynamische theorieën.......................................................................................8
Behavioristische theorieën...........................................................................................9
Cognitieve theorieën.................................................................................................. 10
Systemische theorieën............................................................................................... 11
Evolutionaire theorieën.............................................................................................. 14
Hedendaagse ontwikkelingspsychologie........................................................................14
Hoofdstuk 3: onderzoeksmethoden..................................................................................15
Correlationeel vs experimenteel....................................................................................15
Meten van ontwikkeling................................................................................................. 16
Hoofdstuk 4: gen-omgevingssamenspel...........................................................................17
Genetische constitutie................................................................................................... 17
Genetische overdracht................................................................................................... 18
Aangeboren of verworven?............................................................................................ 19
Tweelingdesign........................................................................................................... 19
adoptiedesign............................................................................................................. 20
Hoofdstuk 5: conceptie en prenatale ontwikkeling...........................................................21
conceptie....................................................................................................................... 21
Stadia prenatale ontwikkeling.......................................................................................22
Germinaal stadium..................................................................................................... 22
Embryonaal stadium................................................................................................... 23
Foetaal stadium.......................................................................................................... 23
Problemen rond zwangerschap......................................................................................24
bedreigingen in prenatale omgeving.............................................................................25
Hoofdstuk 6: geboorte...................................................................................................... 27
geboorte........................................................................................................................ 27
complicaties.................................................................................................................. 28
Hoofdstuk 7: fysieke en motorische ontwikkeling in babytijd........................................30
Fysieke groei..................................................................................................................... 30
Hersenontwikkeling....................................................................................................... 31
1
, Integratie lichaamssystemen......................................................................................... 32
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 33
Mijlpalen grofmotorische ontwikkeling...........................................................................34
Mijlpalen fijnmotorische ontwikkeling............................................................................35
Coördinatie van motorische vaardigheden....................................................................36
Belang van voeding....................................................................................................... 36
Hoofdstuk 8: Perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling in babytijd..............................37
Perceptuele ontwikkeling............................................................................................... 37
Visuele waarneming................................................................................................... 38
Auditieve waarneming................................................................................................ 40
Reuk- en smaakzin..................................................................................................... 41
Tastzin en pijngevoeligheid........................................................................................42
Multimodale benadering................................................................................................ 42
Cognitieve ontwikkeling Piaget: sensomotorisch stadium..............................................42
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................45
Aandacht.................................................................................................................... 46
Geheugen................................................................................................................... 46
Taalontwikkeling......................................................................................................... 48
Hoofdstuk 9: socio-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling.......................................52
Emotionele ontwikkeling................................................................................................ 52
Emoties uitdrukken..................................................................................................... 52
Emoties herkennen..................................................................................................... 54
Emoties reguleren...................................................................................................... 54
Ontwikkeling van het zelf.............................................................................................. 55
Relationele ontwikkeling................................................................................................ 55
Ouder-kind relatie....................................................................................................... 55
Relatie met leeftijdsgenoten.......................................................................................59
Individuele verschillen................................................................................................... 59
Temperament............................................................................................................. 59
Geslacht en gender.................................................................................................... 61
Hoofdstuk 10: Fysieke en motorische ontwikkeling in peuter- en kleutertijd....................61
Hersenontwikkeling.................................................................................................... 62
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 63
Grofmotorische ontwikkeling......................................................................................63
Fijnmotorische ontwikkeling.......................................................................................63
Zindelijkheid............................................................................................................... 64
Bedreigingen fysieke ontwikkeling................................................................................64
Slaapproblemen......................................................................................................... 64
2
, Infecties...................................................................................................................... 65
Ongevallen................................................................................................................. 65
Mishandeling en verwaarlozing...................................................................................65
Hoofdstuk 11: perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling peuter- en kleutertijd............66
Perceptuele ontwikkeling............................................................................................... 66
Cognitieve ontwikkeling Piaget: preoperationeel stadium.............................................66
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................69
Taalontwikkeling............................................................................................................ 70
Hoofdstuk 12: sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling peuter- en kleutertijd
......................................................................................................................................... 71
Emotionele ontwikkeling................................................................................................ 71
Emoties ervaren en tonen.......................................................................................... 71
Emoties herkennen, begrijpen en erop reageren........................................................72
Morele ontwikkeling....................................................................................................... 73
Ontwikkeling van het zelf en van genderidentiteit.........................................................74
Ontwikkeling van het zelf........................................................................................... 74
Genderidentiteit......................................................................................................... 74
Relationele ontwikkeling................................................................................................ 75
Ouder-kind relatie....................................................................................................... 75
Zelfdeterminatietheorie.............................................................................................. 77
Relaties met leeftijdsgenoten.....................................................................................77
Hoofdstuk 13: fysieke en motorische ontwikkeling in schooltijd.......................................79
Fysieke groei................................................................................................................. 79
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 79
Hoofdstuk 14: perceptuele, cognitieve en taalontwikkeling schooltijd..............................79
Perceptuele ontwikkeling............................................................................................... 79
cognitieve ontwikkeling Piaget: concreet-operationeel stadium....................................80
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................81
Taalontwikkeling......................................................................................................... 82
Hoofdstuk 15: sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling schooltijd..................84
Emotionele ontwikkeling................................................................................................ 84
Ontwikkeling van het zelf en van genderidentiteit.........................................................84
Ontwikkeling van het zelf........................................................................................... 84
Ontwikkeling van genderidentiteit..............................................................................85
Morele ontwikkeling....................................................................................................... 85
Lawrence Kohlberg..................................................................................................... 86
Relationele ontwikkeling................................................................................................ 87
Ouder-kindrelatie........................................................................................................ 87
3
, Relatie met leeftijdsgenoten.......................................................................................87
Hoofdstuk 16: fysieke en motorische ontwikkeling in adolescentie..................................90
Fysieke groei, seksuele rijping en hersenontwikkeling...................................................90
Lichamelijke veranderingen........................................................................................ 90
Hersenontwikkeling.................................................................................................... 91
Psychologische impact............................................................................................... 92
Motorische ontwikkeling................................................................................................ 93
Hoofdstuk 17: cognitieve ontwikkeling adolescentie........................................................93
Cognitieve ontwikkeling Piaget: formeel operationeel stadium.....................................93
Cognitieve ontwikkeling informatieverwerkingsperspectief...........................................94
Implicaties van cognitieve veranderingen.....................................................................95
Hoofdstuk 18: sociaal-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling adolescentie.............96
Ontwikkeling zelfbeeld, zelfwaardering en identiteit.....................................................96
Zelfbeeld en zelfwaardering.......................................................................................96
Identiteit (Erikson)...................................................................................................... 97
Identiteit (Marcia)....................................................................................................... 98
Identiteit (Luyckx)....................................................................................................... 99
Relationele ontwikkeling.............................................................................................. 100
Ouder-kind relatie..................................................................................................... 100
Relaties met leeftijdsgenoten...................................................................................102
Romantische relaties................................................................................................ 104
4
,ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
DEEL 1
HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING & HISTORIEK
Ontwikkelingspsychologie= wetenschappelijke studie van patronen van groei,
verandering en stabiliteit
- Van conceptie tot hoge ouderdom
- In verschillende ontwikkelingsdomeinen
1. Fysiek
2. Cognitief
3. Sociaal-emotioneel
4. persoonlijkheid
- Ontwikkelingsfasen
1. Prenataal
2. Babytijd
3. Peuter- en kleutertijd
4. Schooltijd
5. Adolescentie
6. …
Fasen zijn sociale constructies gebaseerd op onderzoek in “WEIRD”
samenlevingen
Sterke individuele verschillen in ontwikkeling
HISTORIEK
- Philippe Ariès
Het kind als voorwerp van historisch onderzoek ontdekker van het
kind
Cultuurhistorische studie over kind sinds middeleeuwen met
afbeeldingen en dagboeken
Kinderen lang als miniatuurvolwassenen gezien kindertijd is vrij
recente sociale constructie
- Newton: Standing on the shoulders of giants
Ik kan maar de inzichten hebben als er geweten is wat er geweten is
VROEGE DENKERS
- John Locke
o Empirisme
Mens geboren als tabula rasa
Alle verschillen tussen mensen door omgevingen/ ervaringen
Kinderen kunnen tot alles gevormd worden
Ten grondslag aan latere behaviorisme
Kind als passieve ontvanger van omgevingsinvloeden
- Jean-Jacques Rousseau
5
, o Nativisme
Kinderen geboren met inherent potentieel en talenten
Als kind verzorgd wordt, bereiken ze vanzelf volle potentieel
Indien frustratie bij proberen ontwikkelen negatieve
ontwikkelingsuitkomst
Kind niet als passief wezen beschouwd experimenterend
wezen
Ontwikkeling in afzonderlijke fasen die automatisch
ontvouwen
START VAN WETENSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
- Charles Darwin
o Evolutietheorie
Parallel tussen ontwikkeling van individuen (= ontogenese) en
hoe soort zich ontwikkelt (= fylogenese)
Babybiografie over 1e levensjaar van zijn zoon
Observatie van kinderen systematisch karakter
Start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
- Granville Stanley Hall
o Inspiratie Darwin ontogenese als herhaling van fylogenese
o Ontwikkeling als reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die
automatisch ontvouwen, zoals een bloem
o Sticht Child study Movement
o 1ste gebruik Vragenlijsten, normatieve benadering (antwoorden
vergelijken met een groep)
o Adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase
- Arnold Gesell
o Leerling Hall en “Father of child development”
o Bestudeerde 10 000 kinderen via observatie en ouderinterviews
Gebruikte info om aan ouders mee te geven over wat er
verwacht kan worden
o Gesell Developmental Schedules voorlopers intelligentietesten bij
kinderen
o Alle kinderen doorlopen zelfde stadia
o Motorische ontwikkeling veel aandacht
Loopt van globaal naar specifiek in 2 richtingen
Hoofd naar onder= cefalocaudaal
Van centrum lichaam naar ledenmaten=
proximodistaal
o Focus maturatie, beperkte rol ervaring
- Maria Montessori
o Kinderen leren op een natuurlijke manier door rijpingsprocessen
o Onderwijsaanpak gebaseerd op zelfredzaamheid “leer het me zelf
doen”
o 1ste Montessori-kleuterschool 1907
- Alfred Binet
6
