PSYCHOLOGIE VAN DE
INDIVIDUELE
VERSCHILLEN DEEL 1
Lune Beks
SAMENVATTING PID 1E BACHELOR PSYCHOLOGIE
Gedoceerd door P. Kuppens
,Inhoudsopgave
Deel I.................................................................................................................................. 3
Inleiding........................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: doelstelling en geschiedenis.......................................................................3
1.1 doelstelling............................................................................................................. 3
1.2 Een beetje geschiedenis......................................................................................... 7
Hoofdstuk 2: methoden in de PiD..................................................................................13
2.1 Verzamelen van gegevens....................................................................................13
2.2 Verbanden leggen tussen verschillen tussen mensen.........................................17
2.3 Evaluatie van informatie over verschillen tussen mensen...................................19
2.4 Correlationeel vs experimenteel onderzoek.........................................................21
2.5 Factoranalyse....................................................................................................... 21
Deel II: persoonlijkheid...................................................................................................... 27
Hoofdstuk 3: inleiding en vraag.....................................................................................27
3.1 Definitie van persoonlijkheid................................................................................27
3.2 Fundamentele vraag over bepaling van menselijk gedrag...................................28
Hoofdstuk 4: trekpsychologie........................................................................................29
4.1nomothetische trekpsychologie.............................................................................29
4.2 Nomothetische trektaxonomieën van persoonlijkheid..........................................33
4.3 Act frequentie trekvisie........................................................................................40
Hoofdstuk 5: interactionisme......................................................................................... 42
5.1 inleiding................................................................................................................ 42
5.2 implicatie van interactie.......................................................................................43
5.3 oorzaken interactie............................................................................................... 44
5.4 Visies op interactionisme (van descriptief naar verklarend).................................45
Hoofdstuk 6: krachtmeting............................................................................................ 50
6.1 Procentuele bijdrage van situationele en individuele verschilvariantie tot gedrag
................................................................................................................................... 50
6.2 Stabiliteit van gedrag........................................................................................... 52
Relatieve cross-uittingsstabiliteit van gedrag.............................................................55
6.3 Onderzoek naar personality coëfficiënt................................................................55
6.4 Lange termijn consistentie:..................................................................................56
6.5 Conclusies persoon-situatie debat........................................................................60
Deel III: psychologie van de intelligentie...........................................................................60
Hoofdstuk 7: inleiding en definities................................................................................60
7.1 Inleiding................................................................................................................ 60
7.2 Definitie volgens de leek......................................................................................61
1
, 7.3 Definitie volgens de experts.................................................................................62
7.4 Intelligentie en IQ................................................................................................. 65
7.5 Het meten van intelligentie..................................................................................67
Hoofdstuk 8: structuur van intelligentie.........................................................................70
8.1 Inleiding................................................................................................................ 70
8.2 Psychometrische modellen...................................................................................71
8.3 Theoretische modellen......................................................................................... 81
8.4 slotconclusies....................................................................................................... 84
Hoofdstuk 9: topics in intelligentieonderzoek................................................................85
9.1 Elementaire processen......................................................................................... 85
9.2 Genen en opvoeding............................................................................................. 87
9.3 Controversen........................................................................................................ 89
2
,PSYCHOLOGIE VAN DE
INDIVIDUELE VERSCHILLEN, DEEL
1
DEEL I
INLEIDING
Iedereen is anders
- Qua fysiek, voorkomen
- Maar ook psychologisch
Psychologie van individuele verschillen?
- Emoties= belangrijk onderdeel van onze persoonlijkheid, van ons leven
- Gevoelens als blijheid, kwaadheid, verdriet,… kleuren ons leven,
bepalen voor- en afkeuren, ons gedrag, spelen belangrijke rol in ons
welzijn,…
- = reacties op gebeurtenissen die voor ons van belang zijn
Er zijn relatief stabiele verschillen tussen mensen in hoe ze zich voelen
(inter-individuele verschillen)
o Mensen verschillen in gevoelens die ze ervaren
Sommigen steeds uitgelaten en excited
Anderen meer bedrukt en somber
Er zijn verschillen binnen een persoon in verschillende situaties (intra-
individuele verschillen)
- Mensen verschillen in emoties die ze ervaren van de ene situatie op
de andere
- Verschillen niet enkel op vlak emoties, maar ook op vlak van
- Algemeen: persoonlijkheid, gedrag, gedachten en gevoelens
- Intelligentie
Opbouw hoorcolleges
1. Kennismaking met doelstelling, geschiedenis, en methoden
2. Inleiding in voornaamste bevindingen uit psychologie van persoonlijkheid
3. Inleiding in voornaamste bevindingen uit psychologie van intelligentie
HOOFDSTUK 1: DOELSTELLING EN GESCHIEDENIS
1.1 DOELSTELLING
Onderwerp? verschillen tussen mensen en verschillen binnen mensen
- Verschillend van andere takken uit psychologie waarin je op zoek gaat
naar algemene bevindingen, wetmatigheden
3
, - Bv. functieleer: hoe werkt geheugen, perceptie, emoties en affect?
In algemeen
- Bv. sociale psychologie: Hoe is gedrag functie van sociale factoren?
In algemeen
- Bv. biologische psychologie: Hoe kunnen onze gedachten,
gevoelens, en gedragingen verklaard worden door onze biologie? In
algemeen
Zoektocht naar algemene wetmatigheden is zeer belangrijk en waardevol,
Maar niet gehele plaatje
- Want grote verschillen tussen en binnen mensen inzake ons gedrag,
prestaties, cognities, gevoelens,…
= onderwerp psychologie v/d individuele verschillen
- Op dit moment ook in andere domeinen aandacht voor individuele
verschillen
Doel
1. Beschrijven
a. Van verschillen: op welke vlakken verschillen mensen van elkaar/
zichzelf? Welke zijn de belangrijkste verschillen?
i. Bv. veel kennis hebben, snelheid, snel oplossingen bedenken
ii. Bv. fysieke agressie, verbale agressie, indirecte agressie
b. Van verbanden tussen verschillen: met wat hangen zulke verschillen
samen?
i. Hangt agressie samen met hoog of laag zelfbeeld
2. Verklaren van verschillen: wat ligt aan de basis van deze verschillen?
a. Nature vs nurture: genetisch? Opvoeding? Biologisch? Cultuur?
Leergeschiedenis?
i. Omgevingsbepaalde verschillen: gedeelde vs niet-gedeelde
omgeving
Gedeeld: samen gedeeld met broers en zussen niet gedeeld:
wat specifiek voor jou is, vrienden, hobby’s,… niet-
gedeelde omgeving is bepalender voor persoonlijkheid
b. Op verschillende niveaus bekijken
PID geen tak in isolatie, maar implicaties voor alle toepassingsgebieden van de
psychologie en daarbuiten
1. Organisaties, bedrijven
a. Selectie/ rekrutering/ promotie
b. Wat maakt sommige mensen betere leiders?,…
c. Wat maakt sommige mensen gevoeliger voor burn out?,…
Wat je nodig hebt in een context van een bedrijf gaat volledig over de
verschillen tussen mensen
2. School- en klinische psychologie
a. Wat verklaart verschillen tussen leerlingen in schools presteren
b. Hoe kunnen we minder presterende studenten helpen
c. Wat onderscheidt goed van minder goed functionerende individuen?
d. Wat maakt mensen kwetsbaar of veerkrachtig
4
, i. Experiment mentaal welzijn & COVID: experience Sampling
studie
Mensen met depressie en borderline onderzocht en
controlegroep individuele set van vragen ontwikkeld in lijn
met persoon zelf
1. Onderzoek was bezig toen corona uitbrak
interessante resultaten: depressie, angst naar boven
en vreugde naar beneden bij bipolaire stoornis; bij
persoon met depressie vrij constant en daling in
negatieve gevoelens; grote stijging nood aan middelen;
burn out geen verschil door lockdown
ii. Veel verschillen in hoe we lockdown hebben ervaren
Wat maakt dat sommigen beter presteren dan anderen,… gaat volledig
over verschillen tussen mensen
3. Theorie en onderzoek
WAT?
Beschrijven verschillen: impliceert vergelijking (tussen mensen of binnen
mensen)
- Tussen individuen interindividuele verschillen
- Voorbeeld: is het beter om emoties te reguleren door afleiding of
focus daarop en vergelijking met niets doen?
In algemene psychologie geïnteresseerd in algemene
resultaten
PID geïnteresseerd in verschillen tussen mensen binnen een
conditie of over condities heen
- Tussen groepen intergroepsverschillen (bv. geslacht, culturen,
leeftijdsgroepen)
- Verschil tussen jongens en meisjes in agressie, cognitieve
vaardigheden, emotionaliteit
Bv. zijn vrouwen emotioneler dan mannen, is er verschil in
manier van emotieregulatie tussen mannen en vrouwen
- Cultuurverschillen in intelligentie of persoonlijkheid onderzoek
Terraciano
- Binnen 1 persoon intra-individuele verschillen
- = profiel over situaties of tijdstippen
- Bv. hoe verschilt het gedrag van 1 persoon in verschillende
situaties, wat is het verschil in verschillende manieren
emotieregulatie binnen een persoon
- Interindividuele verschillen in intra-individuele patronen
- Hoe verschillen mensen in die patronen van reactie
Beschrijven van verschillen inzake?
- Op wat voor soort vlakken kunnen mensen van elkaar verschillen,
psychologisch gezien?
- 2 grote deeldomeinen
5
, - Cognitief functioneren
Intelligentie,IQ; prestaties op cognitieve taken
Cognitieve stijlen: analytisch vs holistisch = manier van
verwerken
- Persoonlijkheid: affectieve en sociale domein
Bv. karakter, emoties, sociaal gedrag,…
Beschrijven van verbanden tussen verschillen
- Verschillen op vlak van 1 variabele onderzoeken
- In verband brengen met verschillen op vlak van andere variabele
- Bv. agressie/woede, …
- Verschillende methoden
DOEL?
1. Zicht krijgen structuur verschillen tussen mensen en hoe verschillen
onderling samenhangen
2. verschillen verklaren: wat ligt aan basis van gedrag?
a. Proximale verklaringen= factoren in tijd en ruimte min of meer
samengaan met te verklaren verschillen
i. Bv. fysiologie en emoties; hitte en agressie
Hitte gaat samen met agressie; meer in warmere gebieden
(want is onaangename situatie)
b. Distale verklaringen = factoren die verderaf liggen in tijd van
gedragingen,…
i. Bv. evolutionaire theorieën van geslachtsverschillen, genen,
gebeurtenissen in vroege levensfasen bv. hechtingstheorieën
Attachment theories ontwikkelingspsychologie
DOOR WIE?
- Wie beoefent de psychologie van verschillen? Wetenschappers of Leken?
iedereen
Beter verwijzen naar onderscheid tussen expliciete vs impliciete theorieën
over individuele verschillen
- Expliciete theorieën over verschillen
- Theorieën/ bevindingen in wetenschappelijke en publieke wereld
over aard en oorzaken van verschillen tussen mensen
- Voor anderen kenbaar want publicatie
- Door wetenschappers uitgevonden, geformuleerd
- Valt in domein PID
- Impliciete theorieën over verschillen
- Impliciete opvattingen die elke mens heeft over aard en oorzaken
menselijk gedrag en verschillen tussen mensen
- Niet rechtstreeks kenbaar voor anderen
- Kunnen onrechtstreeks onderzocht worden
- Door leken uitgevonden en door wetenschappers / media onthuld
- Valt in domein persoonsperceptie, sociale cognitie
6
INDIVIDUELE
VERSCHILLEN DEEL 1
Lune Beks
SAMENVATTING PID 1E BACHELOR PSYCHOLOGIE
Gedoceerd door P. Kuppens
,Inhoudsopgave
Deel I.................................................................................................................................. 3
Inleiding........................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: doelstelling en geschiedenis.......................................................................3
1.1 doelstelling............................................................................................................. 3
1.2 Een beetje geschiedenis......................................................................................... 7
Hoofdstuk 2: methoden in de PiD..................................................................................13
2.1 Verzamelen van gegevens....................................................................................13
2.2 Verbanden leggen tussen verschillen tussen mensen.........................................17
2.3 Evaluatie van informatie over verschillen tussen mensen...................................19
2.4 Correlationeel vs experimenteel onderzoek.........................................................21
2.5 Factoranalyse....................................................................................................... 21
Deel II: persoonlijkheid...................................................................................................... 27
Hoofdstuk 3: inleiding en vraag.....................................................................................27
3.1 Definitie van persoonlijkheid................................................................................27
3.2 Fundamentele vraag over bepaling van menselijk gedrag...................................28
Hoofdstuk 4: trekpsychologie........................................................................................29
4.1nomothetische trekpsychologie.............................................................................29
4.2 Nomothetische trektaxonomieën van persoonlijkheid..........................................33
4.3 Act frequentie trekvisie........................................................................................40
Hoofdstuk 5: interactionisme......................................................................................... 42
5.1 inleiding................................................................................................................ 42
5.2 implicatie van interactie.......................................................................................43
5.3 oorzaken interactie............................................................................................... 44
5.4 Visies op interactionisme (van descriptief naar verklarend).................................45
Hoofdstuk 6: krachtmeting............................................................................................ 50
6.1 Procentuele bijdrage van situationele en individuele verschilvariantie tot gedrag
................................................................................................................................... 50
6.2 Stabiliteit van gedrag........................................................................................... 52
Relatieve cross-uittingsstabiliteit van gedrag.............................................................55
6.3 Onderzoek naar personality coëfficiënt................................................................55
6.4 Lange termijn consistentie:..................................................................................56
6.5 Conclusies persoon-situatie debat........................................................................60
Deel III: psychologie van de intelligentie...........................................................................60
Hoofdstuk 7: inleiding en definities................................................................................60
7.1 Inleiding................................................................................................................ 60
7.2 Definitie volgens de leek......................................................................................61
1
, 7.3 Definitie volgens de experts.................................................................................62
7.4 Intelligentie en IQ................................................................................................. 65
7.5 Het meten van intelligentie..................................................................................67
Hoofdstuk 8: structuur van intelligentie.........................................................................70
8.1 Inleiding................................................................................................................ 70
8.2 Psychometrische modellen...................................................................................71
8.3 Theoretische modellen......................................................................................... 81
8.4 slotconclusies....................................................................................................... 84
Hoofdstuk 9: topics in intelligentieonderzoek................................................................85
9.1 Elementaire processen......................................................................................... 85
9.2 Genen en opvoeding............................................................................................. 87
9.3 Controversen........................................................................................................ 89
2
,PSYCHOLOGIE VAN DE
INDIVIDUELE VERSCHILLEN, DEEL
1
DEEL I
INLEIDING
Iedereen is anders
- Qua fysiek, voorkomen
- Maar ook psychologisch
Psychologie van individuele verschillen?
- Emoties= belangrijk onderdeel van onze persoonlijkheid, van ons leven
- Gevoelens als blijheid, kwaadheid, verdriet,… kleuren ons leven,
bepalen voor- en afkeuren, ons gedrag, spelen belangrijke rol in ons
welzijn,…
- = reacties op gebeurtenissen die voor ons van belang zijn
Er zijn relatief stabiele verschillen tussen mensen in hoe ze zich voelen
(inter-individuele verschillen)
o Mensen verschillen in gevoelens die ze ervaren
Sommigen steeds uitgelaten en excited
Anderen meer bedrukt en somber
Er zijn verschillen binnen een persoon in verschillende situaties (intra-
individuele verschillen)
- Mensen verschillen in emoties die ze ervaren van de ene situatie op
de andere
- Verschillen niet enkel op vlak emoties, maar ook op vlak van
- Algemeen: persoonlijkheid, gedrag, gedachten en gevoelens
- Intelligentie
Opbouw hoorcolleges
1. Kennismaking met doelstelling, geschiedenis, en methoden
2. Inleiding in voornaamste bevindingen uit psychologie van persoonlijkheid
3. Inleiding in voornaamste bevindingen uit psychologie van intelligentie
HOOFDSTUK 1: DOELSTELLING EN GESCHIEDENIS
1.1 DOELSTELLING
Onderwerp? verschillen tussen mensen en verschillen binnen mensen
- Verschillend van andere takken uit psychologie waarin je op zoek gaat
naar algemene bevindingen, wetmatigheden
3
, - Bv. functieleer: hoe werkt geheugen, perceptie, emoties en affect?
In algemeen
- Bv. sociale psychologie: Hoe is gedrag functie van sociale factoren?
In algemeen
- Bv. biologische psychologie: Hoe kunnen onze gedachten,
gevoelens, en gedragingen verklaard worden door onze biologie? In
algemeen
Zoektocht naar algemene wetmatigheden is zeer belangrijk en waardevol,
Maar niet gehele plaatje
- Want grote verschillen tussen en binnen mensen inzake ons gedrag,
prestaties, cognities, gevoelens,…
= onderwerp psychologie v/d individuele verschillen
- Op dit moment ook in andere domeinen aandacht voor individuele
verschillen
Doel
1. Beschrijven
a. Van verschillen: op welke vlakken verschillen mensen van elkaar/
zichzelf? Welke zijn de belangrijkste verschillen?
i. Bv. veel kennis hebben, snelheid, snel oplossingen bedenken
ii. Bv. fysieke agressie, verbale agressie, indirecte agressie
b. Van verbanden tussen verschillen: met wat hangen zulke verschillen
samen?
i. Hangt agressie samen met hoog of laag zelfbeeld
2. Verklaren van verschillen: wat ligt aan de basis van deze verschillen?
a. Nature vs nurture: genetisch? Opvoeding? Biologisch? Cultuur?
Leergeschiedenis?
i. Omgevingsbepaalde verschillen: gedeelde vs niet-gedeelde
omgeving
Gedeeld: samen gedeeld met broers en zussen niet gedeeld:
wat specifiek voor jou is, vrienden, hobby’s,… niet-
gedeelde omgeving is bepalender voor persoonlijkheid
b. Op verschillende niveaus bekijken
PID geen tak in isolatie, maar implicaties voor alle toepassingsgebieden van de
psychologie en daarbuiten
1. Organisaties, bedrijven
a. Selectie/ rekrutering/ promotie
b. Wat maakt sommige mensen betere leiders?,…
c. Wat maakt sommige mensen gevoeliger voor burn out?,…
Wat je nodig hebt in een context van een bedrijf gaat volledig over de
verschillen tussen mensen
2. School- en klinische psychologie
a. Wat verklaart verschillen tussen leerlingen in schools presteren
b. Hoe kunnen we minder presterende studenten helpen
c. Wat onderscheidt goed van minder goed functionerende individuen?
d. Wat maakt mensen kwetsbaar of veerkrachtig
4
, i. Experiment mentaal welzijn & COVID: experience Sampling
studie
Mensen met depressie en borderline onderzocht en
controlegroep individuele set van vragen ontwikkeld in lijn
met persoon zelf
1. Onderzoek was bezig toen corona uitbrak
interessante resultaten: depressie, angst naar boven
en vreugde naar beneden bij bipolaire stoornis; bij
persoon met depressie vrij constant en daling in
negatieve gevoelens; grote stijging nood aan middelen;
burn out geen verschil door lockdown
ii. Veel verschillen in hoe we lockdown hebben ervaren
Wat maakt dat sommigen beter presteren dan anderen,… gaat volledig
over verschillen tussen mensen
3. Theorie en onderzoek
WAT?
Beschrijven verschillen: impliceert vergelijking (tussen mensen of binnen
mensen)
- Tussen individuen interindividuele verschillen
- Voorbeeld: is het beter om emoties te reguleren door afleiding of
focus daarop en vergelijking met niets doen?
In algemene psychologie geïnteresseerd in algemene
resultaten
PID geïnteresseerd in verschillen tussen mensen binnen een
conditie of over condities heen
- Tussen groepen intergroepsverschillen (bv. geslacht, culturen,
leeftijdsgroepen)
- Verschil tussen jongens en meisjes in agressie, cognitieve
vaardigheden, emotionaliteit
Bv. zijn vrouwen emotioneler dan mannen, is er verschil in
manier van emotieregulatie tussen mannen en vrouwen
- Cultuurverschillen in intelligentie of persoonlijkheid onderzoek
Terraciano
- Binnen 1 persoon intra-individuele verschillen
- = profiel over situaties of tijdstippen
- Bv. hoe verschilt het gedrag van 1 persoon in verschillende
situaties, wat is het verschil in verschillende manieren
emotieregulatie binnen een persoon
- Interindividuele verschillen in intra-individuele patronen
- Hoe verschillen mensen in die patronen van reactie
Beschrijven van verschillen inzake?
- Op wat voor soort vlakken kunnen mensen van elkaar verschillen,
psychologisch gezien?
- 2 grote deeldomeinen
5
, - Cognitief functioneren
Intelligentie,IQ; prestaties op cognitieve taken
Cognitieve stijlen: analytisch vs holistisch = manier van
verwerken
- Persoonlijkheid: affectieve en sociale domein
Bv. karakter, emoties, sociaal gedrag,…
Beschrijven van verbanden tussen verschillen
- Verschillen op vlak van 1 variabele onderzoeken
- In verband brengen met verschillen op vlak van andere variabele
- Bv. agressie/woede, …
- Verschillende methoden
DOEL?
1. Zicht krijgen structuur verschillen tussen mensen en hoe verschillen
onderling samenhangen
2. verschillen verklaren: wat ligt aan basis van gedrag?
a. Proximale verklaringen= factoren in tijd en ruimte min of meer
samengaan met te verklaren verschillen
i. Bv. fysiologie en emoties; hitte en agressie
Hitte gaat samen met agressie; meer in warmere gebieden
(want is onaangename situatie)
b. Distale verklaringen = factoren die verderaf liggen in tijd van
gedragingen,…
i. Bv. evolutionaire theorieën van geslachtsverschillen, genen,
gebeurtenissen in vroege levensfasen bv. hechtingstheorieën
Attachment theories ontwikkelingspsychologie
DOOR WIE?
- Wie beoefent de psychologie van verschillen? Wetenschappers of Leken?
iedereen
Beter verwijzen naar onderscheid tussen expliciete vs impliciete theorieën
over individuele verschillen
- Expliciete theorieën over verschillen
- Theorieën/ bevindingen in wetenschappelijke en publieke wereld
over aard en oorzaken van verschillen tussen mensen
- Voor anderen kenbaar want publicatie
- Door wetenschappers uitgevonden, geformuleerd
- Valt in domein PID
- Impliciete theorieën over verschillen
- Impliciete opvattingen die elke mens heeft over aard en oorzaken
menselijk gedrag en verschillen tussen mensen
- Niet rechtstreeks kenbaar voor anderen
- Kunnen onrechtstreeks onderzocht worden
- Door leken uitgevonden en door wetenschappers / media onthuld
- Valt in domein persoonsperceptie, sociale cognitie
6
