samenvatting inleiding tot de wijsbegeerte 2024/2025 (15/20 eerste zit)

INLEIDING TOT DE
WIJSBEGEERTE




Lune Beks
SAMENVATTING WIJSBEGEERTE 1E BACHELOR PSYCHOLOGIE
Gedoceerd door P. Adriaens

,Inhoudsopgave
Inleiding.............................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 1: Wat is filosofie?..............................................................................................4
Drie kenmerken: attitude, methodologie, domein...........................................................4
4 deeldomeinen binnen de filosofie.................................................................................7
Een korte geschiedenis.................................................................................................... 8
besluit.............................................................................................................................. 9
Hoofdstuk 2: René Descartes..............................................................................................9
De wetenschappelijke revolutie.......................................................................................9
Copernicus.................................................................................................................... 9
Kepler......................................................................................................................... 10
Galilei......................................................................................................................... 10
Filosofische omzweringen.............................................................................................. 11
De kennis en haar lotgevallen.......................................................................................11
Kritische geluiden.......................................................................................................... 13
Besluit............................................................................................................................ 14
Hoofdstuk 3: lichaam en geest......................................................................................... 14
De inhoud van ons gedachteleven.................................................................................15
ervaringen.................................................................................................................. 15
Propositionele attitudes.............................................................................................. 15
Mentale handelingen.................................................................................................. 15
Het substantiedualisme van Descartes..........................................................................16
Problemen met het dualisme......................................................................................... 17
De mens is een machine................................................................................................ 18
Van materialisme naar fysicalisme................................................................................19
Problemen met het reductionistische fysicalisme..........................................................21
Besluit............................................................................................................................ 22
Hoofdstuk 4: Kunnen dieren denken?...............................................................................22
Een bruut onder de dieren............................................................................................. 23
Intelligentie................................................................................................................ 23
Taal............................................................................................................................ 24
Bewustzijn.................................................................................................................. 24
biopsychisme.............................................................................................................. 25
Wat denken die dieren wel?........................................................................................... 26
Antropomorfisme........................................................................................................... 27
Homoseksualiteit........................................................................................................ 28
Heeft antropomorfisme enig gewicht?........................................................................28


1

, Andere geesten............................................................................................................. 29
Besluit............................................................................................................................ 30
Hoofdstuk 5: Friedrich Nietzsche......................................................................................30
Een turbulent leven....................................................................................................... 30
De lafheid van Plato....................................................................................................... 31
Wat is er mis met werk Plato?....................................................................................31
Het grote onheil dat christendom heet..........................................................................33
Christelijke popularisering door christelijk moraal......................................................33
Intermezzo: Wagner en de vrouwen..............................................................................34
Het grootse leven.......................................................................................................... 34
Besluit............................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 6: Wat moeten we doen?.................................................................................36
utilitarisme: rekenwerk.................................................................................................. 36
Deontologie/ kantiaanse ethiek.....................................................................................37
Deugdethiek: karakter kweken......................................................................................38
Nietzsche versus de moraal........................................................................................... 38
Nietzsches fatalisme................................................................................................... 39
3 veronderstellingen Kants moraalfilosofie.................................................................39
Morele psychologie en de triomf van Nietzsche.............................................................40
Besluit............................................................................................................................ 41
Hoofdstuk 7: Mogen we onszelf verbeteren?....................................................................41
Wat is verbetering?........................................................................................................ 41
Is verbetering immoreel?............................................................................................... 42
De menselijke natuur en de drang naar verbetering.....................................................43
Therapie versus verbetering.......................................................................................... 44
Verbetering versus verbetering.....................................................................................45
Besluit............................................................................................................................ 45
Hoofdstuk 8: Charles Darwin............................................................................................. 45
Darwin en het darwinisme............................................................................................. 46
Darwins gevaarlijke ideeën............................................................................................ 46
Genealogische blik op levende natuur........................................................................46
Mechanisme van natuurlijke selectie..........................................................................47
Domheid en doelgerichtheid.......................................................................................... 47
Contingentie en vooruitgang......................................................................................... 49
Besluit............................................................................................................................ 51
Hoofdstuk 9: Wat is de oorsprong van ons denken...........................................................51
Een boude bewering...................................................................................................... 52
1e implicatie: van genealogische aard........................................................................52


2

, 2e implicatie: dualisme, menselijke geest hangt nauw samen met hersenen.............53
Dr. Pangloss in Santa Barbara.......................................................................................53
Modulariteit in de steentijd............................................................................................ 54
Kenmerken modules:.................................................................................................. 55
Argumenten evolutiepsychologen voor visie op menselijke geest..............................56
De evolutiepsychologie en haar grenzen.......................................................................56
De ontspoorde geest..................................................................................................... 57
2 adaptationistische evolutiepsychiatrische verklaringsmodellen..............................57
Alternatief niet-adaptationistisch model.....................................................................58
Besluit............................................................................................................................ 58
Hoofdstuk 10: Ludwig Wittgenstein..................................................................................58
Een man van extremen................................................................................................. 59
Geen gezwets! Over Wittgenstein 1..............................................................................59
Intermezzo: moeilijke jaren............................................................................................ 61
Spelen! Over Wittgenstein 2.......................................................................................... 61
1e verschil= het nut van taal......................................................................................61
Gelijkenis: taaltherapie............................................................................................... 62
2e verschil= de relatie tussen taal en de werkelijkheid...............................................62
Wetenschap versus religie............................................................................................. 63
Debat tot op zekere hoogte dovemansgesprek en wat heeft Wittgenstein ermee te
maken........................................................................................................................ 64
besluit............................................................................................................................ 64
Hoofdstuk 11: Wat is een psychische ziekte?....................................................................64
een zeer korte geschiedenis van de westerse psychiatrie.............................................65
Ziekte en gezondheid.................................................................................................... 66
Psychische ziekten en hersenziekten.............................................................................68
Onderscheid wankel................................................................................................... 68
Besluit............................................................................................................................ 70


INLEIDING TOT DE
WIJSBEGEERTE
INLEIDING
Wetenschappen

- Kennis is afgerond of voltooid  op een bepaald moment alles weten
 Probleem= steeds denken dat we die voleindiging hebben bereikt, dat we zeker
zijn
o Maar we kunnen nooit volledig zeker zijn
o Ook als gebruiken bij zoektocht naar morele zekerheden

3

, - Zijn zich bewust van beperkingen, maar die worden minder gecommuniceerd
o Doorschuiven naar wetenschapsjournalisten

Taak filosofie= zekerheden in het leven doorbreken

- Bertrand Russell met “Geschiedenis van de westerse filosofie”
o We weten in wetenschap weinig  niet uit oog verliezen hoeveel we niet
weten
o Mensen leren hoe leven zonder zekerheid, zonder zich te laten verlammen
door onzekerheid
- Louis C.K.
o Kinderen en filosofen zijn gelijkend  blijven steeds waaromvragen stellen
 Niet enkel onzekerheden verdragen, maar ook onzekerheden opzoeken

Praktische informatie

- Boek heeft dubbele structuur
o Historisch gedeelte: 4 kopstukken moderne wijsbegeerte
o Thematisch gedeelte: 6 thema’s die aansluiten bij de 4 kopstukken
- Weird  westerse moderne samenleving
o Onderzoek bijna altijd gebruik gemaakt van weird people  niet
representatief voor gehele mensheid
- Soms info in les en niet in handboek of info in handboek die niet behandelt is in les
 alles kennen!!!
- Examen
o 3 open vragen en 20 meerkeuzevragen
o Gesloten boek
o Verschillende soorten vragen (minstens 1 inzichtvraag bij open vragen)
- Stanford encyclopedia of philosophy




HOOFDSTUK 1: WAT IS FILOSOFIE?
- Bierce: een stelsel van vele wegen die van nergens naar niets leiden
o Houdt zich bezig met onmogelijke vragen
- Zeer moeilijke vraag  bestaat geen eenvoudig antwoord op
- Dubbele vraag
o Positieve definitie: typische dingen voor filosofie
o Negatieve definitie: waarin het verschilt van andere disciplines
 Antwoord vinden kan niet, geen lijst kenmerken die bij alle filosofen en enkel bij
filosofen voordoen
o Dubbele doelstelling
 Kennismaken met filosofie in heden en verleden
 Kennismaken met manier van denken in het handboek: anti-
essentialisme
 Essentialisme= Bv. tabel van mendeljev: goud heeft 79 delen
 ander atoomnummer is ander element
 Filosofie is anti-essentialistisch want niet essentialistisch (iets
is niet altijd hetzelfde, niet altijd opsomming essentiële
kenmerken

DRIE KENMERKEN: ATTITUDE, METHODOLOGIE, DOMEIN

4

,Zeer veel definities van filosofie en verschillen onderling heel veel van elkaar

- Beoefenaars zijn het niet eens over waar het over gaat

Etymologie= liefde voor wijsheid  maar iedereen verlangt naar wijsheid en wat is
wijsheid

- Dus niet enkel filosofen en ook niet alle filosofen



- Filosofie is een attitude
o Filosofie is kritisch denken
 Piekeren over dingen die anderen als vanzelfsprekend zien
 Bv: hebben wij een lichaam?
o Partypoopers: ergeren aan banaliteiten dagelijks leven en niet neerleggen
bij aanvaarde inzichten
 Uitspraken in twijfel getrokken
 autoriteit van personen (wetenschappers,…)
 autoriteit eigen vermogens (zintuigen,…)
o bv. René Descartes met optische illusies (müller-Lyer-
illusie)  onze zintuigen kunnen ons vaker bedriegen
o Maar: geen unieke attitude  iedere wetenschapper denkt kritisch over
eigen werk en die van anderen
 Filosofen zijn soms zelf niet kritisch genoeg
 Wetenschap en filosofie komen in attitude vrij veel overeen
 Geen goede definitie
- Filosofie is een methodologie
o Methodes binnen filosofie
 Intuïtie, veel definities
 = overtuiging, want sommige overtuigingen zijn geen
intuïties
o Bv. overtuiging van tandpijn hebben of optische
illusies
 = aparte categorie van mentale toestanden
o Zet druk op persoon om iets als waarheid te
aanvaarden
o Gezond verstand is verzameling van die intuïties
o Mentale toestanden wanneer voor het eerst ergens
over nadenken
 = naïeve overtuiging  hoe denken mensen die nog geen
kennis hebben van fysische wetenschap over fysische
fenomenen
o Descartes: heldere en welonderscheiden ideeën
 Bv. idee van volmaaktheid
 Lijkt noodzakelijk waar te zijn
 Voorzichtig gebruik van intuïties
o Te veel  fauteuilfilosofen/ armchair philosophers
o Zijn variabel: binnen/ tussen mensen, tijd en context



 Conceptuele analyse


5

,  Analyse van begrippen  bv. concept van drift, massa,
ziekte, liefde,…
o Analyse= complex geheel valt uiteen in eenvoudigere
delen
o Vaak afkomstig uit volkpsychologie  rijk aan inhoud
en vaak meerzinnig
 Concepten ontrafeld en ontleed
 Poging om noodzakelijke en voldoende voorwaarden te
bepalen
o Zie HS11 ziekte
 Intuïties en conceptuele analyse vaak hand in hand
 Bv. analyse uitvoeren vanuit intuïtie
 Conceptuele analyse leidt soms tot conceptconstructie
 Als concept niet voldoet aan eisen van gebruikers kunnen ze het
wijzigen  wat concept voor ons zou kunnen of moeten doen
 Bv. Sally Haslanger concept vrouw aanpassen om seksisme
te bestrijden en sociale gelijkheid te bekomen (p.20)



 Gedachte-experiment
 Om intuïties te onderzoeken (beeld je in dat….)  welke
intuïties komen op bij voorstellen/ verbeelden van vreemde
casussen
o Experiment speelt zich volledig af in menselijke geest
 Voordelen:
o Verhelderen probleem door visualisatie
o Leveren gegevens voor of tegen theorieën op
o Financiële, technologische en morele problemen
omzeilen van echte- wereld- experimenten
 Wat we denken, meemaken,… is eigenlijk een illusie
gemaakt door het brein
 DBS: boort gaatje in schedel en men gaat gericht bepaalde
delen in hersenen elektrisch stimuleren (50% kans op
verbetering)
 Kunnen we met zekerheid uitsluiten dat iets zo is?  brains
in a vat
o Inbeelden dat hersenen zich op andere planeet
bevinden waar wetenschapper het signalen geeft
(d.m.v. computer)
o Door signalen krijgen we indruk in een situatie te
zitten  hersenen kunnen niet achterhalen of die
gedachten echt zijn  wij kunnen ook hersenen in
een vat zijn
 Benadrukt eigenheid filosofie  vaak niet met klassieke
wetenschappelijke methoden te onderzoeken
 Ontstaan experimentele filosofie (vaak met WEIRD people)
o Maar: geen unieke methodes ook in andere disciplines gebruikt en niet
door alle filosofen
 Zowel wetenschappers als filosofen gebruiken brede waaier van
methoden
- Filosofie is een domein


6