EUROPEES RECHT
Deel professor I. Govaere - 2024-2025
Deel [ANONIEM] - [ANONIEM]
,Inhoud
DEEL I: INLEIDING ...................................................................................................... 4
1. Toelichting en afspraken....................................................................................... 4
2. Basiskennis EU ....................................................................................................... 0
2.1 EU: enkele basisfeiten en cijfers ........................................................................... 0
2.2 Quid: EU terug naar AF? ..................................................................................... 9
2.3 EU autonome rechtsorde ................................................................................... 9
2.4 Lijst van EU-lidstaten – hoofdsteden – datum toetreding – toetredingscriteria ......... 10
DEEL II: Bronnen van het EU-recht en hun juridische waarde ........................................ 14
DEEL III: Europese rechtsorde na Lissabon: hoe eigen en hoe autonoom? ...................... 19
1. Inleidende beschouwing ........................................................................................ 19
1.1 Paradoxale vaststelling na 60 jaar integratie ........................................................ 19
2. Een rechtsorde eigen aan de EU ............................................................................. 24
2.1 EU rechtspersoonlijkheid na Lissabon ................................................................. 26
2.2 Partiële overdracht van bevoegdheden naar EU ................................................... 28
2.3 Imperfecte overdracht van bevoegdheden naar EU .............................................. 29
2.4 Is ons europees integratieproces een onomkeerbaar proces? ................................ 30
2.5 Aard van EU Verdrag ........................................................................................ 32
3. Speciale werking van EU Verdrag ............................................................................ 34
3.1 Van Gend & Loos arrest (1963) .......................................................................... 34
3.2 Kenmerken van de nieuwe EU rechtsorde ........................................................... 38
3.3 Wie & wanneer moet voorrang en directe werking van europees recht erkennen en
respecteren? ....................................................................................................... 41
3.4 Interpretatiemethode ...................................................................................... 42
3.5 Gevolgen van nieuwe EU rechtsorde .................................................................. 43
3.6 De EU rechtsorde: ‘ballon’ onder druk ................................................................ 44
4. Structurele analyse ............................................................................................... 45
4.1 Structureel interne druk .............................................................................. 45
4.2 Structureel externe druk .................................................................................. 53
5. Inhoudelijke analyse ............................................................................................. 57
Interne markt .......................................................................................................... 64
1. Inleiding: van ‘gemeenschappelijke’ tot ‘interne’ markt .............................................. 64
1
, 1.1 Gemeenschappelijke waarden .......................................................................... 68
1.2 Versmelten van markten = IM ........................................................................... 72
1.3 Sinds wanneer en waarom hebben we de interne markt? ..................................... 75
2. Interne markt na het Verdrag van Lissabon............................................................... 79
2.1 DEEL I: contextuele factoren die geleid hebben tot evolutie van IM ........................ 79
2.2 DEEL II: verdrag van Lissabon ............................................................................ 81
1.2.1 Evolutie van IM doorheen de verdragen: wat? ......................................... 82
2.2.2 Lissabon: nieuwe IM doelstelling .............................................................. 83
2.2.3 Hergroeperen, hernummeren en stroomlijnen ........................................... 88
2.2.4 Aangepaste harmonisatiebepalingen ........................................................ 91
2.2.5 Versterkte afdwinging omzettingsplicht ............................................... 92
3. Vrij verkeer van goederen ...................................................................................... 94
3.1 Douane-unie ................................................................................................. 97
3.2 Verbod van kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking: niet-
tarifaire handelsbelemmeringen .........................................................................100
3.3 Intellectuele eigendomsrechten ....................................................................123
4. Harmonisatiemaatregelen ....................................................................................135
4.1 Sectoriële/verticale harmonisatie .............................................................138
4.2 Horizontale harmonisatie ..............................................................................146
4.3 Nieuw: EU ‘first/only’ regulering .....................................................................159
4. Vrij verkeer van personen en diensten ................................................................166
4.1 Burgerschap van de unie ...............................................................................168
4.2 Recht op vrij verkeer.. maar er zijn grenscontroles ......................................172
4.3 Vrij verkeer van werknemers .....................................................................175
4.4 Zelfstandigen: vestiging en diensten..........................................................182
4.4.1 Recht van vestiging (4e module) ...............................................................185
4.4.2 Vrij verrichten van diensten .....................................................................189
4.5 Digitaleplatformeconomie: nieuwe vraagstukken ............................................201
4.6 Niet-economisch actieve burgers en hun familieleden ongeacht nationaliteit ...208
6. Vrij verkeer van kapitaal .......................................................................................217
7. Mededingingsrecht ............................................................................................227
7.1 Regels voor ondernemingen ..........................................................................236
2
, 7.1.1 Het begrip ‘onderneming’........................................................................236
7.1.2 Het begrip ‘beperking van de mededinging’ ..............................................239
7.1.3 Het begrip ‘ongunstige beïnvloeding van de tussenstaatse handel’ ............241
7.1.4 (extra)territoriale werking ........................................................................244
7.2 Artikel 101 VWEU ..........................................................................................246
7.2.1 Stappenplan voor art. 101 VWEU .............................................................258
7.3 Artikel 102 VWEU ..........................................................................................260
7.3.1 Typologie van misbruik ...........................................................................270
7.3.2 Uitbuiting (exploitative abuse) .................................................................271
7.3.3 Uitsluiting (exclusionary abuse) ...............................................................272
7.3.4 Structureel misbruik ...............................................................................278
8. Bevoegdheden van de EU Commissie bij de toepassing van art. 101-102 VWEU .....281
8.1 Bevoegdheden .............................................................................................281
8.2 Schikkingsprocedure ....................................................................................285
8.2 Gewone procedure .......................................................................................286
8.3 Besluiten .....................................................................................................287
8.4 Sancties ......................................................................................................289
9. EU-regels inzake staatssteun ..............................................................................292
9.1 vier cumulatieve voorwaarden .......................................................................294
9.2 Staatssteun: toegelaten steun .......................................................................297
9.3 Controleprocedure .......................................................................................300
9.4 Terugvordering illegale steun .........................................................................303
Oefenvragen .........................................................................................................307
3
,DEEL I: INLEIDING
1. Toelichting en afspraken
• Europees recht werkt door in nationale rechtsorde
o Maar Belgisch recht is niet altijd conform met europees recht: daarom moet je soms kijken
naar Europeesrechtelijke bronnen
• Dinsdag: materieel recht
Donderdag: procedureel recht (= rechtsbescherming)
o Op het examen moet je beide kunnen combineren
• Verschil tussen europees recht en nationaal recht?
o 1) Europees recht is gebaseerd op ‘case-based-methode’ = rechtszaken zijn zeer belangrijk –
uitspraken van HVJ zijn bindend
▪ In tegenstelling tot nationale rechters
▪ Examen
• Zaken inhoudelijk + namen kennen
o 2) EU heeft geen GW maar heeft wel verdragen die soms een grondwettelijk karakter hebben
▪ EU is opgericht dmv verdragen
• Daarom werken we met basisverdragen en niet met een GW
o Zie codex van VRG
• Europees recht is dynamisch
o Evolueert heel snel – daarom moeten we naar de toekomst toe weten hoe we moeten
omgaan met europees recht ihkv belgisch recht
▪ We gaan steeds de oorsprong bekijken
▪ Dan heden
▪ En dan open vragen stellen die mogelijk in de toekomst zullen gesteld worden
o We kijken naar hoe recht evolueert in ruimere context – met welke factoren moet er dan best
rekening worden gehouden?
▪ Technologische ontwikkelingen
▪ Morele ontwikkelingen
▪ Sociologische ontwikkelingen (= normen en waarden evolueren in de tijd)
▪ Geopolitieke context
▪ Economische factoren
▪ Culturele factoren
▪ Politieke factoren
▪ ….
Al deze factoren hebben een invloed op de manier waarop en hoe vlug het europees recht zal
evolueren
▪ Daarom goed de media volgen om te weten wat er precies gebeurt op vlak van
europese integratie
4
, • Europees recht is research based = gebaseerd op onderzoek
o Leesdossier
▪ Er is een leesdossier met de meest belangrijke arresten van HVJ + doctrine
▪ We moeten voorafgaand aan de les het gevraagde bekijken/lezen
• Examen
o Openboek
▪ Er is wel plagiaatcontrole – dus kom best met je eigen antwoorden op het examen
▪ Copy-paste zal niet mogelijk zijn !
• Je zal zelf direct alles moeten intoetsen !!!
o Online examen
▪ Te kennen: syllabus + leesdossier + slides
o 16 van de 20 punten bestaande uit casussen + 2 inzichtsvragen/open vragen
▪ Moeten opgelost worden adhv RS die gezien zijn in de les !!!
• Er komt nog een proefexamen
5
Deel professor I. Govaere - 2024-2025
Deel [ANONIEM] - [ANONIEM]
,Inhoud
DEEL I: INLEIDING ...................................................................................................... 4
1. Toelichting en afspraken....................................................................................... 4
2. Basiskennis EU ....................................................................................................... 0
2.1 EU: enkele basisfeiten en cijfers ........................................................................... 0
2.2 Quid: EU terug naar AF? ..................................................................................... 9
2.3 EU autonome rechtsorde ................................................................................... 9
2.4 Lijst van EU-lidstaten – hoofdsteden – datum toetreding – toetredingscriteria ......... 10
DEEL II: Bronnen van het EU-recht en hun juridische waarde ........................................ 14
DEEL III: Europese rechtsorde na Lissabon: hoe eigen en hoe autonoom? ...................... 19
1. Inleidende beschouwing ........................................................................................ 19
1.1 Paradoxale vaststelling na 60 jaar integratie ........................................................ 19
2. Een rechtsorde eigen aan de EU ............................................................................. 24
2.1 EU rechtspersoonlijkheid na Lissabon ................................................................. 26
2.2 Partiële overdracht van bevoegdheden naar EU ................................................... 28
2.3 Imperfecte overdracht van bevoegdheden naar EU .............................................. 29
2.4 Is ons europees integratieproces een onomkeerbaar proces? ................................ 30
2.5 Aard van EU Verdrag ........................................................................................ 32
3. Speciale werking van EU Verdrag ............................................................................ 34
3.1 Van Gend & Loos arrest (1963) .......................................................................... 34
3.2 Kenmerken van de nieuwe EU rechtsorde ........................................................... 38
3.3 Wie & wanneer moet voorrang en directe werking van europees recht erkennen en
respecteren? ....................................................................................................... 41
3.4 Interpretatiemethode ...................................................................................... 42
3.5 Gevolgen van nieuwe EU rechtsorde .................................................................. 43
3.6 De EU rechtsorde: ‘ballon’ onder druk ................................................................ 44
4. Structurele analyse ............................................................................................... 45
4.1 Structureel interne druk .............................................................................. 45
4.2 Structureel externe druk .................................................................................. 53
5. Inhoudelijke analyse ............................................................................................. 57
Interne markt .......................................................................................................... 64
1. Inleiding: van ‘gemeenschappelijke’ tot ‘interne’ markt .............................................. 64
1
, 1.1 Gemeenschappelijke waarden .......................................................................... 68
1.2 Versmelten van markten = IM ........................................................................... 72
1.3 Sinds wanneer en waarom hebben we de interne markt? ..................................... 75
2. Interne markt na het Verdrag van Lissabon............................................................... 79
2.1 DEEL I: contextuele factoren die geleid hebben tot evolutie van IM ........................ 79
2.2 DEEL II: verdrag van Lissabon ............................................................................ 81
1.2.1 Evolutie van IM doorheen de verdragen: wat? ......................................... 82
2.2.2 Lissabon: nieuwe IM doelstelling .............................................................. 83
2.2.3 Hergroeperen, hernummeren en stroomlijnen ........................................... 88
2.2.4 Aangepaste harmonisatiebepalingen ........................................................ 91
2.2.5 Versterkte afdwinging omzettingsplicht ............................................... 92
3. Vrij verkeer van goederen ...................................................................................... 94
3.1 Douane-unie ................................................................................................. 97
3.2 Verbod van kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking: niet-
tarifaire handelsbelemmeringen .........................................................................100
3.3 Intellectuele eigendomsrechten ....................................................................123
4. Harmonisatiemaatregelen ....................................................................................135
4.1 Sectoriële/verticale harmonisatie .............................................................138
4.2 Horizontale harmonisatie ..............................................................................146
4.3 Nieuw: EU ‘first/only’ regulering .....................................................................159
4. Vrij verkeer van personen en diensten ................................................................166
4.1 Burgerschap van de unie ...............................................................................168
4.2 Recht op vrij verkeer.. maar er zijn grenscontroles ......................................172
4.3 Vrij verkeer van werknemers .....................................................................175
4.4 Zelfstandigen: vestiging en diensten..........................................................182
4.4.1 Recht van vestiging (4e module) ...............................................................185
4.4.2 Vrij verrichten van diensten .....................................................................189
4.5 Digitaleplatformeconomie: nieuwe vraagstukken ............................................201
4.6 Niet-economisch actieve burgers en hun familieleden ongeacht nationaliteit ...208
6. Vrij verkeer van kapitaal .......................................................................................217
7. Mededingingsrecht ............................................................................................227
7.1 Regels voor ondernemingen ..........................................................................236
2
, 7.1.1 Het begrip ‘onderneming’........................................................................236
7.1.2 Het begrip ‘beperking van de mededinging’ ..............................................239
7.1.3 Het begrip ‘ongunstige beïnvloeding van de tussenstaatse handel’ ............241
7.1.4 (extra)territoriale werking ........................................................................244
7.2 Artikel 101 VWEU ..........................................................................................246
7.2.1 Stappenplan voor art. 101 VWEU .............................................................258
7.3 Artikel 102 VWEU ..........................................................................................260
7.3.1 Typologie van misbruik ...........................................................................270
7.3.2 Uitbuiting (exploitative abuse) .................................................................271
7.3.3 Uitsluiting (exclusionary abuse) ...............................................................272
7.3.4 Structureel misbruik ...............................................................................278
8. Bevoegdheden van de EU Commissie bij de toepassing van art. 101-102 VWEU .....281
8.1 Bevoegdheden .............................................................................................281
8.2 Schikkingsprocedure ....................................................................................285
8.2 Gewone procedure .......................................................................................286
8.3 Besluiten .....................................................................................................287
8.4 Sancties ......................................................................................................289
9. EU-regels inzake staatssteun ..............................................................................292
9.1 vier cumulatieve voorwaarden .......................................................................294
9.2 Staatssteun: toegelaten steun .......................................................................297
9.3 Controleprocedure .......................................................................................300
9.4 Terugvordering illegale steun .........................................................................303
Oefenvragen .........................................................................................................307
3
,DEEL I: INLEIDING
1. Toelichting en afspraken
• Europees recht werkt door in nationale rechtsorde
o Maar Belgisch recht is niet altijd conform met europees recht: daarom moet je soms kijken
naar Europeesrechtelijke bronnen
• Dinsdag: materieel recht
Donderdag: procedureel recht (= rechtsbescherming)
o Op het examen moet je beide kunnen combineren
• Verschil tussen europees recht en nationaal recht?
o 1) Europees recht is gebaseerd op ‘case-based-methode’ = rechtszaken zijn zeer belangrijk –
uitspraken van HVJ zijn bindend
▪ In tegenstelling tot nationale rechters
▪ Examen
• Zaken inhoudelijk + namen kennen
o 2) EU heeft geen GW maar heeft wel verdragen die soms een grondwettelijk karakter hebben
▪ EU is opgericht dmv verdragen
• Daarom werken we met basisverdragen en niet met een GW
o Zie codex van VRG
• Europees recht is dynamisch
o Evolueert heel snel – daarom moeten we naar de toekomst toe weten hoe we moeten
omgaan met europees recht ihkv belgisch recht
▪ We gaan steeds de oorsprong bekijken
▪ Dan heden
▪ En dan open vragen stellen die mogelijk in de toekomst zullen gesteld worden
o We kijken naar hoe recht evolueert in ruimere context – met welke factoren moet er dan best
rekening worden gehouden?
▪ Technologische ontwikkelingen
▪ Morele ontwikkelingen
▪ Sociologische ontwikkelingen (= normen en waarden evolueren in de tijd)
▪ Geopolitieke context
▪ Economische factoren
▪ Culturele factoren
▪ Politieke factoren
▪ ….
Al deze factoren hebben een invloed op de manier waarop en hoe vlug het europees recht zal
evolueren
▪ Daarom goed de media volgen om te weten wat er precies gebeurt op vlak van
europese integratie
4
, • Europees recht is research based = gebaseerd op onderzoek
o Leesdossier
▪ Er is een leesdossier met de meest belangrijke arresten van HVJ + doctrine
▪ We moeten voorafgaand aan de les het gevraagde bekijken/lezen
• Examen
o Openboek
▪ Er is wel plagiaatcontrole – dus kom best met je eigen antwoorden op het examen
▪ Copy-paste zal niet mogelijk zijn !
• Je zal zelf direct alles moeten intoetsen !!!
o Online examen
▪ Te kennen: syllabus + leesdossier + slides
o 16 van de 20 punten bestaande uit casussen + 2 inzichtsvragen/open vragen
▪ Moeten opgelost worden adhv RS die gezien zijn in de les !!!
• Er komt nog een proefexamen
5
