Academiejaar 2023-2024 | Module 6: Bouwstenen van onderwijzen
MODULE 6: BOUWSTENEN VAN
ONDERWIJZEN
1. Inleiding
Bereiken van leerresultaten primaire resultaat vd leeractiviteiten v lerenden
- Niet alle leeractiviteiten/leerresultaten worden even sterk gewaardeerd
o Dit komt door: het doelgerichte karakter v onderwijs en de
vaststelling dat die doelen veelal niet door de lerende zelf w bepaald
o Wel: gericht gewerkt nr specifieke doelen
Onderwijzen = het geheel aan maatregelen en interventies die ie leeromgeving
w genomen om het leerproces v lerenden doelgericht te ondersteunen
- Beoogt leeractiviteiten uitlokken die de lerende zullen helpen de
leerresultaten te bereiken die w nagestreefd en/of dergelijke
leeractiviteiten te ondersteunen
o Dit zodat ze vlot en kwaliteitsvol kunnen w uitgevoerd
Overwegingen omtrent de definitie van onderwijzen
- Niet persé gebonden aan een persoon
o Eerder een functie die kan w opgenomen door verschillende
personen of instanties/materiële hulpmiddelen
Leraren, medeleerlingen, stagebegeleiders
Uitgeverijen
Handboek, video, tablet, digitaal schoolbord
- Niet direct verwezen nr leraren of docenten
o Voorbeelden van alternatieven: thuisonderwijs ~ouders, voogd;
leerlingen onderwijzen elkaar; scholen onderwijzen adhv
maatregelen die ze nemen (bv. al dan niet werken met vakgebonden
leslokalen); handboek onderwijst ook; digitale hulpmiddelen
(lesopnames, discussiefora)
- Centraal: doelgerichte of intentionele karakter
o Leren gebeurt voortdurend incidenteel (dus zonder de expliciete
bedoeling iets te leren) ~ leren spreken, voedselvoorkeuren leren
kennen
o Unintended curriculum ~Eisner
Subtiele wijze waarop leerlingen leren wat wel en niet kan bij
een bepaalde leerkracht
- Leeromgeving = letterlijk de fysieke of virtuele omgeving waarbinnen het
leren plaatsvindt
o Onderwijzen ~ wnr in deze contexten gerichte inspanningen w
geleverd om het leren vd lerenden te ondersteunen
o Onderwijsleeromgeving ~ door tal v maatregelen id leeromgeving w
in onderwijs getracht de kans te maximaliseren dat lerenden de
beoogde doelen bereiken
Maatregelen en interventies v onderwijzen kunnen op drie niveaus worden
bestudeerd:
1. Macro ~ beleidsniveau
2. Meso ~ instellingsniveau
3. Micro ~ interactieniveau focus in deze module
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs | Pagina 1
,Academiejaar 2023-2024 | Module 6: Bouwstenen van onderwijzen
Drie groepen van bouwstenen te onderscheiden
1. Evaluatiedoelen
a. Doelgerichtheid
b. Nagaan in welke mate en hoe de doelen zijn behaald
2. Leertaken en leerinhouden
a. Leertaken ~ richten de activiteiten op doelen
b. Leerinhouden ~ bepalen het voorwerp vd leertaak
3. Werkvormen
a. Manieren om leertaken (met leerinhouden) aan lerenden aan te
bieden
b. Media/technologie ~ middel waarmee dit gebeurt
Beginsituatie ~ de stand v zaken voor het onderwijs v start gaat
- Materiële infrastructuur en org waarop bij het onderwijzen een beroep kan
w gedaan
- Schoolbeleid, pedagogische visie, kenmerken vd groepen v lerenden &
kenmerken v leerkrachten
2. Doelen en evaluatie
Evaluatie = alle inspanningen die er op gericht zijn na te gaan of (delen v) de
doelen w gerealiseerd
- Opvolging, rapportering en bespreking vd mate waarin leeractiviteiten
resulteren ih realiseren v doelen
- Kwaliteitscontrole
Doelen bepalen wat er moet worden geëvalueerd + evaluatie is afgestemd op de
doelen en operationaliseert deze
Terugkoppeling/feedback maakt deel uit vd evaluatie
- Feedback ~ op basis v ve vergelijking tss de activiteiten/leerresultaten vd
lerenden en de beoogde doelen commentaar, felicitaties, bijkomende
hulp, richtlijnen…
- Terugkoppeling ~ helpen om hun leeractiviteiten nog sterker op de doelen
te richten en dus het leren te ondersteunen (assessment-for-learning)
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs | Pagina 2
, Academiejaar 2023-2024 | Module 6: Bouwstenen van onderwijzen
2.1 Soorten doelen en soorten evaluaties
Soorten doelen
Onderwijsdoelen Leerdoelen
- = doelen waarop het onderwijs - = doelen waarop het leren zich
zich richt richt
- Preciseren wat het onderwijs - Preciseren wat de lerende
nastreeft nastreeft
- Bv. onderwijs streeft voor Frans - Bv. leerling beoogt voldoende
een niveau A2 te halen Frans te kunnen om met zijn
vrienden uit het Brusselse te
kunnen converseren
Algemene doelen Operationele doelen
~ laten veel ruimte open voor de wijze ~ zeer specifieke doelen
waarop ze w nagestreefd Domein specifieke kenniselementen
Bv. bijdrage leveren tot de verwerven (bv. woordenschat Chinees)
ontwikkeling ve bredere interesse of
Welbepaalde vaardigheden verwerven
het stimuleren vh kritisch denken
(bv. een freesmachine bedienen)
Welomschreven competenties
ontwikkelen (bv. sollicitatiebrief
schrijven)
Eindterm = doelen die door de
en overheid zijn vastgelegd
en die door het
onderwijs dienen te w
nagestreefd en op
populatieniveau te w
gerealiseerd
Vakgebon = specifiëren zich op
den welke kennis en
eindterm vaardigheden van een
en bepaald vak ontwikkeld
dienen te worden (bv.
isotermen kunnen lezen
op een kaart in het 5de
middelbaar bij het vak
aardrijskunde)
= eindtermen die minder specifiek ae
Transversale eindtermen vak gebonden zijn (bv. verwerven v
digitale geletterdheid)
= door de overheid vastgelegd met een
Ontwikkelingsdoelen inspanningsverbintenis ipv een
resultaatverbintenis
= doelen die door de onderwijskoepels
Leerplandoelen worden vastgelegd
- Vertaling van de eindtermen en
ontwikkelingsdoelen in
leerplannen
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs | Pagina 3
MODULE 6: BOUWSTENEN VAN
ONDERWIJZEN
1. Inleiding
Bereiken van leerresultaten primaire resultaat vd leeractiviteiten v lerenden
- Niet alle leeractiviteiten/leerresultaten worden even sterk gewaardeerd
o Dit komt door: het doelgerichte karakter v onderwijs en de
vaststelling dat die doelen veelal niet door de lerende zelf w bepaald
o Wel: gericht gewerkt nr specifieke doelen
Onderwijzen = het geheel aan maatregelen en interventies die ie leeromgeving
w genomen om het leerproces v lerenden doelgericht te ondersteunen
- Beoogt leeractiviteiten uitlokken die de lerende zullen helpen de
leerresultaten te bereiken die w nagestreefd en/of dergelijke
leeractiviteiten te ondersteunen
o Dit zodat ze vlot en kwaliteitsvol kunnen w uitgevoerd
Overwegingen omtrent de definitie van onderwijzen
- Niet persé gebonden aan een persoon
o Eerder een functie die kan w opgenomen door verschillende
personen of instanties/materiële hulpmiddelen
Leraren, medeleerlingen, stagebegeleiders
Uitgeverijen
Handboek, video, tablet, digitaal schoolbord
- Niet direct verwezen nr leraren of docenten
o Voorbeelden van alternatieven: thuisonderwijs ~ouders, voogd;
leerlingen onderwijzen elkaar; scholen onderwijzen adhv
maatregelen die ze nemen (bv. al dan niet werken met vakgebonden
leslokalen); handboek onderwijst ook; digitale hulpmiddelen
(lesopnames, discussiefora)
- Centraal: doelgerichte of intentionele karakter
o Leren gebeurt voortdurend incidenteel (dus zonder de expliciete
bedoeling iets te leren) ~ leren spreken, voedselvoorkeuren leren
kennen
o Unintended curriculum ~Eisner
Subtiele wijze waarop leerlingen leren wat wel en niet kan bij
een bepaalde leerkracht
- Leeromgeving = letterlijk de fysieke of virtuele omgeving waarbinnen het
leren plaatsvindt
o Onderwijzen ~ wnr in deze contexten gerichte inspanningen w
geleverd om het leren vd lerenden te ondersteunen
o Onderwijsleeromgeving ~ door tal v maatregelen id leeromgeving w
in onderwijs getracht de kans te maximaliseren dat lerenden de
beoogde doelen bereiken
Maatregelen en interventies v onderwijzen kunnen op drie niveaus worden
bestudeerd:
1. Macro ~ beleidsniveau
2. Meso ~ instellingsniveau
3. Micro ~ interactieniveau focus in deze module
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs | Pagina 1
,Academiejaar 2023-2024 | Module 6: Bouwstenen van onderwijzen
Drie groepen van bouwstenen te onderscheiden
1. Evaluatiedoelen
a. Doelgerichtheid
b. Nagaan in welke mate en hoe de doelen zijn behaald
2. Leertaken en leerinhouden
a. Leertaken ~ richten de activiteiten op doelen
b. Leerinhouden ~ bepalen het voorwerp vd leertaak
3. Werkvormen
a. Manieren om leertaken (met leerinhouden) aan lerenden aan te
bieden
b. Media/technologie ~ middel waarmee dit gebeurt
Beginsituatie ~ de stand v zaken voor het onderwijs v start gaat
- Materiële infrastructuur en org waarop bij het onderwijzen een beroep kan
w gedaan
- Schoolbeleid, pedagogische visie, kenmerken vd groepen v lerenden &
kenmerken v leerkrachten
2. Doelen en evaluatie
Evaluatie = alle inspanningen die er op gericht zijn na te gaan of (delen v) de
doelen w gerealiseerd
- Opvolging, rapportering en bespreking vd mate waarin leeractiviteiten
resulteren ih realiseren v doelen
- Kwaliteitscontrole
Doelen bepalen wat er moet worden geëvalueerd + evaluatie is afgestemd op de
doelen en operationaliseert deze
Terugkoppeling/feedback maakt deel uit vd evaluatie
- Feedback ~ op basis v ve vergelijking tss de activiteiten/leerresultaten vd
lerenden en de beoogde doelen commentaar, felicitaties, bijkomende
hulp, richtlijnen…
- Terugkoppeling ~ helpen om hun leeractiviteiten nog sterker op de doelen
te richten en dus het leren te ondersteunen (assessment-for-learning)
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs | Pagina 2
, Academiejaar 2023-2024 | Module 6: Bouwstenen van onderwijzen
2.1 Soorten doelen en soorten evaluaties
Soorten doelen
Onderwijsdoelen Leerdoelen
- = doelen waarop het onderwijs - = doelen waarop het leren zich
zich richt richt
- Preciseren wat het onderwijs - Preciseren wat de lerende
nastreeft nastreeft
- Bv. onderwijs streeft voor Frans - Bv. leerling beoogt voldoende
een niveau A2 te halen Frans te kunnen om met zijn
vrienden uit het Brusselse te
kunnen converseren
Algemene doelen Operationele doelen
~ laten veel ruimte open voor de wijze ~ zeer specifieke doelen
waarop ze w nagestreefd Domein specifieke kenniselementen
Bv. bijdrage leveren tot de verwerven (bv. woordenschat Chinees)
ontwikkeling ve bredere interesse of
Welbepaalde vaardigheden verwerven
het stimuleren vh kritisch denken
(bv. een freesmachine bedienen)
Welomschreven competenties
ontwikkelen (bv. sollicitatiebrief
schrijven)
Eindterm = doelen die door de
en overheid zijn vastgelegd
en die door het
onderwijs dienen te w
nagestreefd en op
populatieniveau te w
gerealiseerd
Vakgebon = specifiëren zich op
den welke kennis en
eindterm vaardigheden van een
en bepaald vak ontwikkeld
dienen te worden (bv.
isotermen kunnen lezen
op een kaart in het 5de
middelbaar bij het vak
aardrijskunde)
= eindtermen die minder specifiek ae
Transversale eindtermen vak gebonden zijn (bv. verwerven v
digitale geletterdheid)
= door de overheid vastgelegd met een
Ontwikkelingsdoelen inspanningsverbintenis ipv een
resultaatverbintenis
= doelen die door de onderwijskoepels
Leerplandoelen worden vastgelegd
- Vertaling van de eindtermen en
ontwikkelingsdoelen in
leerplannen
Leren in maatschappelijk betrokken onderwijs | Pagina 3
