SSO1506
POTSO 1
(a) Qoqa ka ditaba tsa thothokiso ena. (10)
Thothokiso Ntwa le Lefatshe e ngotswe ke J. Mokoena e tobana ka kotloloho le
maemo a mabe a bophelo bao batho ba phelang ho bona kajeno. E hlalosa mathata a
kang lintwa, bohloki, ho hloka kgotso le ho hloka kutlwisisano hara batho. Mongodi o
bontsha bophelo bo tletseng diphephetso moo batho ba lekang ho fumana tharollo
empa ba sa atlehe. O boetse o totobatsa kamoo bophelo bo ka sitisang dikamano le ho
baka sekgahla pakeng tsa batho. Leha ho le jwalo, molaetsa wa bohope o hlaha ha
mongodi a khothaletsa hore re sebedise kgotso, lerato le tshepo ho lwantsha mathata
ao re tobanang le ona letsatsi le letsatsi. O re mema hore re be batho ba mamellang, ba
kutlwelo-bohloko mme re se ke ra tlohela ho tshepa bokamoso bo betere.
(b) Bontsha makgetha/dibetsa tse hlano tse sebedisitsweng ke mongodi
thothokisong ena. (10)
1. Phetapheto – Mongodi o pheta mantsoe a itseng ho matlafatsa molaetsa, ho
hohela maikutlo a mmadi, mohlala: "O le tshwarele, o le tshwarele."
2. Setshwantsho (Metaphor) – O bapisa maikutlo kapa maemo a sa tshwane ho
bontsha maikutlo a tebileng, mohlala: "Lefatshe le re hlohlorile," ho bontsha
bohloko ba bophelo.
3. Personification – Mongodi o fa maikutlo kapa dintho tse sa pheleng botshelo,
mohlala: "Mamello le tshepo le re foforile," e bontsha hore batho ba se ba lahlile
tshepo.
4. Pono (Imagery) – O sebedisa dipolelo tse hlalosang maikutlo kapa ditshwantsho
tse hlakileng tse fang mmadi setshwantsho sa nnete, mohlala: "Motho wa
lefatshe lena, ke tseba ha o lebale."
5. Tshwantshiso (Simile) – Le ha e sa fumanehe hangata, ho ka bonahala ho na
le dikarolo moo mongodi a ka be a bapisa lintho ka “joalo ka”, ho fana ka
maikutlo a tebileng kapa ho hlakisa moelelo.
, (c) Thothokiso ena e wele ho dithothokiso tsa kgale kapa tsa sejwalejwale?
Tshehetsa karabo ya hao. (5)
Thothokiso ena e ka beelwa sehlopheng sa dithothokiso tsa sejwalejwale. Lebaka ke
hobane e bua ka maemo a letsatsi le letsatsi ao batho ba tobanang le wona mehleng ya
kajeno, a kang lintwa, ho hloka kgotso le bofokoli ba dikamano tsa setjhaba. Ditaba tse
tjena di bontsha hore mongodi o bua ka mehla ena ya rona, e seng nakong e fetileng.
Mongodi o boetse o sebedisa puo ya kajeno le maikutlo a tshoanang le a batho ba
phelang ka nako ena, ho bontsha hore thothokiso ena e totobatsa dintho tse amang
setjhaba sa mehleng ya jwale.
POTSO 1
(a) Qoqa ka ditaba tsa thothokiso ena. (10)
Thothokiso Ntwa le Lefatshe e ngotswe ke J. Mokoena e tobana ka kotloloho le
maemo a mabe a bophelo bao batho ba phelang ho bona kajeno. E hlalosa mathata a
kang lintwa, bohloki, ho hloka kgotso le ho hloka kutlwisisano hara batho. Mongodi o
bontsha bophelo bo tletseng diphephetso moo batho ba lekang ho fumana tharollo
empa ba sa atlehe. O boetse o totobatsa kamoo bophelo bo ka sitisang dikamano le ho
baka sekgahla pakeng tsa batho. Leha ho le jwalo, molaetsa wa bohope o hlaha ha
mongodi a khothaletsa hore re sebedise kgotso, lerato le tshepo ho lwantsha mathata
ao re tobanang le ona letsatsi le letsatsi. O re mema hore re be batho ba mamellang, ba
kutlwelo-bohloko mme re se ke ra tlohela ho tshepa bokamoso bo betere.
(b) Bontsha makgetha/dibetsa tse hlano tse sebedisitsweng ke mongodi
thothokisong ena. (10)
1. Phetapheto – Mongodi o pheta mantsoe a itseng ho matlafatsa molaetsa, ho
hohela maikutlo a mmadi, mohlala: "O le tshwarele, o le tshwarele."
2. Setshwantsho (Metaphor) – O bapisa maikutlo kapa maemo a sa tshwane ho
bontsha maikutlo a tebileng, mohlala: "Lefatshe le re hlohlorile," ho bontsha
bohloko ba bophelo.
3. Personification – Mongodi o fa maikutlo kapa dintho tse sa pheleng botshelo,
mohlala: "Mamello le tshepo le re foforile," e bontsha hore batho ba se ba lahlile
tshepo.
4. Pono (Imagery) – O sebedisa dipolelo tse hlalosang maikutlo kapa ditshwantsho
tse hlakileng tse fang mmadi setshwantsho sa nnete, mohlala: "Motho wa
lefatshe lena, ke tseba ha o lebale."
5. Tshwantshiso (Simile) – Le ha e sa fumanehe hangata, ho ka bonahala ho na
le dikarolo moo mongodi a ka be a bapisa lintho ka “joalo ka”, ho fana ka
maikutlo a tebileng kapa ho hlakisa moelelo.
, (c) Thothokiso ena e wele ho dithothokiso tsa kgale kapa tsa sejwalejwale?
Tshehetsa karabo ya hao. (5)
Thothokiso ena e ka beelwa sehlopheng sa dithothokiso tsa sejwalejwale. Lebaka ke
hobane e bua ka maemo a letsatsi le letsatsi ao batho ba tobanang le wona mehleng ya
kajeno, a kang lintwa, ho hloka kgotso le bofokoli ba dikamano tsa setjhaba. Ditaba tse
tjena di bontsha hore mongodi o bua ka mehla ena ya rona, e seng nakong e fetileng.
Mongodi o boetse o sebedisa puo ya kajeno le maikutlo a tshoanang le a batho ba
phelang ka nako ena, ho bontsha hore thothokiso ena e totobatsa dintho tse amang
setjhaba sa mehleng ya jwale.
