XHO1506
ASAYMENT 3 2025
UNIQUE NO.
DUE DATE: 2025
, UMBUZO 1
(i) Xa sithetha ngeengoma zabantwana, sithetha ngantoni? (5)
Iingoma zabantwana ziingoma ezihlala ziculwa ngabantwana okanye ngabantu abadala
ngendlela ezonwabisayo, yokufundisa, okanye yokugcina izithethe. Ezi ngoma ziquka
ezemidlalo, ezemfundo, nezokuzonwabisa, kwaye zidla ngokuba lula ukuzikhumbula
ngenxa yeentloko eziphindayo. Zibalulekile ekuphuhliseni izakhono zolwimi, ingqondo,
kunye nokuqonda kwamasiko.
(ii) Xoxa ngeempawu ezintlanu zeengoma zakwaXhosa. (10)
1. Iingoma zemidlalo:
Ezi ngoma zidlalwa ngabantwana xa bedlala imidlalo efana no-“ququ” okanye
“intonga.” Ziluncedo ekubafundiseni ukusebenzisana, ukwakha ubuhlobo, kunye
nokubazisa kwiindlela zokuzonwabisa ezizizo zesintu.
2. Iingoma zomtshato:
Zisetyenziswa ngexesha lemicimbi yomtshato ukukhuthaza, ukufundisa
nokubulisa abatshakazi kunye nabakhwenyana. Zihlala zigcwele iziluleko,
isidima, kunye nenkcubeko yentsapho.
3. Iingoma zomngcwabo:
Ezi ngoma ziculwa ukwenzela imbeko kwabafi, kunye nokududuza abo
bashiyekileyo. Zihlala zibonisa ingcinga enzulu ngobomi, ukufa, kunye
nokuzibophelela kwilifa lemveli.
4. Iingoma zokunqula:
Zisoloko zisetyenziswa kwimibutho yenkolo okanye kwimicimbi yokunqula.
Injongo yazo kukudibanisa abantu kukholo olunye, nokubonisa intlonipho
kuThixo okanye kwizinyanya.
5. Iingoma zemfazwe:
Zazisetyenziswa ngamandulo ngamajoni okanye ngamaqela emfazwe
ukukhuthazana nesibindi. Amaxesha amaninzi ezi ngoma zazinemixholo
yokuqinisa ingqondo, ukuxhaphaza amandla, okanye ukunyanzelisa ubugorha.
ASAYMENT 3 2025
UNIQUE NO.
DUE DATE: 2025
, UMBUZO 1
(i) Xa sithetha ngeengoma zabantwana, sithetha ngantoni? (5)
Iingoma zabantwana ziingoma ezihlala ziculwa ngabantwana okanye ngabantu abadala
ngendlela ezonwabisayo, yokufundisa, okanye yokugcina izithethe. Ezi ngoma ziquka
ezemidlalo, ezemfundo, nezokuzonwabisa, kwaye zidla ngokuba lula ukuzikhumbula
ngenxa yeentloko eziphindayo. Zibalulekile ekuphuhliseni izakhono zolwimi, ingqondo,
kunye nokuqonda kwamasiko.
(ii) Xoxa ngeempawu ezintlanu zeengoma zakwaXhosa. (10)
1. Iingoma zemidlalo:
Ezi ngoma zidlalwa ngabantwana xa bedlala imidlalo efana no-“ququ” okanye
“intonga.” Ziluncedo ekubafundiseni ukusebenzisana, ukwakha ubuhlobo, kunye
nokubazisa kwiindlela zokuzonwabisa ezizizo zesintu.
2. Iingoma zomtshato:
Zisetyenziswa ngexesha lemicimbi yomtshato ukukhuthaza, ukufundisa
nokubulisa abatshakazi kunye nabakhwenyana. Zihlala zigcwele iziluleko,
isidima, kunye nenkcubeko yentsapho.
3. Iingoma zomngcwabo:
Ezi ngoma ziculwa ukwenzela imbeko kwabafi, kunye nokududuza abo
bashiyekileyo. Zihlala zibonisa ingcinga enzulu ngobomi, ukufa, kunye
nokuzibophelela kwilifa lemveli.
4. Iingoma zokunqula:
Zisoloko zisetyenziswa kwimibutho yenkolo okanye kwimicimbi yokunqula.
Injongo yazo kukudibanisa abantu kukholo olunye, nokubonisa intlonipho
kuThixo okanye kwizinyanya.
5. Iingoma zemfazwe:
Zazisetyenziswa ngamandulo ngamajoni okanye ngamaqela emfazwe
ukukhuthazana nesibindi. Amaxesha amaninzi ezi ngoma zazinemixholo
yokuqinisa ingqondo, ukuxhaphaza amandla, okanye ukunyanzelisa ubugorha.