Intelectuele rechten
Prof. Dr. Hendrik Vanhees
Opleiding 2de bachelor rechten
Academiejaar 2024–2025
1
,Inhoud
Hoofdstuk 1. Algemene inleiding tot het recht van de intellectuele eigendom...................6
A. Wat zijn intellectuele rechten......................................................................................6
B. De indeling van de intellectuele eigendomsrechten....................................................6
C. De kenmerken van intellectuele eigendomsrechten...................................................7
D. Verschilpunten tussen het auteursrecht s.l. en de industriële eigendomsrechten......7
E. De bescherming van één creatie door meerdere intellectuele eigendomsrechten......8
F. Het territorialiteitsbeginsel..........................................................................................8
G. Enkele belangrijke verdragen.....................................................................................9
§1. Inleiding................................................................................................................. 9
§2. Het WIPO/OMPI-Verdrag.......................................................................................10
§3. Het Unieverdrag van Parijs...................................................................................10
§4. Het TRIPS-Verdrag................................................................................................ 11
§5. De Berner Conventie............................................................................................ 11
De Europese Unie inzake I.E.R.......................................................................................11
H. Het Wetboek van Economisch Recht.........................................................................11
Hoofdstuk 2. Het auteursrecht en de naburige rechten....................................................12
A. Inleiding.................................................................................................................... 12
B. Auteursrecht s.s........................................................................................................ 12
§1. Bronnen................................................................................................................ 12
§2. Beschermd voorwerp en beschermingsvoorwaarden...........................................13
§3. Wie verkrijgt het auteursrecht?............................................................................15
§4. Hoe verkrijgt men het auteursrecht?....................................................................15
§5. Welke rechten bezit een auteur...........................................................................15
§6. Uitzonderingen op vermogensrechten..................................................................22
C. Naburige rechten...................................................................................................... 29
§1. uitvoerende kunstenaars......................................................................................29
§2. producenten......................................................................................................... 30
§3. omroeporganisaties.............................................................................................. 31
§4. persuitgevers....................................................................................................... 31
§5. uitzonderingen van naburige rechten...................................................................31
beheersvennootschappen.......................................................................................... 32
Hoofdstuk 3. de bescherming van computerprogramma’s...............................................32
A. wat beschermt de bescherming van computerprogramma’s....................................32
B. wie krijgt de rechten van computerprogramma........................................................33
2
, C. de toegekende rechten............................................................................................. 33
§1. morele rechten..................................................................................................... 33
§2. vermogensrechten (basis in auteursrecht maar met nuances).............................33
§3. duur...................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 4. de juridische beschermning van databanken..............................................35
A. wat is een databank.................................................................................................. 35
B. doel........................................................................................................................... 35
C. wie krijgt de rechten................................................................................................. 36
D. wat zijn de rechten................................................................................................... 36
§1. Recht op opvraging.............................................................................................. 36
§2. recht op hergebruik.............................................................................................. 36
E. rechten en plichten van rechtmatige gebruikers.......................................................38
§1. de rechten............................................................................................................ 38
§2. de plichten........................................................................................................... 38
F. duur bescherming...................................................................................................... 39
G. samenloop met andere beschermingsregimes..........................................................39
H. auteursrechtelijke bescherming van databanken......................................................39
I. de rechthebbende...................................................................................................... 39
J. de rechten.................................................................................................................. 39
§1. de uitzonderingen op de auteursrechten..............................................................39
§2. Toepassing van andere regels uit het auteursrecht..............................................41
Hoofdstuk 7. octrooirecht................................................................................................. 41
A. voorafgaande opmerkingen......................................................................................41
B. het octrooibeleid in ondernemingen..........................................................................42
C. de beschermingsmogelijkheden................................................................................42
D. de belangrijkste bronnen van het octrooirecht.........................................................42
§1. nationaal.............................................................................................................. 43
§2. europees.............................................................................................................. 43
§3. Europees octrooi met eenheidswerking................................................................43
§4. internationaal....................................................................................................... 43
E. wat is een octrooi...................................................................................................... 43
§1. de geldigheidsvoorwaarden.................................................................................44
§2. farmaceutische producten....................................................................................47
F. het bekomen van een octrooi....................................................................................47
§1. het bekomen van een Belgisch octrooi.................................................................47
G. wie heeft de rechten op een octrooi..........................................................................49
§1. zelfstandige uitvinder........................................................................................... 49
§2. werknemers.......................................................................................................... 49
3
, H. de rechten van een octrooihouder............................................................................50
I. uitzonderingen op de rechten.....................................................................................51
§1. handelingen in de particuliere sfeer zonder commerciële doeleinden..................51
§2. proefnemingen die gebeuren ivm de uitvinding...................................................51
§3. apothekers die in individuele gevallen medicamenten maken.............................51
§4. communautaire uitputting....................................................................................51
§5. uitzondering van het voorgebruik.........................................................................51
J. de plichten van een octrooihouder.............................................................................52
§1. de betaling van jaartaksen...................................................................................52
§2. de exploitatieplicht............................................................................................... 52
K. de duur van een octrooi............................................................................................ 52
L. overdracht en licentie................................................................................................ 53
M. einde van octroorecht............................................................................................... 53
§1. verval................................................................................................................... 53
§2. nietigheid............................................................................................................. 53
N. internationale aspecten............................................................................................ 53
§1. Volgens nationale wetgeving................................................................................53
§2. Verdrag van Washington (1970) PCT-verdrag: patent cooperation treaty............54
§3. Europees octrooiverdrag (1973): Verdrag van München......................................54
§4. Het Europees octrooi met eenheidswerking.........................................................56
O. praktijkgeval............................................................................................................. 57
Hoofdstuk 6. merkenrecht................................................................................................ 57
A. functies..................................................................................................................... 57
§1. herkomstfunctie................................................................................................... 57
§2. onderscheidingfunctie.......................................................................................... 58
§3. Kwaliteits-, garantie- en vertrouwensfunctie........................................................58
§4. communicatiefunctie............................................................................................ 58
§5. Reclamefunctie..................................................................................................... 58
§6. Investeringsfunctie............................................................................................... 58
B. beschermingsmogelijkheden van een merk..............................................................58
§1. Benelux-bescherming; (Beneluxmerk)..................................................................58
§2. Internationale weg................................................................................................ 59
§3. Europese bescherming (Uniemerk)......................................................................59
C. welke soort merken bestaan er.................................................................................59
§1. individuele merken............................................................................................... 59
§2. collectieve merken en certificeringsmerken.........................................................59
§3. collectieve merken............................................................................................... 60
§4. beneluxmerk vs uniemerk....................................................................................60
4
,D. de beschermingsvoorwaarden..................................................................................60
§1. wat is een teken................................................................................................... 61
§2. teken moet duidelijk en nauwkeurig te identificeren zijn.....................................61
§4. Het teken moet onderscheidend vermogen bezitten............................................62
§4. toepassingsgevallen............................................................................................. 63
§5. De toelaatbaarheid van het gekozen teken..........................................................66
§6. Beschikbaarheid van het gekozen teken..............................................................67
§7. Hoe verkrijgt men het recht op een merk in de Benelux?.....................................67
§8. De geldigheidsduur en de vernieuwing van het recht op een merk......................69
§9. De gebruiksplicht van een merk...........................................................................69
§10. Rechten (=prerogatieven) van de merkhouder..................................................70
§11.Beperkingen op de exclusieve rechten................................................................74
§12. Einde van het merkenrecht................................................................................75
5
, SAMENVATTING INTELLECTUELE
RECHTEN
HOOFDSTUK 1. ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT VAN DE
INTELLECTUELE EIGENDOM
A. WAT ZIJN INTELLECTUELE RECHTEN
Intellectuele eigendomsrechten zijn de rechten die rusten op industriële, literaire of
artistieke creaties, en bijgevolg op voortbrengselen van de menselijke geest, zoals
bijvoorbeeld op uitvindingen, modellen en onderscheidingstekens (=merken). Zoals later
zal blijken in deze cursus is dit een verzamelbegrip.
B. DE INDELING VAN DE INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN
6
, Industriële Auteursrecht sensu lato
eigendomsrechten
Merkenrecht Auteursrecht sensu stricto
niet enkel voor muziek, film en literatuur,
ook technologie/kleren/…
Octrooirecht Naburige rechten
bescherming van uitvindingen bescherming van prestaties die volgens de
wetgever bescherming verdienen maar toch
niet door het auteursrecht worden beschermd.
Benaming oorsprong/ geografische Bescherming van computerprogramma’s
aanduiding/ herkomstaanduiding is te vergelijken met geschreven tekst dus
bv. Champagne of mozzarella hoort onder auteursrecht s.l.
Handelsnaam Databanken
de naam waaronder je een handelsactiviteit kunnen nooit origineel zijn maar kosten veel
uitvoert (bv. Artiestennaam)≠merk tijd en geld dus worden beschermd.
Gebruiksmodellen
C. DE KENMERKEN VAN INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN
Intellectuele eigendomsrechten kunnen enkel bestaan via het optreden van de wetgever.
Als gevolg daarvan is het geen begrensde categorie en kunnen er altijd nieuwe rechten in
het leven worden geroepen.
1. Het zijn monopolierechten
= je hebt een exclusiviteit (behoudens wettelijke uitzonderingen)
Dit betekent een verbod voor derden
2. Aan eenieder tegenstelbaar
Iedereen moet ze respecteren ook al zijn ze ter goede trouw en is het recht niet
aan hen tegengeworpen
3. De rechten zelf zijn begrensd (i.t.t. het aantal soorten rechten)
- Territorialiteit (=enkel beschermd in land waar je het recht hebt)
- Duur (= recht vergaat altijd na bepaalde tijd)
- Beschermingsvoorwaarden (= er zijn voorwaarden om het recht te verkrijgen
Waarom zijn I.E.R. nu begrensd? Ons systeem vertrekt vanuit vrije mededinging en dus
vrijheid van kopie. Wanneer iedereen alles mag kopiëren doet niemand nog investeringen
onwerkbaar
OPLOSSING: intellectuele rechten zijn de uitzondering op deze vrijheid van kopie en zijn
daarom begrensd. (De zee is de vrijheid van kopie, intellectuele eigendomsrechten zijn de
eilanden)
4. Voorwerp = creatie van de geest
5. Grote economische waarde
6. Zijn beschermd als grondrechten (Art. 17 handvest)
(ze vormen algemene beginselen van het recht van de EU)
geen absolute bescherming
D. VERSCHILPUNTEN TUSSEN HET AUTEURSRECHT S.L. EN DE INDUSTRIËLE
EIGENDOMSRECHTEN
7
Prof. Dr. Hendrik Vanhees
Opleiding 2de bachelor rechten
Academiejaar 2024–2025
1
,Inhoud
Hoofdstuk 1. Algemene inleiding tot het recht van de intellectuele eigendom...................6
A. Wat zijn intellectuele rechten......................................................................................6
B. De indeling van de intellectuele eigendomsrechten....................................................6
C. De kenmerken van intellectuele eigendomsrechten...................................................7
D. Verschilpunten tussen het auteursrecht s.l. en de industriële eigendomsrechten......7
E. De bescherming van één creatie door meerdere intellectuele eigendomsrechten......8
F. Het territorialiteitsbeginsel..........................................................................................8
G. Enkele belangrijke verdragen.....................................................................................9
§1. Inleiding................................................................................................................. 9
§2. Het WIPO/OMPI-Verdrag.......................................................................................10
§3. Het Unieverdrag van Parijs...................................................................................10
§4. Het TRIPS-Verdrag................................................................................................ 11
§5. De Berner Conventie............................................................................................ 11
De Europese Unie inzake I.E.R.......................................................................................11
H. Het Wetboek van Economisch Recht.........................................................................11
Hoofdstuk 2. Het auteursrecht en de naburige rechten....................................................12
A. Inleiding.................................................................................................................... 12
B. Auteursrecht s.s........................................................................................................ 12
§1. Bronnen................................................................................................................ 12
§2. Beschermd voorwerp en beschermingsvoorwaarden...........................................13
§3. Wie verkrijgt het auteursrecht?............................................................................15
§4. Hoe verkrijgt men het auteursrecht?....................................................................15
§5. Welke rechten bezit een auteur...........................................................................15
§6. Uitzonderingen op vermogensrechten..................................................................22
C. Naburige rechten...................................................................................................... 29
§1. uitvoerende kunstenaars......................................................................................29
§2. producenten......................................................................................................... 30
§3. omroeporganisaties.............................................................................................. 31
§4. persuitgevers....................................................................................................... 31
§5. uitzonderingen van naburige rechten...................................................................31
beheersvennootschappen.......................................................................................... 32
Hoofdstuk 3. de bescherming van computerprogramma’s...............................................32
A. wat beschermt de bescherming van computerprogramma’s....................................32
B. wie krijgt de rechten van computerprogramma........................................................33
2
, C. de toegekende rechten............................................................................................. 33
§1. morele rechten..................................................................................................... 33
§2. vermogensrechten (basis in auteursrecht maar met nuances).............................33
§3. duur...................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 4. de juridische beschermning van databanken..............................................35
A. wat is een databank.................................................................................................. 35
B. doel........................................................................................................................... 35
C. wie krijgt de rechten................................................................................................. 36
D. wat zijn de rechten................................................................................................... 36
§1. Recht op opvraging.............................................................................................. 36
§2. recht op hergebruik.............................................................................................. 36
E. rechten en plichten van rechtmatige gebruikers.......................................................38
§1. de rechten............................................................................................................ 38
§2. de plichten........................................................................................................... 38
F. duur bescherming...................................................................................................... 39
G. samenloop met andere beschermingsregimes..........................................................39
H. auteursrechtelijke bescherming van databanken......................................................39
I. de rechthebbende...................................................................................................... 39
J. de rechten.................................................................................................................. 39
§1. de uitzonderingen op de auteursrechten..............................................................39
§2. Toepassing van andere regels uit het auteursrecht..............................................41
Hoofdstuk 7. octrooirecht................................................................................................. 41
A. voorafgaande opmerkingen......................................................................................41
B. het octrooibeleid in ondernemingen..........................................................................42
C. de beschermingsmogelijkheden................................................................................42
D. de belangrijkste bronnen van het octrooirecht.........................................................42
§1. nationaal.............................................................................................................. 43
§2. europees.............................................................................................................. 43
§3. Europees octrooi met eenheidswerking................................................................43
§4. internationaal....................................................................................................... 43
E. wat is een octrooi...................................................................................................... 43
§1. de geldigheidsvoorwaarden.................................................................................44
§2. farmaceutische producten....................................................................................47
F. het bekomen van een octrooi....................................................................................47
§1. het bekomen van een Belgisch octrooi.................................................................47
G. wie heeft de rechten op een octrooi..........................................................................49
§1. zelfstandige uitvinder........................................................................................... 49
§2. werknemers.......................................................................................................... 49
3
, H. de rechten van een octrooihouder............................................................................50
I. uitzonderingen op de rechten.....................................................................................51
§1. handelingen in de particuliere sfeer zonder commerciële doeleinden..................51
§2. proefnemingen die gebeuren ivm de uitvinding...................................................51
§3. apothekers die in individuele gevallen medicamenten maken.............................51
§4. communautaire uitputting....................................................................................51
§5. uitzondering van het voorgebruik.........................................................................51
J. de plichten van een octrooihouder.............................................................................52
§1. de betaling van jaartaksen...................................................................................52
§2. de exploitatieplicht............................................................................................... 52
K. de duur van een octrooi............................................................................................ 52
L. overdracht en licentie................................................................................................ 53
M. einde van octroorecht............................................................................................... 53
§1. verval................................................................................................................... 53
§2. nietigheid............................................................................................................. 53
N. internationale aspecten............................................................................................ 53
§1. Volgens nationale wetgeving................................................................................53
§2. Verdrag van Washington (1970) PCT-verdrag: patent cooperation treaty............54
§3. Europees octrooiverdrag (1973): Verdrag van München......................................54
§4. Het Europees octrooi met eenheidswerking.........................................................56
O. praktijkgeval............................................................................................................. 57
Hoofdstuk 6. merkenrecht................................................................................................ 57
A. functies..................................................................................................................... 57
§1. herkomstfunctie................................................................................................... 57
§2. onderscheidingfunctie.......................................................................................... 58
§3. Kwaliteits-, garantie- en vertrouwensfunctie........................................................58
§4. communicatiefunctie............................................................................................ 58
§5. Reclamefunctie..................................................................................................... 58
§6. Investeringsfunctie............................................................................................... 58
B. beschermingsmogelijkheden van een merk..............................................................58
§1. Benelux-bescherming; (Beneluxmerk)..................................................................58
§2. Internationale weg................................................................................................ 59
§3. Europese bescherming (Uniemerk)......................................................................59
C. welke soort merken bestaan er.................................................................................59
§1. individuele merken............................................................................................... 59
§2. collectieve merken en certificeringsmerken.........................................................59
§3. collectieve merken............................................................................................... 60
§4. beneluxmerk vs uniemerk....................................................................................60
4
,D. de beschermingsvoorwaarden..................................................................................60
§1. wat is een teken................................................................................................... 61
§2. teken moet duidelijk en nauwkeurig te identificeren zijn.....................................61
§4. Het teken moet onderscheidend vermogen bezitten............................................62
§4. toepassingsgevallen............................................................................................. 63
§5. De toelaatbaarheid van het gekozen teken..........................................................66
§6. Beschikbaarheid van het gekozen teken..............................................................67
§7. Hoe verkrijgt men het recht op een merk in de Benelux?.....................................67
§8. De geldigheidsduur en de vernieuwing van het recht op een merk......................69
§9. De gebruiksplicht van een merk...........................................................................69
§10. Rechten (=prerogatieven) van de merkhouder..................................................70
§11.Beperkingen op de exclusieve rechten................................................................74
§12. Einde van het merkenrecht................................................................................75
5
, SAMENVATTING INTELLECTUELE
RECHTEN
HOOFDSTUK 1. ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT VAN DE
INTELLECTUELE EIGENDOM
A. WAT ZIJN INTELLECTUELE RECHTEN
Intellectuele eigendomsrechten zijn de rechten die rusten op industriële, literaire of
artistieke creaties, en bijgevolg op voortbrengselen van de menselijke geest, zoals
bijvoorbeeld op uitvindingen, modellen en onderscheidingstekens (=merken). Zoals later
zal blijken in deze cursus is dit een verzamelbegrip.
B. DE INDELING VAN DE INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN
6
, Industriële Auteursrecht sensu lato
eigendomsrechten
Merkenrecht Auteursrecht sensu stricto
niet enkel voor muziek, film en literatuur,
ook technologie/kleren/…
Octrooirecht Naburige rechten
bescherming van uitvindingen bescherming van prestaties die volgens de
wetgever bescherming verdienen maar toch
niet door het auteursrecht worden beschermd.
Benaming oorsprong/ geografische Bescherming van computerprogramma’s
aanduiding/ herkomstaanduiding is te vergelijken met geschreven tekst dus
bv. Champagne of mozzarella hoort onder auteursrecht s.l.
Handelsnaam Databanken
de naam waaronder je een handelsactiviteit kunnen nooit origineel zijn maar kosten veel
uitvoert (bv. Artiestennaam)≠merk tijd en geld dus worden beschermd.
Gebruiksmodellen
C. DE KENMERKEN VAN INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN
Intellectuele eigendomsrechten kunnen enkel bestaan via het optreden van de wetgever.
Als gevolg daarvan is het geen begrensde categorie en kunnen er altijd nieuwe rechten in
het leven worden geroepen.
1. Het zijn monopolierechten
= je hebt een exclusiviteit (behoudens wettelijke uitzonderingen)
Dit betekent een verbod voor derden
2. Aan eenieder tegenstelbaar
Iedereen moet ze respecteren ook al zijn ze ter goede trouw en is het recht niet
aan hen tegengeworpen
3. De rechten zelf zijn begrensd (i.t.t. het aantal soorten rechten)
- Territorialiteit (=enkel beschermd in land waar je het recht hebt)
- Duur (= recht vergaat altijd na bepaalde tijd)
- Beschermingsvoorwaarden (= er zijn voorwaarden om het recht te verkrijgen
Waarom zijn I.E.R. nu begrensd? Ons systeem vertrekt vanuit vrije mededinging en dus
vrijheid van kopie. Wanneer iedereen alles mag kopiëren doet niemand nog investeringen
onwerkbaar
OPLOSSING: intellectuele rechten zijn de uitzondering op deze vrijheid van kopie en zijn
daarom begrensd. (De zee is de vrijheid van kopie, intellectuele eigendomsrechten zijn de
eilanden)
4. Voorwerp = creatie van de geest
5. Grote economische waarde
6. Zijn beschermd als grondrechten (Art. 17 handvest)
(ze vormen algemene beginselen van het recht van de EU)
geen absolute bescherming
D. VERSCHILPUNTEN TUSSEN HET AUTEURSRECHT S.L. EN DE INDUSTRIËLE
EIGENDOMSRECHTEN
7
