GEDRAGS- EN EMOTIONELE PROBLEMEN
1 Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
1.1 Terminologie
Gedrags- en emotionele problemen: alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of abnormaal
gedragen of die zichtbaar ongewone of abnormale reacties vertonen, en dat afgezien van de ernst,
de oorzaak of de context van het gedrag of de emotie
Deze cursus: eerder ernstige problemen --> problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of
blijvend worden, in combinatie voorkomen met andere problemen en/of een ernstig lijden tot gevolg
hebben bij het kind en/of de directe omgeving
1.2 Aandachtspunten bij het definiëren van gedrags- en emotionele problemen
- Ontwikkelingsperspectief: weten wanneer gedrag of emoties wel/niet aangepast zijn aan de
leeftijd (bvb woedebuien en druk gedrag bij een kleuter)
- Continuümgedachte: geen kwalitatief verschil in gedrag, maar wel verschil in ernst,
intensiteit en chroniciteit. Kinderen met gedrags- en emotionele problemen vertonen deze
gedragingen frequenter, intenser, langduriger en in verschillende situaties.
- Context
o Bekijken van gedrag en emoties van kinderen in de situatie waarin ze zich voordoen
o De setting, activiteiten en de pedagogische aanpak hebben een grote impact
- Informant: wie beoordeelt het gedrag van het kind?
1.3 Classificatie van gedrags- en emotionele problemen
Klinisch-psychiatrische classificatiesystemen
- Deze cursus: DSM-5 = Diagnostic and statistical manual of Mental Disorders of the Amercian
Psychiatric Association
- Overzicht van alle in de westerse wereld erkende klinische geestelijke gezondheids-
stoornissen en andere aandoeningen die een reden voor zorg kunnen zijn
- Stoornissen worden geoperationaliseerd door middel van criteria
- Nadelen
o Soms te veel los gezien van omgeving en context van het kind
o Valide voor andere culturen?
Opgelet voor labels en stigmatisering! Deze cursus, DSM 5,… geeft een gemeenschappelijke taal voor
hulpverleners. Deze taal gebruik je niet (altijd) naar de cliënt toe! Elke cliënt vereist maatwerk
1.4 Onderzoek naar gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
Systematische studie naar
- Prevalentie
- Verspreiding in een bepaalde bevolkingsgroep
- Factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden
Uit onderzoek blijkt
- Prevalentie van gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren ligt hoog
- Gedrags- en emotionele problemen hangen nauw samen met
o Geslacht: Prevalentiecijfers liggen bij jongens hoger dan bij meisjes
o Leeftijd: Jongere kinderen laten andere gedragsproblemen zien dan oudere
o SES: prevalentie van gedragsproblemen is hoger bij kinderen uit zwakke sociale
milieus
1
, - Gedragsproblemen van kinderen zijn vrij stabiel
- Zijn er nu meer gedragsproblemen dan vroeger?
1.5 Etiologis van gedrags- en emotionele problemen
Verklaringsmodellen voor gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
- Hoe zien verklaringsmodellen eruit?
- Biologische factoren (niet kennen in de reader)
- Leerervaringen (niet kennen in de reader)
Hoe zien verklaringsmodellen eruit?
Waarom is het belangrijk om gedrags- en emotionele problemen bij kinderen grondig te
onderzoeken?
- Problemen zijn divers: frequentie, ernst, duur en uitgebreidheid
- Als je kinderen met deze problemen goed wil begeleiden, moet je eerst begrijpen waarom
sommige kinderen deze problemen ontwikkelen en anderen niet
- Ontwikkelingspsychologie: de studie van groei, verandering en stabiliteit doorheen de
verschillende levensfasen
- Ontwikkelingspsychopathologie: de studie naar het ontstaan en het beloop van psychische
stoornissen. Problemen waarvoor men hulp komt zoeken zijn het product van een lange
voorgeschiedenis, waarvan verschillende factoren elkaar hebben beïnvloed
Aandacht voor het grensgebied : niet-klinisch voorlopers van psychopathologie
Uitgangspunten van verklaringsmodellen voor psychopathologie
- Multicausaliteit van gedragsproblemen
- Operationalisering in termen van risicofactoren en protectieve factoren
- Cumulatiehypothese: de kans op ontwikkeling of bestendiging van gedragsproblemen wordt
groter naarmate er meer risico- en minder protectieve factoren aanwezig zijn
o 2 of meerdere risicofactoren bij een kind dan stijgt het risico op het ontwikkelen van
een stoornis heel sterk.
o Cumulatief (maal doen)
Risicofactoren en protectieve factoren goed in kaart brengen!
2
,Deze zijn ook op verschillende niveau te detecteren. Deze factoren zijn te situeren in het kind, het
gezin en de bredere omgeving / sociale context
- Factoren in het kind: temperament, intelligentie, gezondheid, …
- Factoren in het gezin: opvoeding, relatiepatroon, stabiliteit in gezin, …
- Factoren in de bredere omgeving: sociaal netwerk, school, cultuur, sociaal–economische
status,…
Opmerkingen
- De aanwezigheid van een groot aantal risicofactoren is niet altijd schadelijk voor de
ontwikkeling van kinderen, tenminste wanneer er compenserende protectieve factoren in
het kind, gezin of bredere omgeving zijn
o ‘Chronic adversities’: chronisch negatieve levensomstandigheden bvb kinder-
mishandeling, gedwongen migratie
- Veranderbaarheid van risico- en protectieve factoren
o Sommigen zijn niet (meer) te veranderen bvb factoren tijdens de zwangerschap en
geboorte, …
o Andere factoren zijn wel veranderbaar bvb sociale netwerkgroep, zelfbeeld, ..
- Idee dat problemen multi gedetermineerd worden is algemeen aanvaard
2 Diagnostiek van gedrags- en emotionele problemen
2.1 Onderkennende of classificerende diagnostiek
- Classificeren van de problematiek bij het aangemelde kind/de jongere = mensen willen
weten wat er aan de hand is
- Voordelen
o Vergemakkelijkt communicatie tussen hulpverleners
o Neemt schuldgevoelens weg bij ouders en kind
- Nadelen: men heeft nog geen zicht op de oorzaken of welke behandeling het meest
aangewezen is of wat de prognose op langere termijn is
2.2 Verklarende diagnostiek
Waardoor ontstaat het probleem, wordt het in stand gehouden en/of versterkt?
2.3 (Be)handelingsgerichte diagnostiek
- Weten wat er aan de hand is en dient te worden veranderd en ook hoe die verandering het
beste kan worden aangebracht.
- Indicatiestelling = het zoeken naar de meest gepaste behandeling voor de problematiek van
een cliënt
3
, 3 Behandeling van gedrags- en emotionele problemen
3.1 Algemene aspecten van behandeling
- Doel: lijdensdruk bij kind en omgeving verminderen en kwaliteit van leven voor alle betrokken
verbeteren door een blijvende verandering in
o Vermindering van frequentie van problemen
o Hanteerbaar maken van problemen voor kind en omgeving
- Hoe: ‘evidence-based behandelingen’: de behandeling moet steunen op empirisch vastgestelde
effecten
o Cognitief-gedragstherapeutische behandelingen
o Psychofarmacologische behandelingen
o Gezinsgericht werken
- Meervoudige of multimodale behandeling: integratie van behandelingsvormen
- Een zaak voor specialisten
4
1 Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
1.1 Terminologie
Gedrags- en emotionele problemen: alle kinderen die zich zichtbaar ongewoon of abnormaal
gedragen of die zichtbaar ongewone of abnormale reacties vertonen, en dat afgezien van de ernst,
de oorzaak of de context van het gedrag of de emotie
Deze cursus: eerder ernstige problemen --> problemen worden ernstig wanneer ze langdurig of
blijvend worden, in combinatie voorkomen met andere problemen en/of een ernstig lijden tot gevolg
hebben bij het kind en/of de directe omgeving
1.2 Aandachtspunten bij het definiëren van gedrags- en emotionele problemen
- Ontwikkelingsperspectief: weten wanneer gedrag of emoties wel/niet aangepast zijn aan de
leeftijd (bvb woedebuien en druk gedrag bij een kleuter)
- Continuümgedachte: geen kwalitatief verschil in gedrag, maar wel verschil in ernst,
intensiteit en chroniciteit. Kinderen met gedrags- en emotionele problemen vertonen deze
gedragingen frequenter, intenser, langduriger en in verschillende situaties.
- Context
o Bekijken van gedrag en emoties van kinderen in de situatie waarin ze zich voordoen
o De setting, activiteiten en de pedagogische aanpak hebben een grote impact
- Informant: wie beoordeelt het gedrag van het kind?
1.3 Classificatie van gedrags- en emotionele problemen
Klinisch-psychiatrische classificatiesystemen
- Deze cursus: DSM-5 = Diagnostic and statistical manual of Mental Disorders of the Amercian
Psychiatric Association
- Overzicht van alle in de westerse wereld erkende klinische geestelijke gezondheids-
stoornissen en andere aandoeningen die een reden voor zorg kunnen zijn
- Stoornissen worden geoperationaliseerd door middel van criteria
- Nadelen
o Soms te veel los gezien van omgeving en context van het kind
o Valide voor andere culturen?
Opgelet voor labels en stigmatisering! Deze cursus, DSM 5,… geeft een gemeenschappelijke taal voor
hulpverleners. Deze taal gebruik je niet (altijd) naar de cliënt toe! Elke cliënt vereist maatwerk
1.4 Onderzoek naar gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
Systematische studie naar
- Prevalentie
- Verspreiding in een bepaalde bevolkingsgroep
- Factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden
Uit onderzoek blijkt
- Prevalentie van gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren ligt hoog
- Gedrags- en emotionele problemen hangen nauw samen met
o Geslacht: Prevalentiecijfers liggen bij jongens hoger dan bij meisjes
o Leeftijd: Jongere kinderen laten andere gedragsproblemen zien dan oudere
o SES: prevalentie van gedragsproblemen is hoger bij kinderen uit zwakke sociale
milieus
1
, - Gedragsproblemen van kinderen zijn vrij stabiel
- Zijn er nu meer gedragsproblemen dan vroeger?
1.5 Etiologis van gedrags- en emotionele problemen
Verklaringsmodellen voor gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
- Hoe zien verklaringsmodellen eruit?
- Biologische factoren (niet kennen in de reader)
- Leerervaringen (niet kennen in de reader)
Hoe zien verklaringsmodellen eruit?
Waarom is het belangrijk om gedrags- en emotionele problemen bij kinderen grondig te
onderzoeken?
- Problemen zijn divers: frequentie, ernst, duur en uitgebreidheid
- Als je kinderen met deze problemen goed wil begeleiden, moet je eerst begrijpen waarom
sommige kinderen deze problemen ontwikkelen en anderen niet
- Ontwikkelingspsychologie: de studie van groei, verandering en stabiliteit doorheen de
verschillende levensfasen
- Ontwikkelingspsychopathologie: de studie naar het ontstaan en het beloop van psychische
stoornissen. Problemen waarvoor men hulp komt zoeken zijn het product van een lange
voorgeschiedenis, waarvan verschillende factoren elkaar hebben beïnvloed
Aandacht voor het grensgebied : niet-klinisch voorlopers van psychopathologie
Uitgangspunten van verklaringsmodellen voor psychopathologie
- Multicausaliteit van gedragsproblemen
- Operationalisering in termen van risicofactoren en protectieve factoren
- Cumulatiehypothese: de kans op ontwikkeling of bestendiging van gedragsproblemen wordt
groter naarmate er meer risico- en minder protectieve factoren aanwezig zijn
o 2 of meerdere risicofactoren bij een kind dan stijgt het risico op het ontwikkelen van
een stoornis heel sterk.
o Cumulatief (maal doen)
Risicofactoren en protectieve factoren goed in kaart brengen!
2
,Deze zijn ook op verschillende niveau te detecteren. Deze factoren zijn te situeren in het kind, het
gezin en de bredere omgeving / sociale context
- Factoren in het kind: temperament, intelligentie, gezondheid, …
- Factoren in het gezin: opvoeding, relatiepatroon, stabiliteit in gezin, …
- Factoren in de bredere omgeving: sociaal netwerk, school, cultuur, sociaal–economische
status,…
Opmerkingen
- De aanwezigheid van een groot aantal risicofactoren is niet altijd schadelijk voor de
ontwikkeling van kinderen, tenminste wanneer er compenserende protectieve factoren in
het kind, gezin of bredere omgeving zijn
o ‘Chronic adversities’: chronisch negatieve levensomstandigheden bvb kinder-
mishandeling, gedwongen migratie
- Veranderbaarheid van risico- en protectieve factoren
o Sommigen zijn niet (meer) te veranderen bvb factoren tijdens de zwangerschap en
geboorte, …
o Andere factoren zijn wel veranderbaar bvb sociale netwerkgroep, zelfbeeld, ..
- Idee dat problemen multi gedetermineerd worden is algemeen aanvaard
2 Diagnostiek van gedrags- en emotionele problemen
2.1 Onderkennende of classificerende diagnostiek
- Classificeren van de problematiek bij het aangemelde kind/de jongere = mensen willen
weten wat er aan de hand is
- Voordelen
o Vergemakkelijkt communicatie tussen hulpverleners
o Neemt schuldgevoelens weg bij ouders en kind
- Nadelen: men heeft nog geen zicht op de oorzaken of welke behandeling het meest
aangewezen is of wat de prognose op langere termijn is
2.2 Verklarende diagnostiek
Waardoor ontstaat het probleem, wordt het in stand gehouden en/of versterkt?
2.3 (Be)handelingsgerichte diagnostiek
- Weten wat er aan de hand is en dient te worden veranderd en ook hoe die verandering het
beste kan worden aangebracht.
- Indicatiestelling = het zoeken naar de meest gepaste behandeling voor de problematiek van
een cliënt
3
, 3 Behandeling van gedrags- en emotionele problemen
3.1 Algemene aspecten van behandeling
- Doel: lijdensdruk bij kind en omgeving verminderen en kwaliteit van leven voor alle betrokken
verbeteren door een blijvende verandering in
o Vermindering van frequentie van problemen
o Hanteerbaar maken van problemen voor kind en omgeving
- Hoe: ‘evidence-based behandelingen’: de behandeling moet steunen op empirisch vastgestelde
effecten
o Cognitief-gedragstherapeutische behandelingen
o Psychofarmacologische behandelingen
o Gezinsgericht werken
- Meervoudige of multimodale behandeling: integratie van behandelingsvormen
- Een zaak voor specialisten
4
