Research Ethics – Van Zuijen & Bos (2022)
Gevallen van ethische schendingen in medische onderzoeken:
Medische experimenten door nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog omvatten schadelijk,
niet-consensueel onderzoek op gevangenen. Dit leidde tot de oprichting van de Neurenberg
Code, die vrijwillige geïnformeerde toestemming als een belangrijk principe in de
onderzoeks-ethiek vastlegde.
De Willowbrook Studie (1955-1970) omvatte het opzettelijk infecteren van mentaal
gehandicapte kinderen in de Willowbrook State School in New York met het hepatitisvirus
om de overdracht ervan te bestuderen en gamma-globuline te testen. Hoewel wettelijke
verzorgers toestemming gaven, was de deelname van de kinderen gekoppeld aan toelating
tot de school, en de informatie die aan ouders werd gegeven was misleidend. Dit leidde later
tot publieke verontwaardiging en het einde van medische experimenten op mentaal
gehandicapte kinderen.
De Tuskegee Syfilis Studie (1930-1972) betrof het onethisch bestuderen van onbehandelde
syfilis bij Afro-Amerikaanse mannen. Deelnemers werden verkeerd geïnformeerd, kregen
geen penicillinebehandeling, zelfs na de ontdekking ervan, en leden ernstige
gezondheidsgevolgen. Dit leidde tot de oprichting van het Belmont Report over ethische
onderzoekspraktijken.
Het Belmont Report toont drie kernprincipes voor ethisch onderzoek:
1. Respect for persons: Bescherm de autonomie van deelnemers en zorg voor volledige,
eerlijke geïnformeerde toestemming.
2. Beneficence: Minimaliseer schade en maximaliseer voordelen voor deelnemers.
3. Justice: Zorg voor eerlijke, niet-uitbuitende en goed overgelegde onderzoeksprocedures.
Gevallen van ethische schendingen in sociaalwetenschappelijke onderzoeken:
Milgram’s obedience study (1963) onderzocht hoe ver mensen zouden gaan om autoriteit te
gehoorzamen. Deelnemers dachten dat ze elektrische schokken gaven aan een leerling (die
eigenlijk nep waren), waarbij meer dan de helft dodelijke schokken toediende. De studie
werd bekritiseerd vanwege bedrog en ethische zorgen over het welzijn van de deelnemers.
Zimbardo’s Stanford Prison Experiment (1971) onderzocht de effecten van macht door
deelnemers als bewakers of gevangenen in een nagebootste gevangenis in te delen. De
studie zou twee weken duren, maar werd na zes dagen stopgezet vanwege schadelijk gedrag
van de “bewakers” en emotionele stress onder de “gevangenen”. De studie kreeg ethische
kritiek vanwege de mishandeling van deelnemers, waarbij onderzoeken onthulden dat
Zimbardo de bewakers aanstuurde om gevangenen te dehumaniseren, wat de ethische
principes van rechtvaardigheid schond.
Studie van een zwarte buurt door Dan Rose: Rose verhuisde naar een zwarte buurt in
Philadelphia en werkte in een lokale garage, maar de gemeenschap was zich niet bewust dat
ze werden geobserveerd en er werd geen toestemming gegeven.
In 1953 publiceerde de American Psychological Association (APA) haar "Ethical Principles of
Psychologists and Code of Conduct". Onderzoekers moeten goedkeuring verkrijgen van een
Institutional Review Board (IRB) om te publiceren in een APA-journal. Vijf algemene ethische
principes:
, Weldoen: Streven om goed te doen en schade te minimaliseren.
Trouw en verantwoordelijkheid: Vertrouwen en verantwoording behouden.
Integriteit: Zorgen voor eerlijkheid en transparantie in onderzoek.
Rechtvaardigheid: Zorgen voor eerlijkheid en gelijkheid in onderzoek.
Respect voor de rechten en waardigheid van mensen: Autonomie en privacy handhaven.
De Nethics code biedt ethische richtlijnen voor sociaal- en gedragswetenschappelijk onderzoek in
Nederland. Het doel is om ethisch bewustzijn te vergroten en evaluaties door Institutional Review
Boards (IRB's) te begeleiden. Onderzoekers moeten de code volgen, maar kunnen hiervan afwijken
als ze hun redenen rechtvaardigen. De Nethics code is te algemeen voor onderzoekers van het
Research Institute for Child Development and Education (RICDE), dus de ERB heeft specifieke
richtlijnen voor hun veelvoorkomende onderzoek opgesteld.
De Nethics code is gebaseerd op drie principes: respect, een eerlijke verdeling van voordelen en
lasten, en wetenschappelijke validiteit. Onderzoekers moeten een onderzoeksplan indienen met
focus op het welzijn van deelnemers. De ERB beoordeelt dit met behulp van de Nethics code. Zonder
goedkeuring van de ERB is onderzoek niet verzekerd en is het de verantwoordelijkheid van de
onderzoeker zelf.
De moeite die van deelnemers wordt gevraagd, moet in verhouding staan tot de verwachte
voordelen. Onderzoek moet nieuwe, relevante inzichten opleveren die niet door minder ingrijpende
methoden kunnen worden verkregen. Geldige resultaten vereisen degelijke methodologie, een
geschikte setting en gekwalificeerde supervisie.
Deelnemers moeten volledig geïnformeerd zijn, vrijwillige toestemming geven en op elk moment
kunnen stoppen, zelfs na de gegevensverzameling.
De ingevulde toestemmingsbrief moet het volgende bevatten:
Doel, doelen en procedures van het onderzoek in duidelijke taal.
Vrijwillige deelname met het recht om op elk moment te stoppen.
Informatie over privacybescherming, gegevensopslag en mogelijke hergebruik.
Uitleg over wat er gebeurt als incidentele bevindingen worden ontdekt, bijvoorbeeld
zelfmoordgedachten.
Contactgegevens van de onderzoekers en het ERB-lid.
Details over tijdsbesteding, vergoeding en verzekering.
Voor kinderen onder de 12 jaar moet toestemming worden verkregen van een ouder of wettelijke
voogd, en het kind moet worden betrokken. Voor kinderen van 12 tot 15 jaar moeten zowel de ouder
als het kind toestemming geven, tenzij ouderlijke toestemming schadelijk zou zijn voor het kind, in
welk geval de ERB de studie met alleen de toestemming van het kind kan laten doorgaan. Vanaf 16
jaar is alleen de toestemming van de deelnemer nodig. Als een deelnemer niet mentaal competent
is, moet informed consent worden verkregen van een wettelijke vertegenwoordiger, en de
deelnemer moet ook gevraagd worden indien mogelijk.
Onderzoekers moeten geïnformeerde toestemming documenteren of de afwezigheid ervan
rechtvaardigen aan de ERB (bijv. in geval van anonimiteit). Toestemming moet vooraf worden
verkregen en vernieuwd als de studie verandert of veeleisender wordt.
Uitzonderingen op actieve toestemming:
Gevallen van ethische schendingen in medische onderzoeken:
Medische experimenten door nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog omvatten schadelijk,
niet-consensueel onderzoek op gevangenen. Dit leidde tot de oprichting van de Neurenberg
Code, die vrijwillige geïnformeerde toestemming als een belangrijk principe in de
onderzoeks-ethiek vastlegde.
De Willowbrook Studie (1955-1970) omvatte het opzettelijk infecteren van mentaal
gehandicapte kinderen in de Willowbrook State School in New York met het hepatitisvirus
om de overdracht ervan te bestuderen en gamma-globuline te testen. Hoewel wettelijke
verzorgers toestemming gaven, was de deelname van de kinderen gekoppeld aan toelating
tot de school, en de informatie die aan ouders werd gegeven was misleidend. Dit leidde later
tot publieke verontwaardiging en het einde van medische experimenten op mentaal
gehandicapte kinderen.
De Tuskegee Syfilis Studie (1930-1972) betrof het onethisch bestuderen van onbehandelde
syfilis bij Afro-Amerikaanse mannen. Deelnemers werden verkeerd geïnformeerd, kregen
geen penicillinebehandeling, zelfs na de ontdekking ervan, en leden ernstige
gezondheidsgevolgen. Dit leidde tot de oprichting van het Belmont Report over ethische
onderzoekspraktijken.
Het Belmont Report toont drie kernprincipes voor ethisch onderzoek:
1. Respect for persons: Bescherm de autonomie van deelnemers en zorg voor volledige,
eerlijke geïnformeerde toestemming.
2. Beneficence: Minimaliseer schade en maximaliseer voordelen voor deelnemers.
3. Justice: Zorg voor eerlijke, niet-uitbuitende en goed overgelegde onderzoeksprocedures.
Gevallen van ethische schendingen in sociaalwetenschappelijke onderzoeken:
Milgram’s obedience study (1963) onderzocht hoe ver mensen zouden gaan om autoriteit te
gehoorzamen. Deelnemers dachten dat ze elektrische schokken gaven aan een leerling (die
eigenlijk nep waren), waarbij meer dan de helft dodelijke schokken toediende. De studie
werd bekritiseerd vanwege bedrog en ethische zorgen over het welzijn van de deelnemers.
Zimbardo’s Stanford Prison Experiment (1971) onderzocht de effecten van macht door
deelnemers als bewakers of gevangenen in een nagebootste gevangenis in te delen. De
studie zou twee weken duren, maar werd na zes dagen stopgezet vanwege schadelijk gedrag
van de “bewakers” en emotionele stress onder de “gevangenen”. De studie kreeg ethische
kritiek vanwege de mishandeling van deelnemers, waarbij onderzoeken onthulden dat
Zimbardo de bewakers aanstuurde om gevangenen te dehumaniseren, wat de ethische
principes van rechtvaardigheid schond.
Studie van een zwarte buurt door Dan Rose: Rose verhuisde naar een zwarte buurt in
Philadelphia en werkte in een lokale garage, maar de gemeenschap was zich niet bewust dat
ze werden geobserveerd en er werd geen toestemming gegeven.
In 1953 publiceerde de American Psychological Association (APA) haar "Ethical Principles of
Psychologists and Code of Conduct". Onderzoekers moeten goedkeuring verkrijgen van een
Institutional Review Board (IRB) om te publiceren in een APA-journal. Vijf algemene ethische
principes:
, Weldoen: Streven om goed te doen en schade te minimaliseren.
Trouw en verantwoordelijkheid: Vertrouwen en verantwoording behouden.
Integriteit: Zorgen voor eerlijkheid en transparantie in onderzoek.
Rechtvaardigheid: Zorgen voor eerlijkheid en gelijkheid in onderzoek.
Respect voor de rechten en waardigheid van mensen: Autonomie en privacy handhaven.
De Nethics code biedt ethische richtlijnen voor sociaal- en gedragswetenschappelijk onderzoek in
Nederland. Het doel is om ethisch bewustzijn te vergroten en evaluaties door Institutional Review
Boards (IRB's) te begeleiden. Onderzoekers moeten de code volgen, maar kunnen hiervan afwijken
als ze hun redenen rechtvaardigen. De Nethics code is te algemeen voor onderzoekers van het
Research Institute for Child Development and Education (RICDE), dus de ERB heeft specifieke
richtlijnen voor hun veelvoorkomende onderzoek opgesteld.
De Nethics code is gebaseerd op drie principes: respect, een eerlijke verdeling van voordelen en
lasten, en wetenschappelijke validiteit. Onderzoekers moeten een onderzoeksplan indienen met
focus op het welzijn van deelnemers. De ERB beoordeelt dit met behulp van de Nethics code. Zonder
goedkeuring van de ERB is onderzoek niet verzekerd en is het de verantwoordelijkheid van de
onderzoeker zelf.
De moeite die van deelnemers wordt gevraagd, moet in verhouding staan tot de verwachte
voordelen. Onderzoek moet nieuwe, relevante inzichten opleveren die niet door minder ingrijpende
methoden kunnen worden verkregen. Geldige resultaten vereisen degelijke methodologie, een
geschikte setting en gekwalificeerde supervisie.
Deelnemers moeten volledig geïnformeerd zijn, vrijwillige toestemming geven en op elk moment
kunnen stoppen, zelfs na de gegevensverzameling.
De ingevulde toestemmingsbrief moet het volgende bevatten:
Doel, doelen en procedures van het onderzoek in duidelijke taal.
Vrijwillige deelname met het recht om op elk moment te stoppen.
Informatie over privacybescherming, gegevensopslag en mogelijke hergebruik.
Uitleg over wat er gebeurt als incidentele bevindingen worden ontdekt, bijvoorbeeld
zelfmoordgedachten.
Contactgegevens van de onderzoekers en het ERB-lid.
Details over tijdsbesteding, vergoeding en verzekering.
Voor kinderen onder de 12 jaar moet toestemming worden verkregen van een ouder of wettelijke
voogd, en het kind moet worden betrokken. Voor kinderen van 12 tot 15 jaar moeten zowel de ouder
als het kind toestemming geven, tenzij ouderlijke toestemming schadelijk zou zijn voor het kind, in
welk geval de ERB de studie met alleen de toestemming van het kind kan laten doorgaan. Vanaf 16
jaar is alleen de toestemming van de deelnemer nodig. Als een deelnemer niet mentaal competent
is, moet informed consent worden verkregen van een wettelijke vertegenwoordiger, en de
deelnemer moet ook gevraagd worden indien mogelijk.
Onderzoekers moeten geïnformeerde toestemming documenteren of de afwezigheid ervan
rechtvaardigen aan de ERB (bijv. in geval van anonimiteit). Toestemming moet vooraf worden
verkregen en vernieuwd als de studie verandert of veeleisender wordt.
Uitzonderingen op actieve toestemming:
