Personeel en organisatie
Schakeljaar Handelswetenschappen
2023 - 2024
Inhoud
HOOFDSTUK 0: Inleiding ............................................................................................................ 7
HOOFDSTUK 1: De veranderende wereld van management ................................................... 8
1. Historisch perspectief ........................................................................................................ 9
2. Klassieke benadering (eerste benadering) ..................................................................... 10
3. Kwantitatieve benadering (tweede benadering) ........................................................... 13
4. De gedragsbenadering (derde benadering) .................................................................... 14
5. Hedendaagse benaderingen (laatste benadering) ......................................................... 15
6. Management 2.0.............................................................................................................. 18
1.1.1 SAMENVATTING: .............................................................................................. 21
HOOFDSTUK 2: Fundamenten van organisatiestructuur ....................................................... 23
1. Wat is een organisatie? ................................................................................................... 23
2. Bouwstenen van een organisatie .................................................................................... 24
2.1. 6 elementen bepalen SAMEN de organisatiestructuur ....................................... 25
3. Veel voorkomende organisatievormen .......................................................................... 35
3.1. Organisatievormen volgens Mintzberg ................................................................ 36
4. Nieuwe organisatievormen ............................................................................................. 37
4.1. Zelfsturende teamstructuur ...................................................................................... 37
4.2. Virtuele (netwerk- of modulaire) organisatie ........................................................... 37
4.3. Grenzeloze organisatie ofwel de T-indeling (= vooral gebruikt door IT sector): ...... 38
5. Verschillen tussen organisaties ................................................................................... 39
6. Structuur en gedrag van werknemers ........................................................................ 41
6.1. Personeel en organisatie een verhaal van fit! ..................................................... 41
6.1.1. SAMENVATTING ............................................................................................... 42
HOOFDSTUK 3: Human Resource Management ..................................................................... 43
1. Wat is human resource management? ........................................................................... 43
1.1. Efficiëntie en effectiviteit ..................................................................................... 43
1.2. Proces ................................................................................................................... 44
1.3. Leiding geven en coördineren .............................................................................. 44
1.4. Het human resource management proces .......................................................... 45
2. Externe invloeden op het HRM-proces ........................................................................ 48
1
, 1.1.2 2.1. Economische conjunctuur - arbeidsmarkt ................................................ 48
2.2. Consultants/ Freelancers........................................................................................... 50
2.3. Vakbonden ................................................................................................................ 50
2.4. Wetten en regelgeving .............................................................................................. 51
2.5. Demografische trends ............................................................................................... 52
3. Human resource planning ............................................................................................ 53
3.1. Voorspellen van de vraag - kwantitatief - Trendanalyse .......................................... 53
3.2. Voorspellen van de vraag - kwantitatief - Andere technieken en overwegingen .... 53
3.3. Voorspellen van de vraag - kwantitatief - onverwachte gebeurtenissen ................. 54
3.4. Voorspellen van de vraag - kwalitatief ...................................................................... 54
3.5. Competentieprofiel ................................................................................................... 55
3.6. Succession planning .................................................................................................. 55
1.1.3 Continuïteit van de organisatie verzekeren ..................................................... 55
1.1.4 Systeem om sleutelposities in de organisatie te detecteren en – op basis van
het in kaart brengen van de aanwezige competenties – te bepalen wie in aanmerking
komt bij het eventueel vertrek van persoon op een sleutelpositie ................................. 55
3.7. Voorspellen van het aanbod - kwantitatief en kwalitatief ....................................... 56
1.1.5 Een case: ........................................................................................................... 56
3.8. Wat na human resource planning? ........................................................................... 56
4. Werving ............................................................................................................................ 57
4.1. Wervingskanalen ....................................................................................................... 57
4.2. Keuze wervingskanalen ............................................................................................. 58
4.3. Effectiviteit wervingskanalen .................................................................................... 58
4.4. Vacature .................................................................................................................... 59
4.5. Wat na human resource planning? ........................................................................... 60
4.6. Afvloeiing ................................................................................................................... 61
5. Selectie ............................................................................................................................. 62
5.1. Doel van selectie ....................................................................................................... 62
5.2. Soorten selectie-instrumenten ................................................................................. 63
5.3. Keuze selectie-instrumenten..................................................................................... 64
5.4. Validiteit en betrouwbaarheid .................................................................................. 65
5.5. Selectiegesprek.......................................................................................................... 65
5.6. Soorten sollicitatiegesprekken .................................................................................. 66
5.7. STAR ( R ) methode.................................................................................................... 67
5.8. Virtueel of in-persoon interview ............................................................................... 67
1.1.6 .................................................................................................................................. 67
2
, 5.9. Case Southwest university ........................................................................................ 68
6. Oriëntatie ......................................................................................................................... 70
6.1. Oriëntatie vs socialisatie ........................................................................................... 70
6.2. Vaststellingen ............................................................................................................ 71
6.3. Gevolgen van mislukte socialisatie ........................................................................... 71
7. Opleiding .......................................................................................................................... 72
7.1. Terminologie ............................................................................................................. 72
7.2. Soorten opleidingen .................................................................................................. 72
7.3. Behoefteanalyse voor opleiding/training ................................................................. 73
7.4. Opleidingsmethoden ................................................................................................. 74
8. Prestatiebeheer of performance management ............................................................... 75
8.1. Types beoordelingen ................................................................................................. 76
8.2. Beoordelingscriteria .................................................................................................. 77
8.3. Formeel beoordelen .................................................................................................. 78
8.4. Prestatie- en functioneringsbeoordeling .................................................................. 78
8.5. Beoordelingsinstrumenten........................................................................................ 79
1.1.7 Gespreksmodaliteiten, voorbeeld van een functioneringsgesprek: (niet gezien
in de les) 83
8.6. Gesprektypes ............................................................................................................. 83
8.7. Guidance.................................................................................................................... 84
8.8. STAR ( R ) methode op een functioneringsgesprek: ................................................. 85
8.9. Performance management onder vuur .................................................................... 85
8.10. Informeel beoordelen ............................................................................................. 86
9. Beloning (salaris en andere arbeidsvoorwaarden) .......................................................... 89
9.1. Functies van beloning ................................................................................................ 90
9.2. Beloningssystemen .................................................................................................... 90
1.1.8 Absolute systemen, Rating (niet gezien) .......................................................... 94
1.1.9 Absolute systemen, Ranking (niet gezien)........................................................ 94
1.1.10 Criteria voor een ober in een restaurant .......................................................... 94
10. Carrièreperspectief......................................................................................................... 95
10.1. Link tussen operationeel en strategische HRM ...................................................... 98
11. Actuele vraagstukken .................................................................................................... 99
11.1. Inkrimping managen ............................................................................................... 99
11.2. Sociale innovatie ................................................................................................... 104
11.3. Evenwicht werk en privé ....................................................................................... 105
12 SAMENVATTING ............................................................................................................ 108
3
, Samenvatting...................................................................................................................... 110
1. Het human resource management proces ................................................................ 110
2. Externe invloeden op het HRM- proces ..................................................................... 110
3. Human resource planning .......................................................................................... 110
4. Werving en afvloeiing................................................................................................. 111
5. Selectie ....................................................................................................................... 111
6. Scenario ...................................................................................................................... 111
7. Opleiding van het personeel ...................................................................................... 111
8. Performancemanagement ......................................................................................... 112
9. Het salaris en andere arbeidsvoorwaarden ............................................................... 112
10. Carrièreperspectief................................................................................................... 112
HOOFDSTUK 4 Organisatiecultuur ......................................................................................... 113
1. Wat is organisatiecultuur? ............................................................................................. 113
1.1 Goede” vs. toxische organisatiecultuur ................................................................... 113
1.2. 7 primaire kenmerken om de organisatiecultuur te beschrijven ........................... 113
1.3. Verschillen in culturen ............................................................................................. 114
1.4. Sterke en zwakke organisatieculturen .................................................................... 115
1.5. Dominante culturen en subculturen ....................................................................... 115
1.6. Gezinsvriendelijke culturen ..................................................................................... 116
2. Wat doet organisatiecultuur? ........................................................................................ 117
2.1. Organisatiecultuur en formalisatie ......................................................................... 118
2.2. Organisatiecultuur en decentralisatie ..................................................................... 118
2.3. Cultuur als risico ...................................................................................................... 119
3. Hoe wordt cultuur gevormd en beïnvloed? ................................................................... 121
3.1. Hoe ontstaat een organisatiecultuur? .................................................................... 121
3.2. Structurele invloeden op cultuur ............................................................................ 123
4. Lagen in een organisatiecultuur – hoe maken werknemers zich de cultuur eigen? ..... 125
4.1. Symbolen ................................................................................................................. 125
4.2. Taal en jargon .......................................................................................................... 125
4.3. Verhalen en helden ................................................................................................. 125
4.4. Rituelen ................................................................................................................... 125
5. Cultuur veranderen ........................................................................................................ 126
5.1. Een ethische organisatiecultuur creëren ................................................................ 126
Een ethische cultuur bevorderen (niet gezien) ................................................................... 127
5.2. Een positieve cultuur creëren ................................................................................. 128
4
Schakeljaar Handelswetenschappen
2023 - 2024
Inhoud
HOOFDSTUK 0: Inleiding ............................................................................................................ 7
HOOFDSTUK 1: De veranderende wereld van management ................................................... 8
1. Historisch perspectief ........................................................................................................ 9
2. Klassieke benadering (eerste benadering) ..................................................................... 10
3. Kwantitatieve benadering (tweede benadering) ........................................................... 13
4. De gedragsbenadering (derde benadering) .................................................................... 14
5. Hedendaagse benaderingen (laatste benadering) ......................................................... 15
6. Management 2.0.............................................................................................................. 18
1.1.1 SAMENVATTING: .............................................................................................. 21
HOOFDSTUK 2: Fundamenten van organisatiestructuur ....................................................... 23
1. Wat is een organisatie? ................................................................................................... 23
2. Bouwstenen van een organisatie .................................................................................... 24
2.1. 6 elementen bepalen SAMEN de organisatiestructuur ....................................... 25
3. Veel voorkomende organisatievormen .......................................................................... 35
3.1. Organisatievormen volgens Mintzberg ................................................................ 36
4. Nieuwe organisatievormen ............................................................................................. 37
4.1. Zelfsturende teamstructuur ...................................................................................... 37
4.2. Virtuele (netwerk- of modulaire) organisatie ........................................................... 37
4.3. Grenzeloze organisatie ofwel de T-indeling (= vooral gebruikt door IT sector): ...... 38
5. Verschillen tussen organisaties ................................................................................... 39
6. Structuur en gedrag van werknemers ........................................................................ 41
6.1. Personeel en organisatie een verhaal van fit! ..................................................... 41
6.1.1. SAMENVATTING ............................................................................................... 42
HOOFDSTUK 3: Human Resource Management ..................................................................... 43
1. Wat is human resource management? ........................................................................... 43
1.1. Efficiëntie en effectiviteit ..................................................................................... 43
1.2. Proces ................................................................................................................... 44
1.3. Leiding geven en coördineren .............................................................................. 44
1.4. Het human resource management proces .......................................................... 45
2. Externe invloeden op het HRM-proces ........................................................................ 48
1
, 1.1.2 2.1. Economische conjunctuur - arbeidsmarkt ................................................ 48
2.2. Consultants/ Freelancers........................................................................................... 50
2.3. Vakbonden ................................................................................................................ 50
2.4. Wetten en regelgeving .............................................................................................. 51
2.5. Demografische trends ............................................................................................... 52
3. Human resource planning ............................................................................................ 53
3.1. Voorspellen van de vraag - kwantitatief - Trendanalyse .......................................... 53
3.2. Voorspellen van de vraag - kwantitatief - Andere technieken en overwegingen .... 53
3.3. Voorspellen van de vraag - kwantitatief - onverwachte gebeurtenissen ................. 54
3.4. Voorspellen van de vraag - kwalitatief ...................................................................... 54
3.5. Competentieprofiel ................................................................................................... 55
3.6. Succession planning .................................................................................................. 55
1.1.3 Continuïteit van de organisatie verzekeren ..................................................... 55
1.1.4 Systeem om sleutelposities in de organisatie te detecteren en – op basis van
het in kaart brengen van de aanwezige competenties – te bepalen wie in aanmerking
komt bij het eventueel vertrek van persoon op een sleutelpositie ................................. 55
3.7. Voorspellen van het aanbod - kwantitatief en kwalitatief ....................................... 56
1.1.5 Een case: ........................................................................................................... 56
3.8. Wat na human resource planning? ........................................................................... 56
4. Werving ............................................................................................................................ 57
4.1. Wervingskanalen ....................................................................................................... 57
4.2. Keuze wervingskanalen ............................................................................................. 58
4.3. Effectiviteit wervingskanalen .................................................................................... 58
4.4. Vacature .................................................................................................................... 59
4.5. Wat na human resource planning? ........................................................................... 60
4.6. Afvloeiing ................................................................................................................... 61
5. Selectie ............................................................................................................................. 62
5.1. Doel van selectie ....................................................................................................... 62
5.2. Soorten selectie-instrumenten ................................................................................. 63
5.3. Keuze selectie-instrumenten..................................................................................... 64
5.4. Validiteit en betrouwbaarheid .................................................................................. 65
5.5. Selectiegesprek.......................................................................................................... 65
5.6. Soorten sollicitatiegesprekken .................................................................................. 66
5.7. STAR ( R ) methode.................................................................................................... 67
5.8. Virtueel of in-persoon interview ............................................................................... 67
1.1.6 .................................................................................................................................. 67
2
, 5.9. Case Southwest university ........................................................................................ 68
6. Oriëntatie ......................................................................................................................... 70
6.1. Oriëntatie vs socialisatie ........................................................................................... 70
6.2. Vaststellingen ............................................................................................................ 71
6.3. Gevolgen van mislukte socialisatie ........................................................................... 71
7. Opleiding .......................................................................................................................... 72
7.1. Terminologie ............................................................................................................. 72
7.2. Soorten opleidingen .................................................................................................. 72
7.3. Behoefteanalyse voor opleiding/training ................................................................. 73
7.4. Opleidingsmethoden ................................................................................................. 74
8. Prestatiebeheer of performance management ............................................................... 75
8.1. Types beoordelingen ................................................................................................. 76
8.2. Beoordelingscriteria .................................................................................................. 77
8.3. Formeel beoordelen .................................................................................................. 78
8.4. Prestatie- en functioneringsbeoordeling .................................................................. 78
8.5. Beoordelingsinstrumenten........................................................................................ 79
1.1.7 Gespreksmodaliteiten, voorbeeld van een functioneringsgesprek: (niet gezien
in de les) 83
8.6. Gesprektypes ............................................................................................................. 83
8.7. Guidance.................................................................................................................... 84
8.8. STAR ( R ) methode op een functioneringsgesprek: ................................................. 85
8.9. Performance management onder vuur .................................................................... 85
8.10. Informeel beoordelen ............................................................................................. 86
9. Beloning (salaris en andere arbeidsvoorwaarden) .......................................................... 89
9.1. Functies van beloning ................................................................................................ 90
9.2. Beloningssystemen .................................................................................................... 90
1.1.8 Absolute systemen, Rating (niet gezien) .......................................................... 94
1.1.9 Absolute systemen, Ranking (niet gezien)........................................................ 94
1.1.10 Criteria voor een ober in een restaurant .......................................................... 94
10. Carrièreperspectief......................................................................................................... 95
10.1. Link tussen operationeel en strategische HRM ...................................................... 98
11. Actuele vraagstukken .................................................................................................... 99
11.1. Inkrimping managen ............................................................................................... 99
11.2. Sociale innovatie ................................................................................................... 104
11.3. Evenwicht werk en privé ....................................................................................... 105
12 SAMENVATTING ............................................................................................................ 108
3
, Samenvatting...................................................................................................................... 110
1. Het human resource management proces ................................................................ 110
2. Externe invloeden op het HRM- proces ..................................................................... 110
3. Human resource planning .......................................................................................... 110
4. Werving en afvloeiing................................................................................................. 111
5. Selectie ....................................................................................................................... 111
6. Scenario ...................................................................................................................... 111
7. Opleiding van het personeel ...................................................................................... 111
8. Performancemanagement ......................................................................................... 112
9. Het salaris en andere arbeidsvoorwaarden ............................................................... 112
10. Carrièreperspectief................................................................................................... 112
HOOFDSTUK 4 Organisatiecultuur ......................................................................................... 113
1. Wat is organisatiecultuur? ............................................................................................. 113
1.1 Goede” vs. toxische organisatiecultuur ................................................................... 113
1.2. 7 primaire kenmerken om de organisatiecultuur te beschrijven ........................... 113
1.3. Verschillen in culturen ............................................................................................. 114
1.4. Sterke en zwakke organisatieculturen .................................................................... 115
1.5. Dominante culturen en subculturen ....................................................................... 115
1.6. Gezinsvriendelijke culturen ..................................................................................... 116
2. Wat doet organisatiecultuur? ........................................................................................ 117
2.1. Organisatiecultuur en formalisatie ......................................................................... 118
2.2. Organisatiecultuur en decentralisatie ..................................................................... 118
2.3. Cultuur als risico ...................................................................................................... 119
3. Hoe wordt cultuur gevormd en beïnvloed? ................................................................... 121
3.1. Hoe ontstaat een organisatiecultuur? .................................................................... 121
3.2. Structurele invloeden op cultuur ............................................................................ 123
4. Lagen in een organisatiecultuur – hoe maken werknemers zich de cultuur eigen? ..... 125
4.1. Symbolen ................................................................................................................. 125
4.2. Taal en jargon .......................................................................................................... 125
4.3. Verhalen en helden ................................................................................................. 125
4.4. Rituelen ................................................................................................................... 125
5. Cultuur veranderen ........................................................................................................ 126
5.1. Een ethische organisatiecultuur creëren ................................................................ 126
Een ethische cultuur bevorderen (niet gezien) ................................................................... 127
5.2. Een positieve cultuur creëren ................................................................................. 128
4
