Gastcollege: rechtsstaatsbeginsel
Inleiding
Rechtsstaatsbeginsel =1 van de fundamentele waarden waarop de EU berust, maar de
naleving van dit beginsel door de lidstaten is de laatste jaren nietmeer vanzelfsprekend
=> er worden steeds vaker regelingen getroffen door de UM & WM die de RM
hervormen, die de rechterlijke onafhankelijke aantasten
Dit gastcollege: er zal worden onderzocht of het beginsel van effectieve
rechtsbescherming (ARTIKEL 19 VWEU), kan worden beschouwd als een instrument
ter bescherming van de rechtsstaat in de EU.
Vragen:
1. Wat is het rechtsstaatsbeginsel?
2. Wat is het belang van de naleving van dit beginsel?
3. Waarom komt dit beginsel onder druk te staan?
4. Wat zijn de reacties van de verschillende EU-instellingen zijn?
Waar?
Artikel 2 VEU: “De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke
waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de
mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren.”
è Rechtsstaatsbeginsel is een fundamentele waarde dat in het VEU is
opgenomen door de lidstaten DUS er wordt verondersteld dat lidstaten deze
waarde gemeen hebben
èGeen vaste definitie
Artikel 49 VEU: “Elke Europese staat die de in artikel 2 bedoelde waarden eerbiedigt
en zich ertoe verbindt deze uit te dragen, kan verzoeken lid te worden van de Unie.”
è je moet het principe van de rechtsstaat eerbiedigen om lid te kunnen worden van de
EU
Het rechtsstaatsbeginsel wordt actief bevorderd door:
De EU-instellingen:
Artikel 3(1) VEU: “De Unie heeft als doel de vrede, haar waarden en het welzijn van
haar volkeren te bevorderen.”
Artikel 13(1) VEU: “De Unie beschikt over een institutioneel kader, dat ertoe strekt
haar waarden uit te dragen, haar doelstellingen na te streven, haar belangen en de
belangen van haar burgers en van de lidstaten te dienen, en de samenhang, de
doeltreffendheid en de continuïteit van haar beleid en haar optreden te verzekeren.”
è doel vd EU= haar waarden te bevorderen en ze beschikt hiervoor haar instellingen
1
,De lidstaten
Artikel 4(3) VEU: “Krachtens het beginsel van loyale samenwerking respecteren de
Unie en de lidstaten elkaar en steunen zij elkaar bij de vervulling van de taken die uit
de Verdragen voortvloeien ...
... De lidstaten vergemakkelijken de vervulling van de taak van de Unie en onthouden
zich van alle maatregelen die de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie in
gevaar kunnen brengen.”
è lidstaten en de Unie moeten loyaal samenwerken, de nodige maatregelen nemen en
zich ook onthouden van maatregelen die de doelstellingen in gevaar kunnen brengen
Wat zijn de essentiële kenmerken van het
rechtsstaatsbeginsel?
KOVALKOVAS ZAAK
= Het Hof heeft in dit arrest bevestigd dat de scheiding der machten een kenmerkend
beginsel is voor de werking van de lidstaat.
“36. In de eerste plaats heeft het woord „rechterlijke” in zijn gewone betekenis geen
betrekking op ministeries van lidstaten. Dit woord duidt immers op de rechterlijke
macht, die, zoals de advocaat-generaal in punt 34 van zijn conclusie heeft opgemerkt,
in overeenstemming met het voor de werking van een rechtsstaat kenmerkende
beginsel van de scheiding der machten moet worden onderscheiden van de uitvoerende
macht. Traditioneel gezien zijn rechterlijke autoriteiten dus autoriteiten die aan de
rechtsbedeling deelnemen, in tegenstelling tot met name ministeries en andere
overheidsinstanties, die onderdeel zijn van de uitvoerende macht.”
èEr moet een duidelijke scheiding der machten zijn waardoor rechters
onderscheiden worden en onafhankelijk blijven van de uitvoerende macht
2
, COMMISSIE T. POLEN (forêt de Bialowieza)
= Het Hof heeft bevestigd dat de doeltreffende toepassing van het EU recht ook
inherent deel uitmaakt van het rechtsstaatsbeginsel
“102. De oplegging van een dwangsom bij niet-naleving door een lidstaat van door de
kortgedingrechter opgelegde voorlopige maatregelen strekt ertoe de doeltreffende
toepassing van het Unierecht te waarborgen, die inherent is aan de in artikel 2 VEU
verankerde waarde van de rechtsstaat, waarop de Unie is gegrondvest.”
è het rechtsstaatprincipe houdt ook in dat een lidstaat die zijn verplichtingen
Niet nakomt, gesanctioneerd kan worden, bv. via een dwangsom
Welk beginsel is het belangrijkst?
Het beginsel dat de laatste jaren naar de voorgrond treedt is het beginsel van
onafhankelijke en doeltreffende rechterlijke toetsing.
Belang rechtsstaatsbeginsel?
Het belang naleving van het rsb kan opgesplitst worden in 2 takken:
• Respect voor het rechtstaatsbeginsel van essentieel belang aangezien het EU
recht gebaseerd is op de fundamentele premisse dat de EU-lidstaten een reeks
gemeenschappelijke waarden delen => 1 van die waarden is natuurlijk het
rechtsstaatsbeginsel. Er is dus wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten, dit
wederzijds vertrouwen houdt in dat alle lidstaten het EU-recht en de hiermee
verbonden grondrechten respecteren.
o Vb: het europees aanhoudingsbevel=> 1 van de europeesrechtelijke
gebieden dat uitdrukkelijk steunt op het beginsel van wederzijds
3
Inleiding
Rechtsstaatsbeginsel =1 van de fundamentele waarden waarop de EU berust, maar de
naleving van dit beginsel door de lidstaten is de laatste jaren nietmeer vanzelfsprekend
=> er worden steeds vaker regelingen getroffen door de UM & WM die de RM
hervormen, die de rechterlijke onafhankelijke aantasten
Dit gastcollege: er zal worden onderzocht of het beginsel van effectieve
rechtsbescherming (ARTIKEL 19 VWEU), kan worden beschouwd als een instrument
ter bescherming van de rechtsstaat in de EU.
Vragen:
1. Wat is het rechtsstaatsbeginsel?
2. Wat is het belang van de naleving van dit beginsel?
3. Waarom komt dit beginsel onder druk te staan?
4. Wat zijn de reacties van de verschillende EU-instellingen zijn?
Waar?
Artikel 2 VEU: “De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke
waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de
mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren.”
è Rechtsstaatsbeginsel is een fundamentele waarde dat in het VEU is
opgenomen door de lidstaten DUS er wordt verondersteld dat lidstaten deze
waarde gemeen hebben
èGeen vaste definitie
Artikel 49 VEU: “Elke Europese staat die de in artikel 2 bedoelde waarden eerbiedigt
en zich ertoe verbindt deze uit te dragen, kan verzoeken lid te worden van de Unie.”
è je moet het principe van de rechtsstaat eerbiedigen om lid te kunnen worden van de
EU
Het rechtsstaatsbeginsel wordt actief bevorderd door:
De EU-instellingen:
Artikel 3(1) VEU: “De Unie heeft als doel de vrede, haar waarden en het welzijn van
haar volkeren te bevorderen.”
Artikel 13(1) VEU: “De Unie beschikt over een institutioneel kader, dat ertoe strekt
haar waarden uit te dragen, haar doelstellingen na te streven, haar belangen en de
belangen van haar burgers en van de lidstaten te dienen, en de samenhang, de
doeltreffendheid en de continuïteit van haar beleid en haar optreden te verzekeren.”
è doel vd EU= haar waarden te bevorderen en ze beschikt hiervoor haar instellingen
1
,De lidstaten
Artikel 4(3) VEU: “Krachtens het beginsel van loyale samenwerking respecteren de
Unie en de lidstaten elkaar en steunen zij elkaar bij de vervulling van de taken die uit
de Verdragen voortvloeien ...
... De lidstaten vergemakkelijken de vervulling van de taak van de Unie en onthouden
zich van alle maatregelen die de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie in
gevaar kunnen brengen.”
è lidstaten en de Unie moeten loyaal samenwerken, de nodige maatregelen nemen en
zich ook onthouden van maatregelen die de doelstellingen in gevaar kunnen brengen
Wat zijn de essentiële kenmerken van het
rechtsstaatsbeginsel?
KOVALKOVAS ZAAK
= Het Hof heeft in dit arrest bevestigd dat de scheiding der machten een kenmerkend
beginsel is voor de werking van de lidstaat.
“36. In de eerste plaats heeft het woord „rechterlijke” in zijn gewone betekenis geen
betrekking op ministeries van lidstaten. Dit woord duidt immers op de rechterlijke
macht, die, zoals de advocaat-generaal in punt 34 van zijn conclusie heeft opgemerkt,
in overeenstemming met het voor de werking van een rechtsstaat kenmerkende
beginsel van de scheiding der machten moet worden onderscheiden van de uitvoerende
macht. Traditioneel gezien zijn rechterlijke autoriteiten dus autoriteiten die aan de
rechtsbedeling deelnemen, in tegenstelling tot met name ministeries en andere
overheidsinstanties, die onderdeel zijn van de uitvoerende macht.”
èEr moet een duidelijke scheiding der machten zijn waardoor rechters
onderscheiden worden en onafhankelijk blijven van de uitvoerende macht
2
, COMMISSIE T. POLEN (forêt de Bialowieza)
= Het Hof heeft bevestigd dat de doeltreffende toepassing van het EU recht ook
inherent deel uitmaakt van het rechtsstaatsbeginsel
“102. De oplegging van een dwangsom bij niet-naleving door een lidstaat van door de
kortgedingrechter opgelegde voorlopige maatregelen strekt ertoe de doeltreffende
toepassing van het Unierecht te waarborgen, die inherent is aan de in artikel 2 VEU
verankerde waarde van de rechtsstaat, waarop de Unie is gegrondvest.”
è het rechtsstaatprincipe houdt ook in dat een lidstaat die zijn verplichtingen
Niet nakomt, gesanctioneerd kan worden, bv. via een dwangsom
Welk beginsel is het belangrijkst?
Het beginsel dat de laatste jaren naar de voorgrond treedt is het beginsel van
onafhankelijke en doeltreffende rechterlijke toetsing.
Belang rechtsstaatsbeginsel?
Het belang naleving van het rsb kan opgesplitst worden in 2 takken:
• Respect voor het rechtstaatsbeginsel van essentieel belang aangezien het EU
recht gebaseerd is op de fundamentele premisse dat de EU-lidstaten een reeks
gemeenschappelijke waarden delen => 1 van die waarden is natuurlijk het
rechtsstaatsbeginsel. Er is dus wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten, dit
wederzijds vertrouwen houdt in dat alle lidstaten het EU-recht en de hiermee
verbonden grondrechten respecteren.
o Vb: het europees aanhoudingsbevel=> 1 van de europeesrechtelijke
gebieden dat uitdrukkelijk steunt op het beginsel van wederzijds
3
