1 Inleiding
Waarom vloeren :
- Basis van de woning
- Afhankelijk van plaats en functie moet de vloer aan een aantal materiaaleigenschappen
voldoen
Indeling steenachtige materialen
- Keramische producten (gebakken steenachtige producten)
- Niet gebakken steenachtige producten op basis van beton
- Natuursteen
2 Gebakken steenachtige producten
2.1 Inleiding
Grondstof = klei – wordt gevormd, gedroogd en gebakken
Klei is een grondstof die voorkomt in de natuur
Ontstaan door verwering van gesteenten
Rivieren voeren verweringsresten af van bergachtige gebieden naar lager gelegen streken
Hoe fijner de deeltjes – hoe verder de rivier ze kan meevoeren
Zo ontstonden afzettingen van rivierklei
Afzetting van zeeklei: klei gevormd door onderstroming bij vloed aan kustgebieden
Afzetting van bergklei: de wind voert zeer fijne verweringsproducten mee
Klei + water : een plastische massa ontstaat – gemakkelijk te kneden en te vervormen
Na drogingsproces : wordt klei hard
Harde klei opnieuw nat maken : opnieuw plastische massa ontstaan
Om dit te voorkomen : wordt klei gebakken
Gebakken klei : duurzaam , sterk en onbrandbaar dat grote drukkrachten kan weerstaan
Belangrijke gebakken steenachtige producten :
- Stenen
- Dakpannen
- Tegels (wand en vloer)
- Sanitaire installaties (wasbakken ,Wc’s; baden)
2.2 Voorbewerken van klei
Samenstelling :
Afhankelijk van het soort gesteente dat vergruisd (afgebrokkeld) wordt ontstaat er een ander
soort klei
1
,In gebieden met gematigd klimaat : grijze tot grijsbruine kleur
In de tropen : gele tot rode kleur
Het vergruisde gesteente bestaat uit kleine losse kristallen/ kleine plaatjes : de
kleivormende mineralen
Als klei wordt gemengd met water : het water dringt tussen de plaatjes en werkt als
smeermiddel waardoor de plaatjes kunnen verschuiven ten opzichte van elkaar
Daardoor wordt klei een kneedbare massa
Tussen de kristallen : bevinden zich metaaloxiden, plantenresten, steenkool en zand die de
eigenschappen van klei kunnen beïnvloeden
Schrale klei : klei met grove bestanddelen zoals zand – wordt meestal gebruikt voor
bouwproducten
Vette klei : bevat het kleivormende mineralen met weinig grove bijmengsels
Wanneer klei niet de gewenste samenstelling heeft kunnen we hulpstoffen toevoegen :
Vette klei kan worden verschraald door toevoeging van fijn zand, chamotte (gemalen
gebakken klei) of vliegas (afvalproduct van een elektriciteitscentrale die op steenkool werkt)
Opslag
Fabrikant wil steeds dezelfde kwaliteit leveren
Oorspronkelijke klei zodanig gaan bewerken dat steeds
eenzelfde eindproduct kan bekomen worden
Dit kan gebeuren door de manier van opslag
Kleivoorraad opgebouwd uit horizontalen lagen van verschillende typen klei = kleibult
Kleibult wordt verticaal afgegraven: zodat het verschil in samenstelling tussen de horizontale
lagen van weinig invloed is op de samenstelling van de klei die naar de fabriek gaat
Het opslaan gebeurt in open lucht / hangar
Manier van opslaan : met oog op het bekomen van een zo groot mogelijke homogene
samenstelling
= vinden we ook terug in de glasnijverheid : zand
Voorbewerking
Klei ondergaat aan het beging van het productieproces een aantal voorbewerkingen
Moeten leiden tot een gemakkelijk te vormen grondstof
Doel van deze voorbewerking :
2
, - Verkrijgen van klei met een door en door gelijkmatige samenstelling
- Verkrijgen van klei met de juiste vormbaarheid voor het productieproces
Voorbewerking bestaat uit :
- Reinigen : verwijderen van onder andere steentjes en metaaldeeltjes
- Verkleinen : grote elementen verwijderen door te zeven
- Toevoegen van hulpstoffen
- Bevochtigen
- Mengen
Sommige machines verrichten enkele van deze bewerkingen tegelijk
Het vormen van klei
Eeuwenlang : stenen gevormd door met de hand gemaakte ballen, klei met kracht in vormen
te werpen en af te strijken met een draad
Sommige bedrijven werken nog zo, voornamelijk ten behoeve van restauratieprojecten
Bij machines die nu gebruikt worden om klei te vormen kunnen we 4 typen onderscheiden :
1. De handvormautomaat
2. De vormbakpers
3. De strengpers
4. De stempelpers
Vormeling = de gevormde klei
1. De handvormautomaat
Lijkt op de methode van vroeger
De automaat werpt de kleiblokken met kracht in een bezande vormbak
2. De vormbakpers
Leveren een gelijkmatiger eindproduct
Gaat ook sneller : 10 000 vormelingen per uur
Klei wordt in vormbakken geperst
De vormbakken worden geledigd op stalen platen – vormelingen
gaan zo naar de drogerij
3. De strengpers
Machine die de klei met grote kracht door de opening van een matrijs drukt
De vorm van de opening in de matrijs bepaalt de vorm van de kleistreng / kleilint
Door wisselen van matrijs kunnen verschillende producten worden gemaakt
Zoals : massieve stenen, holle stenen, tegels en buizen
Kan ook dienen om klei voor te vormen voor een volgende pers : zoals bij dakpannen
Soms onttrekt de strengpers ook lucht aan de klei om het ontstaan van kleine holtes
(vooral in dunne producten) te voorkomen
3
Waarom vloeren :
- Basis van de woning
- Afhankelijk van plaats en functie moet de vloer aan een aantal materiaaleigenschappen
voldoen
Indeling steenachtige materialen
- Keramische producten (gebakken steenachtige producten)
- Niet gebakken steenachtige producten op basis van beton
- Natuursteen
2 Gebakken steenachtige producten
2.1 Inleiding
Grondstof = klei – wordt gevormd, gedroogd en gebakken
Klei is een grondstof die voorkomt in de natuur
Ontstaan door verwering van gesteenten
Rivieren voeren verweringsresten af van bergachtige gebieden naar lager gelegen streken
Hoe fijner de deeltjes – hoe verder de rivier ze kan meevoeren
Zo ontstonden afzettingen van rivierklei
Afzetting van zeeklei: klei gevormd door onderstroming bij vloed aan kustgebieden
Afzetting van bergklei: de wind voert zeer fijne verweringsproducten mee
Klei + water : een plastische massa ontstaat – gemakkelijk te kneden en te vervormen
Na drogingsproces : wordt klei hard
Harde klei opnieuw nat maken : opnieuw plastische massa ontstaan
Om dit te voorkomen : wordt klei gebakken
Gebakken klei : duurzaam , sterk en onbrandbaar dat grote drukkrachten kan weerstaan
Belangrijke gebakken steenachtige producten :
- Stenen
- Dakpannen
- Tegels (wand en vloer)
- Sanitaire installaties (wasbakken ,Wc’s; baden)
2.2 Voorbewerken van klei
Samenstelling :
Afhankelijk van het soort gesteente dat vergruisd (afgebrokkeld) wordt ontstaat er een ander
soort klei
1
,In gebieden met gematigd klimaat : grijze tot grijsbruine kleur
In de tropen : gele tot rode kleur
Het vergruisde gesteente bestaat uit kleine losse kristallen/ kleine plaatjes : de
kleivormende mineralen
Als klei wordt gemengd met water : het water dringt tussen de plaatjes en werkt als
smeermiddel waardoor de plaatjes kunnen verschuiven ten opzichte van elkaar
Daardoor wordt klei een kneedbare massa
Tussen de kristallen : bevinden zich metaaloxiden, plantenresten, steenkool en zand die de
eigenschappen van klei kunnen beïnvloeden
Schrale klei : klei met grove bestanddelen zoals zand – wordt meestal gebruikt voor
bouwproducten
Vette klei : bevat het kleivormende mineralen met weinig grove bijmengsels
Wanneer klei niet de gewenste samenstelling heeft kunnen we hulpstoffen toevoegen :
Vette klei kan worden verschraald door toevoeging van fijn zand, chamotte (gemalen
gebakken klei) of vliegas (afvalproduct van een elektriciteitscentrale die op steenkool werkt)
Opslag
Fabrikant wil steeds dezelfde kwaliteit leveren
Oorspronkelijke klei zodanig gaan bewerken dat steeds
eenzelfde eindproduct kan bekomen worden
Dit kan gebeuren door de manier van opslag
Kleivoorraad opgebouwd uit horizontalen lagen van verschillende typen klei = kleibult
Kleibult wordt verticaal afgegraven: zodat het verschil in samenstelling tussen de horizontale
lagen van weinig invloed is op de samenstelling van de klei die naar de fabriek gaat
Het opslaan gebeurt in open lucht / hangar
Manier van opslaan : met oog op het bekomen van een zo groot mogelijke homogene
samenstelling
= vinden we ook terug in de glasnijverheid : zand
Voorbewerking
Klei ondergaat aan het beging van het productieproces een aantal voorbewerkingen
Moeten leiden tot een gemakkelijk te vormen grondstof
Doel van deze voorbewerking :
2
, - Verkrijgen van klei met een door en door gelijkmatige samenstelling
- Verkrijgen van klei met de juiste vormbaarheid voor het productieproces
Voorbewerking bestaat uit :
- Reinigen : verwijderen van onder andere steentjes en metaaldeeltjes
- Verkleinen : grote elementen verwijderen door te zeven
- Toevoegen van hulpstoffen
- Bevochtigen
- Mengen
Sommige machines verrichten enkele van deze bewerkingen tegelijk
Het vormen van klei
Eeuwenlang : stenen gevormd door met de hand gemaakte ballen, klei met kracht in vormen
te werpen en af te strijken met een draad
Sommige bedrijven werken nog zo, voornamelijk ten behoeve van restauratieprojecten
Bij machines die nu gebruikt worden om klei te vormen kunnen we 4 typen onderscheiden :
1. De handvormautomaat
2. De vormbakpers
3. De strengpers
4. De stempelpers
Vormeling = de gevormde klei
1. De handvormautomaat
Lijkt op de methode van vroeger
De automaat werpt de kleiblokken met kracht in een bezande vormbak
2. De vormbakpers
Leveren een gelijkmatiger eindproduct
Gaat ook sneller : 10 000 vormelingen per uur
Klei wordt in vormbakken geperst
De vormbakken worden geledigd op stalen platen – vormelingen
gaan zo naar de drogerij
3. De strengpers
Machine die de klei met grote kracht door de opening van een matrijs drukt
De vorm van de opening in de matrijs bepaalt de vorm van de kleistreng / kleilint
Door wisselen van matrijs kunnen verschillende producten worden gemaakt
Zoals : massieve stenen, holle stenen, tegels en buizen
Kan ook dienen om klei voor te vormen voor een volgende pers : zoals bij dakpannen
Soms onttrekt de strengpers ook lucht aan de klei om het ontstaan van kleine holtes
(vooral in dunne producten) te voorkomen
3
