Deel 1 De bron, bouwstof voor kennis van het
verleden
zaterdag 28 september 2024 22:13
1.1. De notie bron
1.2. Bron vs historisch werk
1.3. Evoluties bronnentypes
1.4. Impact van communicatie- en informatietechnologie
1.5. Stockeren en produceren
,
,
, CASUS: De rode khmers en Oost-Timor, twee genocides, twee maten en gewichten?
• Noam Chomsky
○ Jaren 70-80
○ Toont aan hoe in niet-dictaturen gemanipuleerd w
○ Manufacturing consent
▪ = iedereen is erover eens dat bv. Poetin schuldig is
▪ Selectie van feiten, selectieve verontwaardiging (gestuurd door media)
○ De waarheid is nooit zwart-wit
○ Zelfcensuur, commerciële of ideologische doeleinden, vanuit een bepaald wereldbeeld,
dwang, …
• Context Koude Oorlog
• 'Regime change' of 'staatsgrepen'
• Zelfcensuur, indirecte en directe censuur
• Staatsdictaturen, ideologische verzuiling en marktkrachten in de media
• Impliciete ideologische aannames bij journalisten
• Consensus zonder openlijke dwang
Discoursanalyse: Hoe worden feiten verwoord?
• Linguistic turn: sinds 20ste eeuw focus op de relatie taal en gebruiker
• Woorden hebben een betekenis
○ Denotatie en connotatie: bv. Terroristen tov vrijheidsstrijders en conflict of bezetting
▪ Denotatie: directe betekenis
▪ Connotatie: voorstelling
○ Actieve of passieve wijze: is er een handelend voorwerp of 'gebeuren' de dingen?
▪ Bv. 'Dood van' of 'moord op'
CASUS: de moord op JFK
• JFK? Eerste katholieke president v Amerika
• Dallas, USA 22/11/1963
• Een man filmt toevallig de moord op JFK tijdens het uittesten van zijn camera
• Audiovisuele bronnen: unwitting testimony
1.2. De vormeigenschappen: geschreven en ongeschreven bronnen
1.2.1. Geschreven bronnen
1. Verhalende of literaire bronnen en egodocumenten
○ Teksten in verhalende en narratieve vorm
▪ Doel? Inhoud overbrengen, boodschap overkomen
▪ Bv. Kronieken (oude geschiedverhalen), godsdienstige of geleerde traktaten
○ Motief om te maken? Ontspanning, inlichten tijdgenoot of nageslacht, opinie opdringen of
deelgenoten maken van inzichten via 'egodocumenten' zoals persoonlijke brief of memoires
○ Fictie, maar ook kronieken
▪ Fictie 'niet echt gebeurd', maar vertellen ons meer over de cultuur
▪ Onderscheid fictie vs non-fictie anachronistisch: in de middeleeuwen elementen van
beide
▪ Kronieken: oude geschiedverhalen
○ Egodocumenten
▪ Documenten waarin een ego zich opzettelijk of onopzettelijk onthult – of verbergt,
verleden
zaterdag 28 september 2024 22:13
1.1. De notie bron
1.2. Bron vs historisch werk
1.3. Evoluties bronnentypes
1.4. Impact van communicatie- en informatietechnologie
1.5. Stockeren en produceren
,
,
, CASUS: De rode khmers en Oost-Timor, twee genocides, twee maten en gewichten?
• Noam Chomsky
○ Jaren 70-80
○ Toont aan hoe in niet-dictaturen gemanipuleerd w
○ Manufacturing consent
▪ = iedereen is erover eens dat bv. Poetin schuldig is
▪ Selectie van feiten, selectieve verontwaardiging (gestuurd door media)
○ De waarheid is nooit zwart-wit
○ Zelfcensuur, commerciële of ideologische doeleinden, vanuit een bepaald wereldbeeld,
dwang, …
• Context Koude Oorlog
• 'Regime change' of 'staatsgrepen'
• Zelfcensuur, indirecte en directe censuur
• Staatsdictaturen, ideologische verzuiling en marktkrachten in de media
• Impliciete ideologische aannames bij journalisten
• Consensus zonder openlijke dwang
Discoursanalyse: Hoe worden feiten verwoord?
• Linguistic turn: sinds 20ste eeuw focus op de relatie taal en gebruiker
• Woorden hebben een betekenis
○ Denotatie en connotatie: bv. Terroristen tov vrijheidsstrijders en conflict of bezetting
▪ Denotatie: directe betekenis
▪ Connotatie: voorstelling
○ Actieve of passieve wijze: is er een handelend voorwerp of 'gebeuren' de dingen?
▪ Bv. 'Dood van' of 'moord op'
CASUS: de moord op JFK
• JFK? Eerste katholieke president v Amerika
• Dallas, USA 22/11/1963
• Een man filmt toevallig de moord op JFK tijdens het uittesten van zijn camera
• Audiovisuele bronnen: unwitting testimony
1.2. De vormeigenschappen: geschreven en ongeschreven bronnen
1.2.1. Geschreven bronnen
1. Verhalende of literaire bronnen en egodocumenten
○ Teksten in verhalende en narratieve vorm
▪ Doel? Inhoud overbrengen, boodschap overkomen
▪ Bv. Kronieken (oude geschiedverhalen), godsdienstige of geleerde traktaten
○ Motief om te maken? Ontspanning, inlichten tijdgenoot of nageslacht, opinie opdringen of
deelgenoten maken van inzichten via 'egodocumenten' zoals persoonlijke brief of memoires
○ Fictie, maar ook kronieken
▪ Fictie 'niet echt gebeurd', maar vertellen ons meer over de cultuur
▪ Onderscheid fictie vs non-fictie anachronistisch: in de middeleeuwen elementen van
beide
▪ Kronieken: oude geschiedverhalen
○ Egodocumenten
▪ Documenten waarin een ego zich opzettelijk of onopzettelijk onthult – of verbergt,
