samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
Samenvatting
Staatsrecht begrepen
2e druk
AW Heringa
Hele boek samengevat
+ oefentoets met 50 veel voorkomende
tentamenvragen en antw.
+ 50 belangrijkste kernbegrippen alfabetisch
uitgelegd
, samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
Aantekeningen staatsrecht
Inhoudsopgave
Aantekeningen staatsrecht.......................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1: algemene begrippen..........................................................................................................................3
1.2. Staat en staatsrecht......................................................................................................................................3
1.3. Soevereiniteit.................................................................................................................................................3
1.7. Democratie....................................................................................................................................................4
1.8. Kiesstelsel.......................................................................................................................................................4
1.10. Scheiding der machten................................................................................................................................4
1.11. Staatsvormen...............................................................................................................................................4
1.12. Regeringsvormen.........................................................................................................................................5
1.13. Internationalisering/globalisering/Europeanisering.....................................................................................5
Hoofdstuk 2: het Koninkrijk der Nederlanden........................................................................................................7
2.2. Het Statuut....................................................................................................................................................7
Hoofdstuk 3: de internationale rechtsorde.............................................................................................................8
3.4 Het internationale recht en Nederland..........................................................................................................8
Hoofdstuk 4: de Europese Unie...............................................................................................................................9
4.8. De EU-rechtsorde...........................................................................................................................................9
Hoofdstuk 5: de centrale overheid........................................................................................................................10
5.2. Staten-Generaal...........................................................................................................................................10
5.3. Kiesstelsel.....................................................................................................................................................10
5.4. Politieke partijen en fracties........................................................................................................................11
5.5. Regering.......................................................................................................................................................11
5.6. Werking parlementair stelsel.......................................................................................................................12
5.7. Koning..........................................................................................................................................................12
5.8. Ministers en departementen.......................................................................................................................13
5.9. Zbo’s.............................................................................................................................................................13
5.10. Hoge colleges van staat............................................................................................................................13
5.11. Planbureaus...............................................................................................................................................14
5.13. Nationale Politie........................................................................................................................................14
5.14. Defensie.....................................................................................................................................................14
5.15. Belastingdienst...........................................................................................................................................14
5.16 Openbaar Ministerie (OM).........................................................................................................................14
5.17. Veiligheidsdiensten en NCTV......................................................................................................................15
, samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
5.18. Agentschappen..........................................................................................................................................15
Hoofdstuk 6: wetgeving.........................................................................................................................................16
6.2. Wet in materiële en formele zin..................................................................................................................16
6.3. Bevoegdheidsgrondslag voor wetgeving.....................................................................................................16
6.4. Wie maakt wetgeving en hoe?....................................................................................................................16
6.5. Hiërarchie van wetgeving............................................................................................................................18
6.6. Kwaliteit van wetgeving...............................................................................................................................18
6.7. Soorten wetgeving.......................................................................................................................................18
6.8. Noodwetgeving............................................................................................................................................18
Hoofdstuk 8: rechtspraak.......................................................................................................................................19
8.2. Rechter, rechtsstaat en democratie.............................................................................................................19
8.3. Rechtspraak en rechterlijke organisatie.......................................................................................................19
8.4. Raad voor de rechtspraak............................................................................................................................20
8.5. Rechterlijk toetsingsrecht.............................................................................................................................20
Hoofdstuk 9: decentralisatie..................................................................................................................................22
9.2. Provincies.....................................................................................................................................................22
9.3. Gemeenten...................................................................................................................................................24
9.4. Waterschappen............................................................................................................................................24
Hoofdstuk 10: Grondrechten.................................................................................................................................25
10.1. Klassieke grondrechten..............................................................................................................................25
10.2. Sociale Grondrechten.................................................................................................................................25
10.3. Botsingen van grondrechten.....................................................................................................................25
Overzicht arresten..................................................................................................................................................26
Van Gend en Loos Arrest....................................................................................................................................26
Costa/E.N.E.L arrest............................................................................................................................................26
Valkenhorst arrest..............................................................................................................................................26
Naamrecht arrest...............................................................................................................................................26
Köbler/Oostenrijk arrest.....................................................................................................................................26
Arresten toetsingsverboden...................................................................................................................................27
Waterpakt/staat (Nitraatrichtlijn)-arrest...........................................................................................................27
Agrarische waardebepaling arrest (doorbraak arrest)......................................................................................27
Sproeivliegtuigen (landbouwvliegers)-arrest......................................................................................................27
Harmonisatiewet-arrest......................................................................................................................................27
, samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
Aan het einde 50 oefenvragen met antwoorden apart en een lijst met de
belangrijkste kernbegrippen kort uitgelegd.
Hoofdstuk 1: algemene begrippen
De centrale overheid is onderverdeeld in provincies, die weer onderverdeeld is in
gemeenten en waterschappen, deze verdeling noemen we territoriale
decentralisatie. De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het
waterhuishouden en waterbeheer.
In Nederland zijn er twee vormen van decentralisatie: autonomie en medebewind. Bij
autonomie gaat het eigenlijk om het overdragen van bepaalde bevoegdheden die
ze zelf gaan uitvoeren. Bij medebewind krijgt het medebewindorgaan de
bevoegdheid/plicht om mee te werken aan een hogere regeling.
• Ministerraad bestaat uit alle ministers, art. 45 lid 1 Gw.
• Regering bestaat uit alle ministers en de Koning, art. 42 lid 1 Gw.
• Kabinet bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen.
• Parlement bestaat uit de eerste en tweede kamer.
• Staten-Generaal bestaat uit de eerste en tweede kamer, art. 51 lid 1 Gw.
1.2. Staat en staatsrecht
Criteria van een staat zijn:
• Het is een organisatie met overheidsgezag
• Heeft betrekking op een bepaald grondgebied
• Heeft geweldsmonopolie
• Heeft soevereiniteit
• Uit internationaal perspectief: de organisatie is erkend als staat door
andere staten, het gevolg hiervan is agressieverbod en recht op
zelfverdediging.
Een staat heeft rechtspersoonlijkheid, hij kan deelnemen aan internationaal
rechtsverkeer en verdragen afsluiten, art. 2:1 BW.
1.3. Soevereiniteit
Als een staat soevereiniteit heeft dan heeft het: een eigen lotsbestemming, eigen
koers, hoeft het geen interventies van andere landen te dulden en mag het
bedreigd of aangevallen worden door andere landen. Soevereiniteit kan in
verschillende contexten gebruikt worden:
• Interne soevereiniteit; autonomie bij het maken van eigen keuzes.
• Soevereiniteit die aanduidt wie het hoogste gezag is binnen de staat.
• Soevereiniteit die aanduidt wat de grondslag is voor het gezag.
• Externe soevereiniteit; de rechten die het krijgt wanneer het internationaal
erkend is.
De structuur van de staat wordt de constitutie genoemd, de constitutie omvat regels
betreft bevoegdheden, instellingen, procedures, rechten van burgers,
rechtspraak en organen. In Nederland heet dit de Grondwet, dit is ook de reden
waarom het in het Engels de Constitution wordt genoemd.
1.7. Democratie
Directe democratie
De vertaling van democratie is ‘zeggenschap van het volk’. Het geeft de bevolking
Samenvatting
Staatsrecht begrepen
2e druk
AW Heringa
Hele boek samengevat
+ oefentoets met 50 veel voorkomende
tentamenvragen en antw.
+ 50 belangrijkste kernbegrippen alfabetisch
uitgelegd
, samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
Aantekeningen staatsrecht
Inhoudsopgave
Aantekeningen staatsrecht.......................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1: algemene begrippen..........................................................................................................................3
1.2. Staat en staatsrecht......................................................................................................................................3
1.3. Soevereiniteit.................................................................................................................................................3
1.7. Democratie....................................................................................................................................................4
1.8. Kiesstelsel.......................................................................................................................................................4
1.10. Scheiding der machten................................................................................................................................4
1.11. Staatsvormen...............................................................................................................................................4
1.12. Regeringsvormen.........................................................................................................................................5
1.13. Internationalisering/globalisering/Europeanisering.....................................................................................5
Hoofdstuk 2: het Koninkrijk der Nederlanden........................................................................................................7
2.2. Het Statuut....................................................................................................................................................7
Hoofdstuk 3: de internationale rechtsorde.............................................................................................................8
3.4 Het internationale recht en Nederland..........................................................................................................8
Hoofdstuk 4: de Europese Unie...............................................................................................................................9
4.8. De EU-rechtsorde...........................................................................................................................................9
Hoofdstuk 5: de centrale overheid........................................................................................................................10
5.2. Staten-Generaal...........................................................................................................................................10
5.3. Kiesstelsel.....................................................................................................................................................10
5.4. Politieke partijen en fracties........................................................................................................................11
5.5. Regering.......................................................................................................................................................11
5.6. Werking parlementair stelsel.......................................................................................................................12
5.7. Koning..........................................................................................................................................................12
5.8. Ministers en departementen.......................................................................................................................13
5.9. Zbo’s.............................................................................................................................................................13
5.10. Hoge colleges van staat............................................................................................................................13
5.11. Planbureaus...............................................................................................................................................14
5.13. Nationale Politie........................................................................................................................................14
5.14. Defensie.....................................................................................................................................................14
5.15. Belastingdienst...........................................................................................................................................14
5.16 Openbaar Ministerie (OM).........................................................................................................................14
5.17. Veiligheidsdiensten en NCTV......................................................................................................................15
, samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
5.18. Agentschappen..........................................................................................................................................15
Hoofdstuk 6: wetgeving.........................................................................................................................................16
6.2. Wet in materiële en formele zin..................................................................................................................16
6.3. Bevoegdheidsgrondslag voor wetgeving.....................................................................................................16
6.4. Wie maakt wetgeving en hoe?....................................................................................................................16
6.5. Hiërarchie van wetgeving............................................................................................................................18
6.6. Kwaliteit van wetgeving...............................................................................................................................18
6.7. Soorten wetgeving.......................................................................................................................................18
6.8. Noodwetgeving............................................................................................................................................18
Hoofdstuk 8: rechtspraak.......................................................................................................................................19
8.2. Rechter, rechtsstaat en democratie.............................................................................................................19
8.3. Rechtspraak en rechterlijke organisatie.......................................................................................................19
8.4. Raad voor de rechtspraak............................................................................................................................20
8.5. Rechterlijk toetsingsrecht.............................................................................................................................20
Hoofdstuk 9: decentralisatie..................................................................................................................................22
9.2. Provincies.....................................................................................................................................................22
9.3. Gemeenten...................................................................................................................................................24
9.4. Waterschappen............................................................................................................................................24
Hoofdstuk 10: Grondrechten.................................................................................................................................25
10.1. Klassieke grondrechten..............................................................................................................................25
10.2. Sociale Grondrechten.................................................................................................................................25
10.3. Botsingen van grondrechten.....................................................................................................................25
Overzicht arresten..................................................................................................................................................26
Van Gend en Loos Arrest....................................................................................................................................26
Costa/E.N.E.L arrest............................................................................................................................................26
Valkenhorst arrest..............................................................................................................................................26
Naamrecht arrest...............................................................................................................................................26
Köbler/Oostenrijk arrest.....................................................................................................................................26
Arresten toetsingsverboden...................................................................................................................................27
Waterpakt/staat (Nitraatrichtlijn)-arrest...........................................................................................................27
Agrarische waardebepaling arrest (doorbraak arrest)......................................................................................27
Sproeivliegtuigen (landbouwvliegers)-arrest......................................................................................................27
Harmonisatiewet-arrest......................................................................................................................................27
, samenvatting Staatsrecht begrepen 2e druk 2023 9789462127647 Heringa
Aan het einde 50 oefenvragen met antwoorden apart en een lijst met de
belangrijkste kernbegrippen kort uitgelegd.
Hoofdstuk 1: algemene begrippen
De centrale overheid is onderverdeeld in provincies, die weer onderverdeeld is in
gemeenten en waterschappen, deze verdeling noemen we territoriale
decentralisatie. De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het
waterhuishouden en waterbeheer.
In Nederland zijn er twee vormen van decentralisatie: autonomie en medebewind. Bij
autonomie gaat het eigenlijk om het overdragen van bepaalde bevoegdheden die
ze zelf gaan uitvoeren. Bij medebewind krijgt het medebewindorgaan de
bevoegdheid/plicht om mee te werken aan een hogere regeling.
• Ministerraad bestaat uit alle ministers, art. 45 lid 1 Gw.
• Regering bestaat uit alle ministers en de Koning, art. 42 lid 1 Gw.
• Kabinet bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen.
• Parlement bestaat uit de eerste en tweede kamer.
• Staten-Generaal bestaat uit de eerste en tweede kamer, art. 51 lid 1 Gw.
1.2. Staat en staatsrecht
Criteria van een staat zijn:
• Het is een organisatie met overheidsgezag
• Heeft betrekking op een bepaald grondgebied
• Heeft geweldsmonopolie
• Heeft soevereiniteit
• Uit internationaal perspectief: de organisatie is erkend als staat door
andere staten, het gevolg hiervan is agressieverbod en recht op
zelfverdediging.
Een staat heeft rechtspersoonlijkheid, hij kan deelnemen aan internationaal
rechtsverkeer en verdragen afsluiten, art. 2:1 BW.
1.3. Soevereiniteit
Als een staat soevereiniteit heeft dan heeft het: een eigen lotsbestemming, eigen
koers, hoeft het geen interventies van andere landen te dulden en mag het
bedreigd of aangevallen worden door andere landen. Soevereiniteit kan in
verschillende contexten gebruikt worden:
• Interne soevereiniteit; autonomie bij het maken van eigen keuzes.
• Soevereiniteit die aanduidt wie het hoogste gezag is binnen de staat.
• Soevereiniteit die aanduidt wat de grondslag is voor het gezag.
• Externe soevereiniteit; de rechten die het krijgt wanneer het internationaal
erkend is.
De structuur van de staat wordt de constitutie genoemd, de constitutie omvat regels
betreft bevoegdheden, instellingen, procedures, rechten van burgers,
rechtspraak en organen. In Nederland heet dit de Grondwet, dit is ook de reden
waarom het in het Engels de Constitution wordt genoemd.
1.7. Democratie
Directe democratie
De vertaling van democratie is ‘zeggenschap van het volk’. Het geeft de bevolking
