1. Het sensoriële systeem
1.1. Pijn- en temperatuurszin: romp en ledematen
1.1.1. Klinische test
Pijn: prik patiënt met naaldje op vermoedelijk gestoorde plaatsen vd intacte nr gestoorde
zone & omgekeerd
Temperatuur: neem buisjes met warm/koud water
1.2. Gevoeligheid vh aangezicht
N. trigeminus voert alle sensibele prikkels aan vd aangezichtshuid, voorste deel vd scalp &
hersenvliezen, tanden & sinussen, mondholte
3 takken:
- N. ophthalmicus
- N. maxillaris
- N. mandibularis
1.2.1. Trigeminus neuralgie
Schietende pijn in 1 aangezichtshelft
Uitgelokt door wrijven, scheren, kauwen
Idiopathisch
Symptomatisch tgv drukkend bloedvat (vasculaire loop)
Zenuw-, zenuwschede- of andere tumor, MS
Behandeling:
- anti-epileptica
- pijnklinike
- neurochirurgisch
1.3. klinische aspecten: enkele voorbeelden
uitval kan optreden door:
aantasting receptoren
perifere zenuwletsel:
- gekende innervatiegebied
- overlapping tssn naburige gebeiden
1
, radiculaire letsels: dermatoomdistributie
letsel sensibele ganglion:
- poly-ganglionpathie: gevoelsstoornis klopt niet met zenuwgebieden
medullaire letsels:
1) totale sectie: anesthesie vr alle modaliteiten & complete motorische uitval onder letsel
2) hemisectie: syndroom v Brown-Séquard
" pijn- en temperatuurszin verlies contralateraal
" diep gevoel verlies ipsilateraal
" verlamming ipsilateraal
3) Syringomyelisch syndroom:
" letsel centraal in ruggenmerg
" kruisende vezels voor pijn/temperatuur= aangetast
" voorhoorn of piramideaantasting
" ene plek ongevoel, andere plek pijn
" moeilijk te bestrijden pijn
" na trauma
" houdingsboden druk in hoofd
4) Achterstrengsyndroom:
" selectieve uitval vd diepe gevoeligheid
" sensorische ataxie
" vitamine B12-deficiëntie
" ataxtie van Friedreich-ziekte
5) Tabetisch syndroom:
" aantasting vd achterstrengen & dorsale ganglion met verlies v proprioceptie,
vibratie & fijne tast
voelen niet hoe ze hun voeten zetten => charkeau gewricht
" schietende, radiculaire, pseudo-radiculaire pijnen
6) voorhoornceldegeneratie= amyoplasia:
" aangeboren gewrichtscontracturen
7) amyotrofische laterale sclerose (ALS):
" gecombineerde streng ziekte
" tractus cortciospinalis & voorste baan beschadigd
" chronisch vit B12 tekort
" spasticiteit & evenwichtsstoornissen
8) Arteria spinalis anterior syndroom:
" infarct v hele ruggenmerg BEHALVE achterstrengen
" uitval vd diverse gevoelsmodaliteiten & kracht
" urinaire incontinentie
Hersenstamletsels:
Vb: lateraal medullair syndroom v Wallenberg
" N. trigeminus valt ipsilateraal uit
" tractus spinothalamicus valt contralateraal uit
thalamusletsel:
contralaterale totale hemihypoësthesie vr diepe gevoel
syndroom van Déjérine-Roussy: hevige contralterale pijnen
veel pijn bij aanraking
patiëtaal letsel: letsel gyrus postcentralis
contralaterale stoornis v alle modaliteiten: herkennen v voorwerpen > positiegevoel >
tast/pijn & temperatuur, vibratie)
Niet-organische hysterische gevoelsstoornis: inconsistentie ih aangetaste gebied, niet
overeenkomend met bepaald organische innervatiegebieden
Vb: bandvormige zone midden bovenbeen
2
, 2. Het motorische systeem
Piramidaal systeem:
- Willekeurige motoriek
- Onwillekeurige reflexboog
Extrapiramidaal systeem: automatische aspecten vd beweging
Cerebellaire systeem: coördinatie
2.1. Het piramidale systeem
Klinische beelden:
Monoplegie
Hemiplegie
Paraplegie
Quadriplegie
Parese in geïsoleerd perifeer zenuw-, zenuwwortel- of plexusgebied
Neuromusculaire transmissiestoornis & myopathie
Conversieve parese:
- Inconsistent patroon
- Geen objectiveerbare klinische tekenen: niet spastisch, geen atrofie
- Teken v Hoover
" reële paralyse: bij opheffen v been druk op contralaterale hiel
" niet bij conversieve paralyse: gaat been proberen meeheffen
2.1.1. de reflexboog
Spierspoelen: geïnnerveerd door gamma-motoneuronen
Golgi pees-apparaatjes:
- Via achterste radix: voelen spiertonus & stimuleren bij uitrekking alfa-motoneuronen id
voorhoorncel
- Via voorste radix: prikkel in spier
Klinische test:
Op pees kloppen induceert afferente impuls met contractie vd spier ih betrokken myotoom
Door uitrekking vd spierspoelen & Golgi-orgaantjes
- Kniepeesreflex: dermatoom L3-L4
- Achillespeesreflex: S1
- Bicepspeesreflex: C5-C6
- Triceps brachii: C7
Verminderde relexen? Letsel in afferente/efferente delen vd reflexboog
Hyperreflexie? Letsel vd corticospinale baan boven niveau vd reflexboog
2.1.2. Klinische aspecten
2.1.2.1. Het ‘Lower motor neuron’-syndroom
Letsel: id voorhoorncellen/motorische radices
Symptomen:
- Hypotone parese/paralyse
- Atrofie spieren
- Verminderde/afwezige peesreflexen
- Spontane activiteit v individuele spiervezels/ groepen v spiervezels
Ziekten:
- Poliomyelitis: infectieziekte vd voorhoorncellen id MO & MS
" vroege kindertijd
" vaccinatie, importpathologie
3
, - Post-poliosyndroom: secundaire functionele achteruitgang 10+ jaren na initiële
poliomyelitis episode
" toenemende spierzwakte
" verminderd uithoudingsvermogen
" myalgieën (spierpijn) & atralgieën (gewrichtspijn)
jarenlange overbelasting OF verkeerde belasting spieren, pezen & gewrichten
" behandeling:
submaximale oefeningen
relatieve rust
kortdurend NSAID
- ALS (=amyotrofe lateraalscleorse): degeneratieve aandoening vd voorhoorncellen
2.1.2.2. Het ‘upper motor neuron’-syndroom
Letsel: id corticale motorische zones OF tractus corticospinalis, ipsi- of contralateral
Symptomen:
- Hypertone, spastische parese of paralyse
- Minder uitgesproken atrofie dan LMNS
- Hyperreflexia & teken v Babinski
- Synkinesieën: ongewilde spontane beweging v spiergroepen => uitgelokt door externe
prikkels
Ziekten:
- CVA
- ALS
- MS
- Degeneratieve ziekten vh ruggenmerg
- Trauma hersenen, ruggenmerg
Klinische test:
- Teken v Babinski
- Knipmesfenomeen
- Clonus
- Afwezige buikhuid- en cremasterreflexen
- Proef v Gordon-Holmes & Barré-Minganzini
Uitzakken & nr pronatie met ogen toe
2.1.2.3. Amyotrofe lateraalsclerose
Oorzaak:
- Degeneratie voorhoorncellen, tractus corticospinalis
- Mannen meer dan vrouwen
- 55-70jaar
- Oorzaak onbekend
Symptomen:
- Wisselende combinatie UMN – LMN
- Wisselende mate bulbaire/spinale aantasting
- Aspecifiek begin, asymmetrisch
- Geen vooraanstaande sensibele klachten
- Normale cognitieve functies
- Progressief
- Slik- en ademhalingsstoornissen, spacticiteit, krampen, tetraparese, uitgesproken
spieratofie, fasciculaties (fijne spiertrekkingen)
Prognose & therapie:
- Overleving 3-5jaar
- Geen afdoende etiologische behandeling
Rilozule remt progressie licht af
Anti-oxidant (vitamine E): theoretisch effect
4
1.1. Pijn- en temperatuurszin: romp en ledematen
1.1.1. Klinische test
Pijn: prik patiënt met naaldje op vermoedelijk gestoorde plaatsen vd intacte nr gestoorde
zone & omgekeerd
Temperatuur: neem buisjes met warm/koud water
1.2. Gevoeligheid vh aangezicht
N. trigeminus voert alle sensibele prikkels aan vd aangezichtshuid, voorste deel vd scalp &
hersenvliezen, tanden & sinussen, mondholte
3 takken:
- N. ophthalmicus
- N. maxillaris
- N. mandibularis
1.2.1. Trigeminus neuralgie
Schietende pijn in 1 aangezichtshelft
Uitgelokt door wrijven, scheren, kauwen
Idiopathisch
Symptomatisch tgv drukkend bloedvat (vasculaire loop)
Zenuw-, zenuwschede- of andere tumor, MS
Behandeling:
- anti-epileptica
- pijnklinike
- neurochirurgisch
1.3. klinische aspecten: enkele voorbeelden
uitval kan optreden door:
aantasting receptoren
perifere zenuwletsel:
- gekende innervatiegebied
- overlapping tssn naburige gebeiden
1
, radiculaire letsels: dermatoomdistributie
letsel sensibele ganglion:
- poly-ganglionpathie: gevoelsstoornis klopt niet met zenuwgebieden
medullaire letsels:
1) totale sectie: anesthesie vr alle modaliteiten & complete motorische uitval onder letsel
2) hemisectie: syndroom v Brown-Séquard
" pijn- en temperatuurszin verlies contralateraal
" diep gevoel verlies ipsilateraal
" verlamming ipsilateraal
3) Syringomyelisch syndroom:
" letsel centraal in ruggenmerg
" kruisende vezels voor pijn/temperatuur= aangetast
" voorhoorn of piramideaantasting
" ene plek ongevoel, andere plek pijn
" moeilijk te bestrijden pijn
" na trauma
" houdingsboden druk in hoofd
4) Achterstrengsyndroom:
" selectieve uitval vd diepe gevoeligheid
" sensorische ataxie
" vitamine B12-deficiëntie
" ataxtie van Friedreich-ziekte
5) Tabetisch syndroom:
" aantasting vd achterstrengen & dorsale ganglion met verlies v proprioceptie,
vibratie & fijne tast
voelen niet hoe ze hun voeten zetten => charkeau gewricht
" schietende, radiculaire, pseudo-radiculaire pijnen
6) voorhoornceldegeneratie= amyoplasia:
" aangeboren gewrichtscontracturen
7) amyotrofische laterale sclerose (ALS):
" gecombineerde streng ziekte
" tractus cortciospinalis & voorste baan beschadigd
" chronisch vit B12 tekort
" spasticiteit & evenwichtsstoornissen
8) Arteria spinalis anterior syndroom:
" infarct v hele ruggenmerg BEHALVE achterstrengen
" uitval vd diverse gevoelsmodaliteiten & kracht
" urinaire incontinentie
Hersenstamletsels:
Vb: lateraal medullair syndroom v Wallenberg
" N. trigeminus valt ipsilateraal uit
" tractus spinothalamicus valt contralateraal uit
thalamusletsel:
contralaterale totale hemihypoësthesie vr diepe gevoel
syndroom van Déjérine-Roussy: hevige contralterale pijnen
veel pijn bij aanraking
patiëtaal letsel: letsel gyrus postcentralis
contralaterale stoornis v alle modaliteiten: herkennen v voorwerpen > positiegevoel >
tast/pijn & temperatuur, vibratie)
Niet-organische hysterische gevoelsstoornis: inconsistentie ih aangetaste gebied, niet
overeenkomend met bepaald organische innervatiegebieden
Vb: bandvormige zone midden bovenbeen
2
, 2. Het motorische systeem
Piramidaal systeem:
- Willekeurige motoriek
- Onwillekeurige reflexboog
Extrapiramidaal systeem: automatische aspecten vd beweging
Cerebellaire systeem: coördinatie
2.1. Het piramidale systeem
Klinische beelden:
Monoplegie
Hemiplegie
Paraplegie
Quadriplegie
Parese in geïsoleerd perifeer zenuw-, zenuwwortel- of plexusgebied
Neuromusculaire transmissiestoornis & myopathie
Conversieve parese:
- Inconsistent patroon
- Geen objectiveerbare klinische tekenen: niet spastisch, geen atrofie
- Teken v Hoover
" reële paralyse: bij opheffen v been druk op contralaterale hiel
" niet bij conversieve paralyse: gaat been proberen meeheffen
2.1.1. de reflexboog
Spierspoelen: geïnnerveerd door gamma-motoneuronen
Golgi pees-apparaatjes:
- Via achterste radix: voelen spiertonus & stimuleren bij uitrekking alfa-motoneuronen id
voorhoorncel
- Via voorste radix: prikkel in spier
Klinische test:
Op pees kloppen induceert afferente impuls met contractie vd spier ih betrokken myotoom
Door uitrekking vd spierspoelen & Golgi-orgaantjes
- Kniepeesreflex: dermatoom L3-L4
- Achillespeesreflex: S1
- Bicepspeesreflex: C5-C6
- Triceps brachii: C7
Verminderde relexen? Letsel in afferente/efferente delen vd reflexboog
Hyperreflexie? Letsel vd corticospinale baan boven niveau vd reflexboog
2.1.2. Klinische aspecten
2.1.2.1. Het ‘Lower motor neuron’-syndroom
Letsel: id voorhoorncellen/motorische radices
Symptomen:
- Hypotone parese/paralyse
- Atrofie spieren
- Verminderde/afwezige peesreflexen
- Spontane activiteit v individuele spiervezels/ groepen v spiervezels
Ziekten:
- Poliomyelitis: infectieziekte vd voorhoorncellen id MO & MS
" vroege kindertijd
" vaccinatie, importpathologie
3
, - Post-poliosyndroom: secundaire functionele achteruitgang 10+ jaren na initiële
poliomyelitis episode
" toenemende spierzwakte
" verminderd uithoudingsvermogen
" myalgieën (spierpijn) & atralgieën (gewrichtspijn)
jarenlange overbelasting OF verkeerde belasting spieren, pezen & gewrichten
" behandeling:
submaximale oefeningen
relatieve rust
kortdurend NSAID
- ALS (=amyotrofe lateraalscleorse): degeneratieve aandoening vd voorhoorncellen
2.1.2.2. Het ‘upper motor neuron’-syndroom
Letsel: id corticale motorische zones OF tractus corticospinalis, ipsi- of contralateral
Symptomen:
- Hypertone, spastische parese of paralyse
- Minder uitgesproken atrofie dan LMNS
- Hyperreflexia & teken v Babinski
- Synkinesieën: ongewilde spontane beweging v spiergroepen => uitgelokt door externe
prikkels
Ziekten:
- CVA
- ALS
- MS
- Degeneratieve ziekten vh ruggenmerg
- Trauma hersenen, ruggenmerg
Klinische test:
- Teken v Babinski
- Knipmesfenomeen
- Clonus
- Afwezige buikhuid- en cremasterreflexen
- Proef v Gordon-Holmes & Barré-Minganzini
Uitzakken & nr pronatie met ogen toe
2.1.2.3. Amyotrofe lateraalsclerose
Oorzaak:
- Degeneratie voorhoorncellen, tractus corticospinalis
- Mannen meer dan vrouwen
- 55-70jaar
- Oorzaak onbekend
Symptomen:
- Wisselende combinatie UMN – LMN
- Wisselende mate bulbaire/spinale aantasting
- Aspecifiek begin, asymmetrisch
- Geen vooraanstaande sensibele klachten
- Normale cognitieve functies
- Progressief
- Slik- en ademhalingsstoornissen, spacticiteit, krampen, tetraparese, uitgesproken
spieratofie, fasciculaties (fijne spiertrekkingen)
Prognose & therapie:
- Overleving 3-5jaar
- Geen afdoende etiologische behandeling
Rilozule remt progressie licht af
Anti-oxidant (vitamine E): theoretisch effect
4
